अंकारा । टर्कीको 'अन्न भण्डार' मानिने कोन्या मैदानले हाल गम्भीर समस्याको सामना गरिरहेको छ ।

टर्कीमा सबैभन्दा बढी गहुँ उत्पादन हुने यो क्षेत्र, जसमा करिब २.६ मिलियन हेक्टर कृषि भूमि छ (टर्कीको कुल कृषि क्षेत्रको ११.२५), अत्यधिक बाली उत्पादन र भूजलको अत्यधिक प्रयोगका कारण सुक्खाको चपेटामा परेको छ । यसले गर्दा जमिनमा सयौँ सिंकहोल (खाडल) बनेका छन्, जसले खेतहरूलाई नष्ट गरिरहेको छ ।

टर्कीको प्रकोप व्यवस्थापन (एफएडी) एजेन्सीको नयाँ रिपोर्ट अनुसार कोन्या बेसिनमा हालसम्म ६८४ यस्ता खाडलहरू पहिचान भएका छन् । कोन्या टेक्निकल युनिभर्सिटीको सिंकहोल रिसर्च सेन्टरका अनुसार २०१७ मा २९९ सिंकहोलहरू थिए भने २०२१ सम्ममा यो संख्या बढेर २ हजार ५ सय ५० पुगेको थियो । सन् २०२५ मा मात्रै करिब २० वटा नयाँ ठुला सिंकहोल बनेको पुष्टि भएको छ । यी खाडलहरूको गहिराइ ३० मिटरभन्दा बढी र चौडाइ १०० फीटसम्म रहेको बताइएको छ । 

प्रशासनको उपेक्षाले संकट बढ्यो

यो संकट अचानक आएको नभई विगत २० वर्षदेखि किसान र प्रशासनको बेवास्ताका कारण बिस्तारै बढेको हो । सन् २०२५ मा यो समस्या झनै तीव्र भएको छ, किनकि सुक्खा र भूजल दोहन निकै बढेको छ ।

एफएडीको रिपोर्ट अनुसार करापिनार जिल्लामा मात्रै ५३४ सिंकहोलहरू देखिएका छन् र यी मुख्यतया ग्रामीण तथा कृषि क्षेत्रहरूमा छन् । विशेषज्ञहरूका अनुसार यो मानव निर्मित प्रकोप हो, जसलाई लापरवाहीले झनै बढावा मिलेको छ । 

कोन्या मैदानको भू-वैज्ञानिक संरचना 'कार्स्ट' प्रकारको छ, जसको अर्थ यो मैदान कार्बोनेट र जिप्सम जस्ता घुलनशील चट्टानहरूबाट बनेको छ । यी चट्टानहरूले हजारौं वर्षसम्म पानीमा घुलेर खाडलहरू बनाउँछन् । पहिले यहाँ सिंकहोलहरू निकै कम बन्थे, तर भूजलको स्तर कम हुँदा मैदानले आफ्नो सहारा गुमाउँछ र अचानक ढल्न पुग्छ, जसले सतहमा ठुला खाडलहरू बनाउँछ । 

वर्षामा कमी र भूजल स्तर घट्नु मुख्य कारण

टर्कीमा विगत १५ वर्षमा पानीको स्तर सबैभन्दा तल्लो बिन्दुमा पुगेको छ । जलवायु परिवर्तनले वर्षा कम गरिदिएको छ, जसले गर्दा जल भण्डारहरू रिचार्ज हुन पाएका छैनन् । कोन्यामा चिनी बीट, मकै र अन्य पानी सोस्ने बालीहरूको सिँचाइका लागि हजारौं वैध र अवैध कुवाहरू सञ्चालनमा छन् । सन् १९७० को दशकदेखि केही क्षेत्रहरूमा भूजल स्तर ६० मिटरले घटिसकेको छ । अवैध कुवाहरू र अनियन्त्रित पम्पिङले जमिनलाई कमजोर बनाएको छ, जसले गर्दा जमिन अचानक भासिने समस्या बढेको छ । 

विशेषज्ञहरूको चेतावनी

विशेषज्ञहरूले यदि हालको अवस्था जारी रहेमा सिंकहोलहरूको संख्या अझ तीव्र गतिमा बढ्ने चेतावनी दिएका छन् । कोन्या टेक्निकल युनिभर्सिटीका अनुसन्धानकर्ताका अनुसार यदि भूजलको प्रयोगमा नियन्त्रण नगरिए यो संकट अझ गहिरिनेछ । 

एफएडीले अहिले जोखिमयुक्त क्षेत्रहरूको नक्सांकन गरिरहेको छ र १ हजार ८ सय ५० क्षेत्रमा जमिन धसिएको संकेत पाएको छ । भविष्यमा यदि जलवायु परिवर्तनका कारण सुक्खा जारी रहे कोन्या मात्र नभई छिमेकी करामन र अक्सारे जस्ता क्षेत्रहरू पनि प्रभावित हुनेछन् । यद्यपि सरकारले अवैध कुवाहरूमाथि रोक लगाउँदै र राम्रो जल व्यवस्थापनको दिशामा कदम चालिरहेको जनाएको छ ।