वासिङ्टन डिसी । अमेरिकी अन्तरिक्ष एजेन्सी नासाले प्रक्षेपण गरेको करिब १४ वर्षपछि ६०० किलो तौल भएको ‘भ्यान एलेन प्रोब ए’ अन्तरिक्ष यान पुनः पृथ्वीको वायुमण्डलमा प्रवेश गर्ने भएको छ। अमेरिकी स्पेस फोर्सको प्रक्षेपण अनुसार यो यान बुधबार बिहान पृथ्वीमा खस्ने अनुमान गरिएको छ।

यद्यपि यसको समयमा २४ घण्टाको घटबढ हुनसक्ने अनिश्चितता रहेको नासाले स्पष्ट पारेको छ। सन् २०१२ मा प्रक्षेपण गरिएको यो भूउपग्रह पृथ्वीको वायुमण्डलमा तीव्र गतिमा आउँदा घर्षणका कारण धेरैजसो भाग जलेर नष्ट हुनेछ, तर केही बलिया पाटपुर्जाहरू भने बाँकी रहन सक्ने सम्भावना छ।

अन्तरिक्षबाट खस्ने यस यानको टुक्राले मानिसलाई चोट पुर्‍याउने सम्भावना अत्यन्तै न्यून अर्थात् ४,२०० मा १ मात्र रहेको नासाले जनाएको छ। एजेन्सीले यसलाई कम जोखिमको श्रेणीमा राखेको छ।

यो यान कुन ठाउँको वायुमण्डलबाट भित्र छिर्नेछ भन्ने कुरा अझै स्पष्ट भइसकेको छैन। नासा र अमेरिकी स्पेस फोर्सले यसको निरन्तर निगरानी गरिरहेका छन् र खस्ने निश्चित स्थानबारे थप विवरणहरू अपडेट गरिने बताइएको छ। यो मिसन सुरुमा दुई वर्षका लागि मात्र डिजाइन गरिएको भए तापनि यसले करिब सात वर्षसम्म निरन्तर काम गरेको थियो।

भ्यान एलेन प्रोब र यसको जुम्ल्याहा यान प्रोब बीलाई पृथ्वीको वरिपरि रहेका दुईवटा स्थायी विकिरण क्षेत्रको तथ्याङ्क संकलन गर्न पठाइएको थियो। यी क्षेत्रहरूलाई ‘भ्यान एलेन बेल्ट’ भनिन्छ, जसले पृथ्वीलाई अन्तरिक्षको हानिकारक विकिरण, सौर्य आँधी र सौर्य हावाबाट जोगाउने काम गर्छन्।

सन् २०१२ देखि २०१९ सम्म यी यानहरूले पृथ्वीको चुम्बकीय क्षेत्रमा फसेका चार्ज कणहरूको अध्ययन गरेका थिए। यस मिसनले अन्तरिक्ष विज्ञानमा महत्त्वपूर्ण उपलब्धि हासिल गरेको छ, जसमा सौर्य गतिविधि तीव्र भएको समयमा बन्ने तेस्रो अस्थायी विकिरण क्षेत्रको अस्तित्व पहिलो पटक पत्ता लगाइएको थियो।

सन् २०१९ मा इन्धन सकिएपछि र सौर्य ऊर्जाका लागि सूर्यतर्फ फर्कन नसक्ने भएपछि यो मिसन औपचारिक रूपमा अन्त्य भएको थियो। यससँगै पठाइएको अर्को यान ‘भ्यान एलेन प्रोब बी’ भने सन् २०३० भन्दा अगाडि पृथ्वीको वायुमण्डलमा प्रवेश गर्ने सम्भावना नरहेको नासाले उल्लेख गरेको छ। अन्तरिक्ष अनुसन्धानको इतिहासमा यो मिसनले पृथ्वीको सुरक्षा घेरा र सौर्यमण्डलको प्रभाव बुझ्न वैज्ञानिकहरूलाई ठूलो सहयोग पुर्‍याएको मानिन्छ।