तेहरान । स्ट्रेट अफ होर्मुजमा एउटा मालवाहक जहाजमाथि आक्रमण भएपछि संयुक्त राष्ट्रसङ्घको अन्तर्राष्ट्रिय सामुद्रिक सङ्गठन (आईएमओ) ले जहाजहरूलाई सुरक्षित रूपमा बाहिर निकाल्ने आफ्नो अभियान बिहीबार रोकेको छ। 

यस घटनाले इरान युद्ध अन्त्य गर्ने प्रारम्भिक सम्झौता टिक्नेमा फेरि आशङ्का उब्जाएको हो। 

ओमाननजिकै एउटा मालवाहक जहाजमा क्षेप्यास्त्र प्रहार भएको बेलायती नौसेना निकाय यूकेएमटीओले जनाएको छ। यो आक्रमण तेहरानले आफ्ना स्वीकृत मार्गहरू प्रयोग नगर्न चेतावनी दिएको केही घण्टामै भएको हो। 

दुई अमेरिकी अधिकारीले इरानले सो जहाजमाथि आक्रमण गरेको दाबी गरेका छन्। इरानको पर्सियन गल्फ स्ट्रेट अथोरिटीले आफ्ना मार्गभन्दा बाहिर जाने जहाजहरूको सुरक्षाको ग्यारेन्टी नहुने बताएको छ। अनधिकृत मार्ग प्रयोग गर्दा हुने परिणामको जिम्मेवार जहाज धनी, सञ्चालक र कमान्डर आफैँ हुनुपर्ने इरानी निकायको भनाइ छ।

स्रोतका अनुसार आक्रमणमा परेको जहाज सिङ्गापुरको झन्डाबहादर ‘एभर लभ्ली’ हो। सुरक्षा स्रोतले यसमा ड्रोन आक्रमण भएको हुन सक्ने बताएको छ। अमेरिकी सरकारले यसबारे तत्काल कुनै टिप्पणी गरेको छैन।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले यसै महिनाको सुरुमा युद्ध अन्त्य गर्ने र स्ट्रेट खोल्ने सम्झौता इरानले पालना नगरे अमेरिकाले पुनः बमबारी सुरु गर्न सक्ने चेतावनी दिएका थिए। गत फेब्रुअरीको अन्त्यमा युद्ध सुरु भएदेखि हर्मुज स्ट्रेटमा महिनौँदेखि सयौँ जहाज र हजारौँ नाविकहरू अलपत्र परेका छन्। 

आईएमओले उद्धार सूचीमा रहेका जहाज र यस क्षेत्रका सबैको सुरक्षा सुनिश्चित गर्न आफ्नो अभियान अस्थायी रूपमा रोक्ने निर्णय गरेको छ। आइएमओका महासचिव आर्सेनियो डोमिन्गेजले आक्रमणमा परेको जहाज आफ्नो उद्धार कार्यक्रमको हिस्सा नरहेको स्पष्ट पारेका छन्।

मंगलबारदेखि सुरु भएको यो अभियान अन्तर्गत जहाजहरू अमेरिकी निगरानीमा इरानी वा ओमानी जलक्षेत्र प्रयोग गरी बाहिर निस्कन सक्ने ऐच्छिक व्यवस्था थियो। आक्रमणको खबरपछि कच्चा तेलको मूल्य २ प्रतिशतले बढेको छ। 

यस घटनाले होर्मुज स्ट्रेटमा इरानको भावी नियन्त्रण कस्तो रहला भन्नेतर्फ ध्यान मोडेको छ, जहाँबाट विश्वको दैनिक पाँचौँ हिस्सा तेल र तरल प्राकृतिक ग्यास आपूर्ति हुने गर्छ। यसअघि अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले इरानले जहाजहरूलाई रोकेमा समस्या आउने बताएका थिए। 

इरानले भने स्ट्रेटमा आफ्नो नियन्त्रण कायम राख्ने सङ्केत दिएको छ। इरानको रिभोलुसनरी गार्ड्सले आफ्ना मार्गहरू पालना नगर्ने जहाजहरू विरुद्ध कारबाही गर्ने चेतावनी दिँदै बिहीबार पानामाका दुईवटा जहाजलाई मार्ग परिवर्तन गर्न आदेश दिएको छ।

यसअघि अमेरिकी ऊर्जा मन्त्री क्रिस राइटले गत फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि आक्रमण गरेपछिको तुलनामा तेल आपूर्ति पुरानै लयमा फर्कन लागेको र २४ घण्टामा २० मिलियन ब्यारेल तेल बाहिरिएको बताएका थिए। तथ्याङ्क अनुसार यस हप्ता होर्मुज स्ट्रेटबाट तेल ढुवानी युद्ध सुरु भएयताकै उच्च विन्दुमा पुगेको छ। 

दक्षिण कोरियाका आठवटा जहाज पनि त्यहाँबाट बाहिरिएका छन्। युद्धका कारण इरानले यस महत्त्वपूर्ण जलमार्गमा नियन्त्रण जमाउँदा विश्व ऊर्जा बजार र अर्थतन्त्र प्रभावित भएको छ। आगामी नोभेम्बरको मध्यावधि चुनावको मुखमा यो युद्ध ट्रम्पका लागि भारी परिरहेको छ। रोयटर्स/इप्सोसको सर्वेक्षण अनुसार केवल २५ प्रतिशत अमेरिकीले मात्र यो युद्ध आवश्यक थियो भन्ने विश्वास गर्छन्।

युद्धविराम सम्झौताका विषयमा फरक-फरक कुरा बाहिर आउँदा ट्रम्पले स्वदेश र विदेशमा आलोचना खेपिरहेका छन्। इरानका लागि वित्तीय प्रोत्साहन, आणविक निरीक्षण, होर्मुजको नियन्त्रण र लेबनानमा इजरायलको समानान्तर युद्धका विषयमा अझै असहमति कायम छ।