• विजेन अमात्य/ नेपाल फोटो लाइब्रेरी

गोरखा । २०७० सालतिर म पहिलो पटक बारपाक पुगेको थिएँ। त्यस समय एकनासका ढुङ्गाले छाएका मौलिक घरहरू देख्न पाउँदा साह्रै रमाइलो लागेको थियो। गोरखा जिल्लाकै सबैभन्दा ठूलो र घना बस्ती भएको बारपाकले अहिले भने आफ्नो मौलिकता गुमाएको महसुस भएको छ।

सडक सञ्जालको सहज पहुँच, दैनिक रूपमा आउने आन्तरिक र बाह्य पर्यटकका लागि सुविधासम्पन्न होटल अनि खानामा स्थानीय उत्पादनभन्दा पनि बाहिरबाट भित्रिएका खानेकुराले प्राथमिकता पाएको देखिन्छ।

गाउँभित्र जबरजस्ती लगिएजस्ता साँघुरा सडक, सिमेन्ट र बालुवा बोकेका ट्याक्टर, कोही स्थानीय सडकमा रड सोझ्याउँदै गरेका, कतै घरको जग खन्दै गरेका त कोही घर निर्माणको अन्तिम चरणको काम गर्दै गरेका दृश्यहरू अहिले बारपाकका हरेक टोलमा देख्न पाइन्छन्।

२०७२ सालको गोरखा भूकम्पको केन्द्रबिन्दु बारपाकमा अहिले मौलिक घरभन्दा कङ्क्रिटका घरले बढी प्राथमिकता पाइरहेका छन्। मौलिक र परम्परागत घरहरू केही मात्र बाँकी रहे तापनि अहिले बालुवा, सिमेन्ट, इँटा र रडको प्रयोग गरी बनाइएका कङ्क्रिटका घरहरूको सङ्ख्या बढेको छ।

घर बनाउँदै गरेका स्थानीय मोहनभगी गुरुङका अनुसार २०७२ सालको भूकम्पपछि यस्ता सिमेन्टका घरहरू धेरै बनेका हुन्। "पुरानो घरभन्दा यस्ता घर भूकम्पमा अलि सुरक्षित हुने एउटा कारण हो भने अर्कोतर्फ गाउँका प्रायजसो मानिस विदेशमा छन् र आर्थिक रूपले सक्षम पनि भएका छन्। त्यसैले गाउँमा पक्की घर बनेका हुन्," उनले बताए। गाउँमा आर्थिक रूपमा हुनेखाने वर्गले यस्ता पक्की घर बनाएका छन् भने अरूचाहिँ पुरानै घरलाई मर्मत गरी बस्दै गरेको उनले सुनाए।

काठमाडौंबाट घुम्न आएका दिपेश दर्शनधारी भन्छन्, "काठमाडौंभन्दा धेरै शान्त भए पनि बारपाकले आफ्नो मौलिकता भने गुमाएछ।" लाहुरेहरूको वीरगाथा र पछिल्लो समय भूकम्पको केन्द्रबिन्दु भएर विश्वले चिनेको बारपाकका बासिन्दाले मौलिकता र स्थानीय उत्पादनमा जोड दिनुपर्ने दर्शनधारीले बताए।

मकै, जौ, गहुँ, कोदो, सिलाम लगायतका अन्न र विभिन्न तरकारी स्थानीय स्तरमै उत्पादन हुने भए पनि यातायातको सहज पहुँचले सदरमुकाम गोरखा बजार र चितवनसम्मबाट तरकारी तथा अन्य खाद्यवस्तु बारपाक भित्रिने गरेका छन्।

बारपाकवासीले ऐतिहासिक पक्ष, मौलिकता र स्थानीय उत्पादनलाई प्राथमिकतामा राखी पर्यटन प्रवर्द्धनमा जोड दिनु आवश्यक देखिन्छ।