काठमाडौँ । धेरैजसो मानिसहरू हृदयघातको नाम सुन्ने बित्तिकै आत्तिन्छन् । हृदयघात हुनुअघि शरीरले धेरै संकेत दिन्छ, तर मानिसहरूले प्रायः तिनीहरूलाई ग्यास वा एसिडिटी सोचेर बेवास्ता गर्छन् ।

केही मानिसलाई हर्ट अट्याकअघि छाती दुख्ने, पसिना आउने, आत्तिने र सास फेर्न गाह्रो हुनेजस्ता गम्भीर लक्षणहरू हुन सक्छन् । हृदयघात आफैंमा प्रमुख सिन्ड्रोम हो ।

लगभग ९० प्रतिशत बिरामीहरूले सुरुमा छाती दुखाई अनुभव गर्छन् । यो दुखाइ काँध, पाखुरा वा माथिल्लो पेटमा फैलिन सक्छ । यो पीडाको साथमा मान्छे आत्तिने, खलखली पसिना आउने र सास फेर्न गाह्रो हुने पनि हुन सक्छ ।

केही मानिसमा खुट्टा सुन्निने समस्या हुन सक्छ । एउटा बुझ्नु पर्ने कुरा के हो भने, प्रत्येक बिरामीमा हर्ट अट्याक हुनु अघि एउटै लक्षण देखिँदैन । कहिलेकाहीँ हृदयघात फरक तरिकाले प्रकट हुन सक्छ । तर यस्ता लक्षणहरूलाई बेवास्ता गर्नु घातक हुन सक्छ ।

आज हामी हृदयघातको प्रारम्भिक लक्षण, पुरुष र महिलामा लक्षणहरू कसरी फरक हुन सक्छ भनेर चर्चा गर्नेछौँ ।

हृदयघातका लक्षणहरू प्रायः महिला र मधुमेह भएकाहरूमा फरक हुन्छन् । यी बिरामीहरूले सधैं छातीमा गम्भीर छाती दुखाई अनुभव गर्दैनन् । कहिलेकाहीँ, केवल सास फेर्न गाह्रो हुने, खुट्टा सुन्निने वा अचानक ढल्ने हुन सक्छ । त्यसैले, यस्ता लक्षणहरूलाई हल्का रूपमा लिनु हुँदैन ।

सुरुमै निदान गरियो भने ठुलो जोखिमबाट बच्न सकिन्छ । पुरुषहरूमा हृदयघातको सबैभन्दा सामान्य लक्षणहरू गम्भीर छाती दुखाइ, आत्तिने र पसिना आउने हो । महिलाहरूमा भने दुखाइ प्रायः छातीको सट्टा माथिल्लो पेटमा हुन्छ, वा कुनै पनि दुखाइ हुँदैन ।

धेरै महिलाहरूले एसिडिटी भएको ठानेर दिनभरि औषधि सेवन गरिरहन्छन् । पछि मात्र थाहा पाउँछन कि आफूलाई त हृदयघात भएको रहेछ भनेर थाहा पाउँछन् । यही कारणले गर्दा महिलाहरूमा हृदयघातको निदान ढिलो हुन्छ ।

औषधि खाएपछि पनि कुनै राहत नभएमा के हुन्छ ?

ग्यासको दुखाइ र हृदयघातको दुखाइ बिचको भिन्नता बुझ्नु महत्त्वपूर्ण छ । ग्यासको दुखाइ सामान्यतया माथिल्लो पेटमा हुन्छ, जबकि हृदयघातको दुखाइ छातीमा हुन्छ । कहिलेकाहीँ, दुखाइको सट्टा, हृदयघातले छातीमा जलन मात्र निम्त्याउँछ । मानिसहरूले यसलाई बाहिरको खाना खाँदा हुने एसिडिटी ठानेर गल्ती गर्छन् । एसिडिटीको औषधि खाएपछि पनि राहत भएन भने, ढिलाइ नगरी ईसीजी गर्नुपर्छ ।

कसैलाई अचानक छाती दुख्ने, अत्यधिक पसिना आउने, चिन्ता लाग्ने वा सास फेर्न गाह्रो हुने अनुभव भयो भने, उनीहरूले तुरुन्तै नजिकैको अस्पतालमा जानुपर्छ । पहिलो चरण भनेको ईसीजी र आवश्यक रगत परीक्षण, विशेष गरी ट्रोपोनिन परीक्षण गराउनु हो । समयमै निदान र उपचारले बाँच्ने सम्भावना बढाउँछ ।

कति समयभित्र गरिसक्नुपर्छ उपचार ?

हृदयघातमा ‘गोल्डेन आवर’ निकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ ।

बिरामीलाई तीन घण्टाभित्र अस्पताल पुर्‍याइन्छ र समयमै एन्जियोप्लास्टी गरिन्छ, वा जहाँ यो सुविधा उपलब्ध छैन, थ्रोम्बोलाइसिस इन्जेक्सन दिइन्छ भने, बिरामीको बाँच्ने सम्भावना लगभग ९५ प्रतिशत हुन्छ, यसले मुटुको मांसपेशीमा हुने क्षतिलाई पनि कम गर्छ ।

तीन देखि १२ घण्टा भित्र उपचार सुरु भयो भने पनि, बिरामीलाई पनि उल्लेखनीय रूपमा लाभ मिल्छ । मुटुलाई स्वस्थ कायम राख्न राम्रो जीवनशैली महत्त्वपूर्ण छ । सकेसम्म फास्ट फूड कम खानुपर्छ । पकाउनका लागि राम्रो खालको तेलको प्रयोग गर्नुपर्छ, धुम्रपान र मदिराबाट पूर्ण रूपमा टाढा रहनुपर्छ ।

हालैको अनुसन्धान अनुसार, थोरै मात्रामा मदिरा पनि असुरक्षित मानिन्छ । घिउ, चिनी र चिसो पेय पदार्थबाट बच्नुहोस् । सकेसम्म ताजा, सन्तुलित, घरमा पकाएको खाना खानुहोस्। यसले हृदयघातको जोखिमलाई उल्लेखनीय रूपमा कम गर्न सक्छ ।

(अस्वीकरणः सल्लाहसहित यो सामग्रीले सामान्य जानकारी मात्र प्रदान गर्दछ, थप जानकारीका लागि सधैँ विशेषज्ञ वा आफ्नो डाक्टरसँग परामर्श गर्नुहोस् ।)