क्यालिफोर्निया । अमेरिकी खर्बपति व्यापारी एलन मस्कको निजी अन्तरिक्ष कम्पनी स्पेशएक्सले आफ्नो प्रस्तावित प्राथमिक सेयर निष्कासन (आईपीओ)सम्बन्धी कागजातमा एक असाधारण व्यवस्था खुलासा गरेको छ, जसअनुसार कम्पनीको प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) र बोर्ड अध्यक्षको पदबाट मस्कलाई हटाउन अन्ततः मस्ककै सहमति आवश्यक पर्नेछ ।

अन्तर्राष्ट्रिय समाचार संस्था रोयटर्सले समीक्षा गरेको फाइलिङको अंशअनुसार, मस्कलाई कम्पनीको बोर्ड वा शीर्ष पदबाट हटाउन केवल दास्रो श्रेणीको शृयरधनीले मात्रै सक्नेछन् । सेयरधारकहरूको मत आवश्यक पर्छ—यी सुपर–भोटिङ सेयरहरूमा प्रत्येकको १० मत हुन्छ र आईपीओपछि पनि मस्ककै नियन्त्रणमा रहनेछ । यसले गर्दा मस्कलाई हटाउने निर्णय व्यवहारतः उनी आफैंको मतमा निर्भर हुने अवस्था सिर्जना हुन्छ ।

मस्कले लामो समयसम्म दोस्रो श्रेणीको सेयरको ठुलो हिस्सा राखिरहे, उनले बोर्डका बहुमत सदस्यहरूको चयन र हटाउने प्रक्रियामा पनि निरन्तर नियन्त्रण राख्न सक्ने कागजातमा भनिएको छ कि यदि। यसले कम्पनीभित्र उनको शक्ति अत्यधिक सुदृढ बनाउने देखिन्छ ।

स्पेश एक्सले आईपीओपछि दुई तहको सेयर संरचना अपनाउने योजना बनाएको छ—सार्वजनिक लगानीकर्ताका लागि क्लास ए र कम्पनीका भित्री व्यक्तिहरूका लागि क्लास बी सुपर–भोटिङ सेयर । यस्तो संरचना प्रायः संस्थापकद्वारा सञ्चालित प्रविधि कम्पनीहरूमा देखिने भए पनि, विशेषज्ञहरूका अनुसार स्पेशएक्सको प्रस्तावित व्यवस्था सामान्यभन्दा धेरै कडा छ ।

हार्वर्ड कानून विद्यालयका प्राध्यापक लुसियान बेबचकका अनुसार, “यो प्रावधान सामान्य होइन । प्रायः सीईओलाई हटाउने निर्णय बोर्डको जिम्मामा हुन्छ, र नियन्त्रणकर्ताहरूले बोर्ड परिवर्तन गरेर आफ्नो प्रभाव प्रयोग गर्छन् ।” उनका अनुसार स्पेशएक्सको संरचनाले सीईओ हटाउने अधिकार सिधै मस्ककै मतदान शक्तिसँग जोडिदिएको छ, जुन असामान्य स्तरको नियन्त्रण हो । यस्तो संरचनाले कम्पनीका महत्वपूर्ण निर्णयहरूमा प्रभाव पार्ने क्षमतालाई सीमित वा लगभग समाप्त पार्न सक्ने स्पेशएक्सले सम्भावित लगानीकर्तालाई चेतावनी दिँदै जनाएको छ ।