काठमाडौं । दोस्रो बजारमा सूचीकृत १३३ कम्पनी समयमा साधारणसभा गर्न असफल भएका छन् । कम्पनी कानुनमा भएका व्यवस्था बमोजिम ती कम्पनीहरु समयमा साधारणसभा गर्न असफल भएका हुन् ।

कम्पनी ऐन २०६३ ले आर्थिक वर्ष पूरा भएको ६ महिनाभित्र कम्पनीले वार्षिक साधारणसभा सम्पन्न गरिसक्नुपर्ने व्यवस्था गरेको छ । यो व्यवस्था पालना नभए त्यस्ता कम्पनीहरुलाई कम्पनी रजिष्ट्रार कार्यालयले आर्थिक जरिवानाको कारबाही गर्ने गरेको छ । 

कम्पनी ऐन २०६३ को दफा ७६(१) ले यस ऐन अन्तर्गत स्थापित सबै कम्पनीले आर्थिक वर्ष सकिएको ६ महिनाभित्र साधारणसभा गर्नुपर्ने व्यवस्था गरेको छ । सोही ऐनको दफा ७७ (२) ले कुनै पनि पब्लिक कम्पनीले साधारणसभा हुनुभन्दा कम्तीमा २१ दिनअघि साधारणसभा बोलाउनुपर्ने व्यवस्था गरेको छ ।
 
पुसभित्र साधारणसभा सक्नुपर्ने र त्यसको २१ दिनअघि आह्वान गरिसक्नुपर्ने व्यवस्थाले बुधबारसम्म साधारणसभा आह्वान गर्न असफल रहेका कम्पनीहरुले अब सो तोकिएको अवधिभित्र साधारणसभा सम्पन्न गर्नसक्ने अवस्था छैन । त्यसैले ती कम्पनीहरु कारबाहीमा पर्ने निश्चित देखिएको हो । यो अवस्था सूचीकृत मात्रै नभएर सबै पब्लिक कम्पनीका हकमा लागु हुने कम्पनी ऐनमा व्यवस्था गरिएको छ । 

सूचीकृत कम्पनीको साधारणसभाको अवस्था

हाल दोस्रो बजारमा २६४ कम्पनी सूचीकृत छन् । यसमध्ये बिहीबारसम्म ६४ कम्पनीले मात्रै साधारणसभा सम्पन्न गरेका छन् । ६८ कम्पनीले साधारणसभा आह्वान गरेका छन्, उनीहरुले तोकिएको अवधिभित्रै साधारणसभा सम्पन्न गर्न सक्ने अवस्था छ ।
 
सेयर बजारमा कुल १३ समूहमध्ये म्युचुअल फण्ड बाहेक अन्य १२ वटा समूह अन्तर्गतका कम्पनीले साधारणसभा गर्नुपर्छ । त्यसमध्ये वाणिज्य बैंकमध्ये ८ कम्पनीको साधारणसभा सकिएको छ, ४ वटाको साधारणसभाको मिति तोकिँदा ७ वटाको साधारणसभा आह्वान हुन बाँकी छ ।
 
वाणिज्य बैंकमध्ये नेपाल इन्भेस्टमेन्ट मेगा बैंक, हिमालयन बैंक, एनआईसी एसिया बैंक, कुमारी बैंक, प्रभु बैंक, प्राइम कमर्सियल बैंक र नेपाल बैंकले हालसम्म साधारणसभा आह्वान गर्न सकेका छैनन् । यीमध्ये सबै बैंकहरुको लेखापरीक्षण प्रतिवेदन स्वीकृत भइसकेको राष्ट्र बैंकले जनाएको छ । 

विकास बैंकतर्फ १६ कम्पनीमध्ये सात कम्पनीको मात्रै साधारणसभा आह्वान भएको छ । त्यसमध्ये ६ बैंकले सभा सम्पन्न गर्दा एउटा कम्पनीको आह्वान भएर गर्न बाँकी अवस्था देखिन्छ । बाँकी ९ कम्पनीले समयमा साधारणसभा गर्न सकेका छैनन् । राष्ट्रिय स्तरका विकास बैंकमध्ये ज्योति बैंक र लुम्बिनीको साधारणसभा समयमा नहुने देखिएको छ ।

फाइनान्स कम्पनीमध्ये १७ मध्ये तीनवटाले मात्रै समयमा सभा आह्वान गर्ने देखिएको छ । बाँकी १४ वटाको सभा पुसभन्दा पछि धकेलिने निश्चित भएको छ । त्यस्तै, ५० लघुवित्त संस्थामध्ये हालसम्म ४२ कम्पनीको साधारणसभा आह्वान हुन बाँकी छ । ८ वटाले आह्वान गरेकोमा ४ वटाको सम्पन्न भइसकेको अवस्था छ ।

त्यस्तै जीवन बीमामध्ये हालसम्म ८ कम्पनीले साधारणसभा आह्वान गर्दा कुनै पनि कम्पनीले सम्पन्न गरिसकेको अवस्था छैन । हाल बजारमा जीवनबीमा र लघु जीवनबीमा गरी १४ कम्पनी सञ्चालनमा रहेका छन् । निर्जीवन बीमातर्फ १३ कम्पनीमध्ये ८ वटाको साधारणसभा आह्वान भएको छैन । ५ वटाले आह्वान गर्दा कुनै पनि कम्पनीले सम्पन्न नगरेको देखिन्छ ।

सबैभन्दा धेरै ९७ कम्पनी सूचीकृत कम्पनी भएको हाइड्रोपावर समूहका ६० कम्पनीले समयमा साधारणसभा सक्ने निश्चित भएको छ । त्यसमध्ये २९ कम्पनीको साधारणसभा आह्वान भइसकेको छ । 
हालसम्म उत्पादन तथा प्रशोधनमूलक क्षेत्रका १३ मध्ये ११, पर्यटन होटल समूहका ७ मध्ये सबै, इन्भेस्टमेन्ट समूहका ७ मध्ये ५ र अन्य समूहका ९ मध्ये ६ कम्पनीले साधारणसभा आह्वान गर्दा ट्रेडिङ क्षेत्रका कुनै पनि कम्पनीले साधारणसभा बोलाउन सकेका छैनन् । 

समूहगत क्षेत्र

कति हुन्छ जरिवाना ?

समयमा साधारणसभा गर्न नसक्ने कम्पनीहरुलाई जरिवानाको व्यवस्था भएपनि यो सांकेतिक खालको मात्रै छ । कम्पनी ऐन २०६३ ले यो अवधिमा अद्यावधिक नभएका कम्पनीलाई थप ३ महिनाका लागि १ हजारदेखि ५ हजारसम्म, ६ महिनासम्मका लागि २ हजारदेखि १० हजारसम्म र त्योभन्दा बढीसम्म अद्यावधिक नगर्ने कम्पनीलाई वार्षिक ५ हजारदेखि २० हजार रुपैयाँसम्म जरिवाना गर्ने व्यवस्था गरेको देखिन्छ । 

दोस्रो बजारमा सूचीकृत नभएका कम्पनीलाई समयमा साधारणसभा नगर्दा योभन्दा बाहेक केही हुँदैन । तर सूचीकृत कम्पनीको हकमा भने थप क्षति व्यहोर्नुपर्छ । समयमा साधारणसभा गर्न नसक्ने कम्पनीलाई दोस्रो बजारको मूल्यांकनमा तल्लो श्रेणीमा राख्ने गरिन्छ । यस्ता कम्पनीको सेयरलाई मार्जिन लेन्डिङमा लागि अनुमति समेत नदिने व्यवस्था गरिएको छ । बैंकले समेत यी कम्पनीको सेयर धितोको कर्जाको लोन–टू–भ्यालु अनुपातलाई स्वेच्छिक घटाउने गर्छ, यद्यपि यो बाध्यकारी चाहिँ होइन ।
 
यसले कम्पनीको गुडविलमा प्रभाव पार्ने भएकाले पुस मसान्तसम्म साधारणसभा गर्नुलाई बैङ्कहरुले प्रतिष्ठाको विषय मान्ने गर्छन् । त्यसैले अन्तिम समयमा भएपनि कम्पनीहरुले साधारणसभा बोलाउने गर्छन् ।