वासिङ्टन डीसी । वैज्ञानिकहरूले पहिलोपटक निर्जीव रासायनिक तत्त्वहरूबाट एउटा कृत्रिम कोष (सेल) बनाएको दाबी गरेका छन् । उक्त कोषले प्राकृतिक कोषझैँ पोषण लिन, बढ्न र आफ्नो प्रतिकृति बनाउन सक्ने क्षमता देखाएको छ । यस उपलब्धिलाई सिन्थेटिक बायोलोजी क्षेत्रमा महत्वपूर्ण कोशेढुंगाका रूपमा हेरिएको छ ।

अमेरिकाको मिनेसोटा विश्वविद्यालयकी सिन्थेटिक बायोलोजिस्ट तथा प्राध्यापक केट एडामाला नेतृत्वको टोलीले ‘स्पडसेल’ नाम दिएको यो कृत्रिम कोष पूर्ण रूपमा निर्जीव रासायनिक पदार्थहरू जोडेर तयार पारेको हो । यो कुनै वनस्पति वा जनावरको कोष नभई साधारण ब्याक्टेरियासँग मिल्दोजुल्दो संरचनाको छ ।

एडामालाका अनुसार स्पडसेलमा प्रयोग गरिएका सबै रसायन, अणु र तिनको मात्रा स्पष्ट रूपमा परिभाषित गरिएको छ । त्यसैले भविष्यमा यसलाई आवश्यकताअनुसार परिमार्जन र कार्यक्रमअनुसार सञ्चालन गर्न सकिने सम्भावना रहेको उनले बताइन् । वैज्ञानिकहरूका अनुसार यस्तो कृत्रिम कोषले जीवनको उत्पत्तिबारे बुझ्न मद्दत गर्नुका साथै क्यान्सर उपचार, कार्बन उत्सर्जन नियन्त्रण, नयाँ रसायन उत्पादन तथा अन्य जैविक समस्याको समाधान खोज्न भविष्यमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ ।

हाल विकसित स्पडसेल अत्यन्तै प्रारम्भिक अवस्थाको नमुना हो । यसमा करिब १५० देखि २०० अणु रहेका छन् र यसले करिब पाँच पुस्तासम्म वृद्धि तथा प्रतिकृति बनाउन सक्ने बताइएको छ । तर यो प्राकृतिक कोषको तुलनामा निकै सरल र कमजोर छ । प्राकृतिक कोषमा लाखौँदेखि अर्बाैँ अणु हुने गर्छन् । एडामालाले स्पडसेललाई अहिलेसम्म निकै कमजोर जीव भन्दै यसले अहिले पोषण लिने र कहिलेकाहीँ नयाँ कोष बनाउनेबाहेक अन्य जटिल काम गर्न नसक्ने बताइन् ।

अनुसन्धानमा संलग्न नरहेका बेलायतको इम्पेरियल कलेज लन्डनका बायोकेमिकल टेक्नोलोजीका एसोसिएट प्राध्यापक युभाल एलानीले यस उपलब्धिलाई जीवनलाई रसायनबाट निर्माण गर्न सकिन्छ कि भन्ने प्रश्नतर्फको महत्वपूर्ण प्रगति भनेका छन् । उनका अनुसार कृत्रिम कोष निर्माणले प्राकृतिक जीवविज्ञानका सीमाभन्दा बाहिर गएर नयाँ जैविक प्रणाली विकास गर्ने सम्भावना खोल्छ ।

यद्यपि यो अनुसन्धान अझै सहकर्मी समीक्षा भएको वैज्ञानिक जर्नलमा प्रकाशित भइसकेको छैन । अनुसन्धान टोलीले यसलाई छिट्टै प्रकाशनका लागि पेश गर्ने जनाएको छ । विज्ञहरूका अनुसार अध्ययनको औपचारिक समीक्षा र प्रकाशनपछि मात्र यसको वैज्ञानिक प्रभावबारे अन्तिम मूल्याङ्कन गर्न सकिनेछ । त्यसका बावजुद यो उपलब्धिलाई कृत्रिम जीवविज्ञानको क्षेत्रमा हालसम्मकै महत्त्वपूर्ण प्रगतिमध्ये एक मानिएको छ ।