कपालमा चाया पर्नु एक सामान्य समस्या हो। वास्तवमा चाया एक चिकित्सीय अवस्था हो, जसका लागि सही उपचार र सही ‘हेयर केयर रुटिन’ दुवै आवश्यक हुन्छ।

चाया पर्दा कपालमा तेल लगाउने कि नलगाउने भन्ने विषयमा धेरैजसो मानिसहरू अलमलमा पर्छन्। कसैलाई लाग्छ कि तेल लगाउँदा चाया कम हुन्छ।

तर के यो कुरा साँचो हो? कपालमा तेल लगाउनु कहिले फाइदाजनक हुन्छ र कहिले हानिकारक, यो बुझ्न जरुरी छ।यस जानकारीमा हामी चाया र कपालमा तेल लगाउने विषयमा विस्तारमा कुरा गर्नेछौँ।

चाया के हो ?

चाया टाउकोको छालासँग सम्बन्धित एक समस्या हो, जसमा टाउकोको छाला निकै सुक्खा हुन्छ। यसले गर्दा टाउकोमा सेतो वा हल्का पहेँलो रङको पत्र बन्न थाल्छ, जुन कपाल कोर्दा झर्ने गर्छ। धेरैजसो अवस्थामा चिलाउने, पोल्ने र कहिलेकाहीँ हल्का सुन्निने महसुस पनि हुन्छ।

कपालमा चाया किन पर्छ?

यसको पछाडि एउटा मात्र कारण हुँदैन, बरु धेरै कारणहरू मिलेर यसलाई बढाउँछन्। टाउकोको छालामा पाइने ‘यीस्ट फंगस’ (मालासेजिया) को असन्तुलन यसको सबैभन्दा ठूलो कारण हो। यो फंगस टाउकोको प्राकृतिक तेल (सेबम) मा हुर्किन्छ र धेरै सक्रिय हुँदा चिलाउने, सुन्निने र सेतो पत्रको रूपमा चाया पैदा गर्छ।

यसबाहेक धेरै चिल्लो वा सुक्खा टाउको, हर्मोनल परिवर्तन, गलत हेयर केयर रुटिन, कमजोर रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता, अत्यधिक तनाव र मौसम परिवर्तनले पनि चाया बढाउन सक्छ।

चायाका सम्भावित कारणहरू:

·         फंगल इन्फेक्सन

·         धेरै तेल लगाउनु

·         चिल्लो वा सुक्खा टाउको

·         टाउकोमा जलन हुनु

·         कपालमा धुलो जम्नु

·         राम्ररी कपाल नधुने बानी

·         गलत हेयर केयर रुटिन

·         हेयर प्रोडक्ट्सको अत्यधिक प्रयोग

·         दीर्घकालीन तनाव

·         हर्मोनल परिवर्तन

·         अस्वस्थ खानपान

·         मेडिकल कन्डिसन: जस्तै- सेबोरहाइक डर्मेटाइटिस (छालाको रोग), सोरायसिस (अटोइम्युन रोग), एक्जिमा।

के ड्राई स्क्याल्प र चाया एउटै कुरा हो वा दुवैमा फरक छ?
होइन, यी दुवै अलग-अलग समस्या हुन्। मानिसहरू अक्सर दुवैलाई एउटै ठान्छन्, तर यिनका कारण र उपचार फरक हुन्छन्।

ड्राई स्क्याल्पको अर्थ टाउकोको छालामा ओसिलोपन कम हुनु हो। यसमा मसिना, सुक्खा र सेता पत्रहरू निस्किन्छन्। साथै चिलाउन पनि सक्छ, तर टाउको सामान्यतया सुक्खा रहन्छ।

अर्कोतर्फ, चाया धेरैजसो फंगल ग्रोथ र टाउकोको तेलको सन्तुलन बिग्रिनाले हुन्छ। यसमा निस्किने पत्रहरू ठूला, पहेँला वा सेता हुन सक्छन्। सोझो शब्दमा भन्नुपर्दा, ड्राई स्क्याल्पमा मोइस्चराइजरको आवश्यकता हुन्छ भने चायामा एन्टी-फंगल उपचारको।

के कपालमा तेल लगाउँदा चाया बढ्छ ?

हो, यदि चाया परेको बेला कपालमा धेरै तेल लगाइयो वा लामो समयसम्म तेल रहिरह्यो भने चाया बढ्न सक्छ।
वास्तवमा चाया पैदा गर्ने फंगस टाउकोको प्राकृतिक तेलमै हुर्किन्छ।

यस्तो अवस्थामा बाहिरबाट तेल लगाउँदा फंगसले अझ बढी खाना पाउँछ। यसले पत्रहरू र चिलाउने समस्या बढाउँछ। यद्यपि, सही मात्रामा र सही तरिकाले तेल लगाउनु सधैं हानिकारक हुँदैन।

के चाया एक व्यक्तिबाट अर्कोमा सर्छ ?

होइन, चाया सरुवा रोग होइन। यो एक व्यक्तिबाट अर्कोमा सर्दैन। मालासेजिया फंगस सबैको टाउकोमा पहिलेदेखि नै हुन्छ। जब यो आवश्यकताभन्दा बढी बढ्छ, तब यसले चाया पैदा गर्छ।

चाया हुँदा कति दिनमा तेल लगाउनुपर्छ ?

चाया धेरै हुँदा नियमित तेल लगाउनु सही होइन। खासगरी जब पत्रहरू र चिलाउने समस्या धेरै हुन्छ, तब तेल लगाउनु हुँदैन। यदि चाया हल्का छ भने हप्तामा १-२ पटक तेल लगाउन सकिन्छ।

टाउकोमा लामो समयसम्म तेल राख्नुको सट्टा ३०-६० मिनेटपछि माइल्ड वा एन्टी-ड्यान्ड्रफ स्याम्पुले कपाल धुनुपर्छ। यसले टाउकोलाई पोषण पनि दिन्छ र चाया बढ्ने खतरा पनि रहँदैन।

डर्मेटोलोजिस्ट (छाला रोग विशेषज्ञ) का अनुसार धेरै तेल लगाउँदा वा लामो समयसम्म टाउकोमा तेल राखिराख्दा फंगस बढ्ने मौका पाउँछ। त्यसैले तेल सधैं हल्का, सीमित र सही तरिकाले लगाउनुपर्छ।

कपालमा तेल लगाउने सही तरिका:

·         थोरै मात्रामा तेल लिनुहोस्।

·         कपालको लम्बाइमा लगाउनुहोस्।

·         ३०-६० मिनेट मात्र राख्नु पर्याप्त हुन्छ।

·         रातभरि तेल लगाएर नछोड्नुहोस्।

·         माइल्ड स्याम्पुले धुनुहोस्।

·         चिप चिप नहुने तेल छान्नुहोस्।

·         हप्तामा १ पटक लगाउनुहोस्।

·         चाया धेरै छ भने तेल नलगाउनुहोस्।

·         टाउकोमा सुक्खा पत्र निस्किरहेको छ भने जरामा तेल नलगाउनुहोस्।

के पटक-पटक स्याम्पु गर्दा चाया बढ्छ?

हो, धेरै पटक स्याम्पु गर्दा चाया बढ्न सक्छ। यसले टाउकोको प्राकृतिक नमी र तेल हटाइदिन्छ, जसले गर्दा छाला सुक्खा हुन्छ र चाया बढ्न थाल्छ।

अर्कोतर्फ, धेरै कम स्याम्पु गर्दा पनि टाउकोमा तेल र फोहोर जम्मा भएर चाया बढाउन सक्छ। त्यसैले सन्तुलन कायम राख्नु जरुरी छ। सामान्यतया हप्तामा २-३ पटक स्याम्पु गर्नु सही मानिन्छ।

के जाडोमा चायाको समस्या बढी हुन्छ?

जाडोमा अक्सर चायाको समस्या बढ्छ। चिसो र सुक्खा हावाले टाउकोको नमी खोस्छ, जसले गर्दा मृत कोशिकाहरू सुक्खा भएर निस्किन थाल्छन्।

यसबाहेक जाडोमा घाम कम लाग्नु, तातो पानीले कपाल धुनु र कपालको हेरचाहमा लापरवाही गर्दा पनि चाया बढ्न सक्छ। त्यसैले यो मौसममा टाउकोको हेरचाहमा बढी ध्यान दिनु आवश्यक छ।

लामो समयसम्म चाया रहिरहँदा कस्ता समस्या हुन सक्छन्?

यसले केही समस्याहरूको जोखिम बढाउँछ। जस्तै:
• टाउकोको छाला सुन्निन सक्छ।
• चिलाउने, रातो हुने र पोल्ने समस्या बढ्न सक्छ।
• कपाल कमजोर हुन्छ।
• कपाल झर्न थाल्छ।
• टाउकोमा इन्फेक्सनको खतरा हुन्छ।
• एक्जिमा र सेबोरिक डर्मेटाइटिसको जोखिम हुन्छ।

कपालमा चाया भएमा टाउकोमा फंगसको वृद्धि र सुन्निने समस्यालाई नियन्त्रण गर्नुपर्छ। उपायहरू:

·         एन्टी-ड्यान्ड्रफ स्याम्पु प्रयोग गर्नुहोस्।

·         हप्तामा २-३ पटक कपाल धुनुहोस्।

·         कडा स्याम्पु प्रयोग नगर्नुहोस्।

·         कपालको लम्बाइमा मात्र तेल लगाउनुहोस्।

·         टाउकोको छालामा तेल नलगाउनुहोस्।

·         हल्का हातले मालिस गर्नुहोस्।

कपालमा चाया नहोस् भनेर टाउकोको तेलको सन्तुलन कायम राख्नु सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण हुन्छ। चायाबाट बच्ने टिप्स:

·         नियमित कपाल धुनुहोस्।

·         कपालमा पसिना जम्न नदिनुहोस्।

·         कपाल सुकेपछि मात्र बाँध्नुहोस्।

·         लामो समयसम्म तेल लगाएर नराख्नुहोस्।

·         हेयर ड्रायर प्रयोग नगर्नुहोस्।

·         हरेक हप्ता काइँयो/ब्रस सफा गर्नुहोस्।

·         ७-८ घण्टा राम्ररी सुत्नुहोस्।

·         पर्याप्त पानी पिउनुहोस्।

·         कडा केमिकलयुक्त उत्पादन प्रयोग नगर्नुहोस्।

·         तनाव कम गर्नुहोस्।

·         स्वस्थ खाना खानुहोस्।

·         आवश्यक परे डाक्टरसँग सल्लाह लिनुहोस्।

कुन अवस्थामा डाक्टरलाई देखाउनु जरुरी छ?

निम्न अवस्थामा डाक्टरलाई देखाउनु आवश्यक हुन्छ:
• जब एन्टी-ड्यान्ड्रफ स्याम्पु प्रयोग गर्दा पनि चाया कम नभएमा।
• चायाका पत्रहरू धेरै, बाक्लो र पहेँलो रङको भएमा।
• असाध्यै चिलाएर टाउकोमा घाउ भएमा।
• टाउको रातो हुने, सुन्निने वा पोल्ने भएमा।
• अचानक कपाल झर्ने समस्या बढेमा।
• अनुहार, कान वा आँखीभौँको नजिक पनि चाया देखिन थालेमा।
• पटक-पटक चाया आइरहेमा।

यी संकेतहरूले सेबोरहाइक डर्मेटाइटिस, सोरायसिस वा अन्य कुनै चिकित्सकीय समस्याको संकेत गर्छन्, जसमा विशेष उपचारको आवश्यकता पर्छ।