काठमाडौँ । अभिभावकीय यात्रा साँच्चै नै उतारचढावपूर्ण यात्रा जस्तै हुन्छ। कहिलेकाहीँ सबै ठीकठाक चलिरहेको, बच्चा आफ्नो रुटिनमा सेट भएको जस्तो लाग्छ। तर, कुनै दिन अचानक घरको सानो सदस्य आफैँ ‘हाकिम’ बनेर व्यवहार गर्न थाल्छ।

बच्चाहरू क्षणभरमै परिवर्तन हुन्छन् र धेरैजसो उनीहरूका सानातिना परिवर्तनहरू तब मात्र बुझिन्छन् जब परिस्थिति नियन्त्रण बाहिर जान थाल्छ। यदि तपाईंलाई पनि कहिलेकाहीँ बच्चाले धेरै अधिकार जमाउन थालेको, हरेक कुरामा नाटक बढेको वा स-साना कुरामा बहस गर्न थालेको जस्तो लाग्छ भने, यी त्यही सङ्केत हुन् जसलाई बेवास्ता गर्नु हुँदैन।

अभिभावकीय शैलीमा केही परिवर्तन आवश्यक छ भनेर देखाउने मुख्य लक्षणहरू यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ:

१. जब बच्चाले हरेक सीमालाई ‘व्यक्तिगत हमला’ ठान्न थाल्छ

यदि तपाईंले अहिले स्क्रिन टाइम छैन, अहिले यो खेलौना पाउँदैनौ, वा अलिकति पर्ख जस्ता कुरा भन्नुभयो र बच्चा तुरुन्तै रुन, चिच्याउन वा रिसाउन थाल्छ भने, यो चिन्ताको विषय हो। कतिपय अभिभावक त बच्चा फेरि रिसाउला भनेर टोक्न नै बन्द गरिदिन्छन्।

यो अवस्था तब आउँछ जब बच्चालाई लामो समयसम्म कुनै रोकटोक गरिँदैन र कुनै सीमा तय हुँदैन। उसलाई बानी परिसकेको हुन्छ कि यदि जोड गर्‍यो, रोयो वा जिद्दी गर्‍यो भने निर्णयहरू परिवर्तन हुन्छन्। त्यसैले, सानोतिनो रोकटोक पनि उसलाई ठुलो हमला जस्तो लाग्न थाल्छ। यस्तोमा, बच्चाले हरेक ‘हुन्न’ लाई आफ्नो आत्मसम्मानमाथिको हमला ठान्छ र घरको वातावरण अस्थिर हुन जान्छ।

२. चीजहरूको महत्त्व नबुझ्नु

उपहार पाउनेबित्तिकै वा क्षणभरमै बोर हुनु, धन्यवादसम्म नभन्नु, वा स-साना चीजहरूका लागि पनि नाटक गर्नु अर्को ठुलो सङ्केत हो । बच्चालाई लाग्न थाल्छ कि राम्रा चीजहरू त उसले मेहनत गरोस् वा नगरोस्, जसरी पनि पाइहाल्छ।

यस्ता बच्चाहरू घरका स-साना कामहरू, जस्तै: खेलौना उठाउनु, झोला राख्नु, गृहकार्य गर्नु, आदि कुराहरूलाई पनि ‘वैकल्पिक’ ठान्छन्। उनीहरूलाई यो सबै आफ्नै मर्जीमा निर्भर छ जस्तो लाग्छ, जबकि जिम्मेवारीको भावना हुनु एकदमै जरुरी हुन्छ।

धेरैजसो यो बानी तब बन्छ जब अभिभावकहरू बच्चाको सुविधाका लागि हरेक काम आफैँ गरिदिन्छन्। यसो गर्दा बच्चालाई घरमा सबै कामहरू ‘आफैँ’ हुन्छन् भन्ने लाग्न थाल्छ। त्यसपछि पढाइ होस्, साथीसँगको सम्बन्ध होस् वा स्कुलको प्रोजेक्ट, मेहनत लाग्ने कुनै पनि कुरामा उसको रुचि कम हुन थाल्छ।

३. बच्चा स-साना कुरामा पनि झूट बोल्न थाल्छ

यदि बच्चा हरेक कुरामा बहाना बनाउन वा सत्य लुकाउन थाल्छ भने, यो सङ्केत हुन सक्छ कि घरको वातावरण धेरै कडा छ वा उसलाई आफ्नो कुरा खुलेर भन्ने मौका मिल्दैन। यस्तो अवस्थामा बच्चालाई सम्झाएर बुझाउन आवश्यक छ, डर देखाउनु होइन।

यसको अर्थ पेरेन्टिङ खराब छ भन्ने होइन

सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा, यी लक्षणहरूको मतलब तपाईं खराब अभिभावक हुनुहुन्छ भन्ने होइन। यसको मतलब केवल यति हो कि तपाईंले चीजहरूलाई नोटिस गर्दै हुनुहुन्छ र तिनीहरूलाई सुधार गर्न चाहनुहुन्छ। यही नै वास्तविक पेरेन्टिङ हो।

याद राख्नुहोस्, बच्चाहरूलाई थोरै कडाइ र स्पष्ट सीमाहरू चाहिन्छ। उनीहरूलाई माया पनि चाहिन्छ र थोरै नियन्त्रण पनि। यदि तपाईंले यी कुराहरूमा निरन्तर ध्यान दिनुभयो भने, सकारात्मक परिवर्तन आउनेछ। केवल सन्तुलन आवश्यक छ।