स्टकहोम । एआई च्याटबोटहरूलाई झुक्याउनका लागि सिर्जना गरिएको ‘बिक्सोनिमनिया’ नामक नक्कली आँखाको रोगले प्रविधि मात्र होइन, मानिसहरूलाई समेत भ्रममा पारेको छ। सन् २०२४ मा स्वीडेनको युनिभर्सिटी अफ गोथेनबर्गकी अनुसन्धानकर्ता अल्मिरा ओस्मानोभिक थुनस्ट्रोमको टोलीले च्याटबोटहरूले कत्तिको सजिलै गलत सूचना पत्याउँछन् भनेर परीक्षण गर्न यो काल्पनिक रोगको सिर्जना गरेको थियो।

अनुसन्धान टोलीले 'बिक्सोनिमनिया' सम्बन्धी दुईवटा नक्कली अध्ययनहरू इन्टरनेटमा राखेको केही हप्तामै माइक्रोसफ्टको कोपाइलट, गुगलको जेमिनी र ओपनएआईको च्याटजीपीटीजस्ता चर्चित एआई प्लेटफर्महरूले यसलाई वास्तविक रोगका रूपमा प्रस्तुत गर्न थाले। कोपाइलटले यसलाई 'दुर्लभ र चाखलाग्दो अवस्था' भन्यो भने जेमिनीले त नीलो प्रकाशको अत्यधिक सम्पर्कका कारण यो रोग लाग्ने दाबी समेत गर्‍यो। 

अझ अचम्मको कुरा त के छ भने, कतिपय मानव अनुसन्धानकर्ताहरूले समेत आफ्ना शोधपत्रहरूमा यो नक्कली रोग र तिनका काल्पनिक अध्ययनहरूलाई सन्दर्भका रूपमा उल्लेख गरे। यो अध्ययन पूर्ण रूपमा नक्कली हो भनेर चिन्न अनुसन्धानकर्ताहरूले धेरै क्लुहरू छाडेका थिए। 

ती शोधपत्रका लेखकको नाम लाजलजिभ इज्गुब्ल्येनोभिक (जसको अर्थ स्लाभिक भाषामा झुठो भन्ने हुन्छ) राखिएको थियो भने उनी क्यालिफोर्नियाको अस्तित्वमै नभएको एस्टरिया होराइजन युनिभर्सिटीमा कार्यरत रहेको देखाइएको थियो। 

अध्ययनको आर्थिक स्रोतका रूपमा प्रोफेसर साइडशो बब फाउन्डेसन र ग्यालेक्टिक ट्रायाडजस्ता काल्पनिक नामहरू राखिएका थिए। अझ शोधपत्रको बीचमै 'यो पूरै लेख बनावटी हो' भन्ने वाक्य समेत लेखिएको थियो।

यति स्पष्ट सङ्केतहरू हुँदाहुँदै पनि एआई र मानिसहरू झुक्किनुले गम्भीर प्रश्न उठाएको छ। आँखाको रोगको नाममा मानसिक स्वास्थ्यसँग सम्बन्धित शब्द मेनिया जोडिनु आफैँमा शङ्कास्पद भए पनि च्याटबोटहरूले इन्टरनेटमा उपलब्ध डाटालाई सही वा गलत नछुट्याई सिधै उत्तरमा समावेश गरिदिए। 

विज्ञहरूका अनुसार यो घटनाले एआईमा आधारित सूचनामा अन्धविश्वास गर्नु कति खतरनाक हुन सक्छ र वैज्ञानिक अनुसन्धानको फिल्टर गर्ने क्षमता कति कमजोर छ भन्ने कुरालाई उदाङ्गो पारेको छ।