हुजो । चीनमा बाँसको बहुआयामिक उपयोगिता लामो समयदेखि चिनिँदै आएको छ । इतिहास हेर्ने हो भने धेरै शताब्दी अघिदेखि नै चिनियाँहरूले यस विशाल घाँसलाई खाना, यातायात, हतियारदेखि लिएर घर निर्माण, कागज र विभिन्न उपकरण बनाउन प्रयोग गर्दै आएका छन् ।

फुड एन्ड एग्रीकल्चर अर्गनाइजेसनका अनुसार चीनमा ७० लाख हेक्टर बाँसको जङ्गल छ । चीन बाँसका उत्पादनहरूको विश्वकै सबैभन्दा ठूलो उत्पादक र निर्यातक राष्ट्र हो । 

अनुमानित तथ्याङ्कअनुसार विश्वमा बर्सेनि करिब ३०-४० करोड मेट्रिक टन प्लास्टिक फोहोर उत्पादन हुन्छ । यस परिप्रेक्ष्यमा, बाँस बहुआयामिक र सजिलै कुहिन सक्ने गुणका कारण प्लास्टिकको एक भरपर्दो र वातावरणमैत्री विकल्पका रूपमा उदाएको छ ।

चीनमा प्लास्टिकलाई बाँसले प्रतिस्थापन गर्ने अभियानको अग्रपङ्क्तिमा चच्याङ, फुच्यान, सिचुआनजस्ता प्रमुख बाँस उत्पादक प्रान्तहरू रहेका छन् । चच्याङ प्रान्तको उत्तरपश्चिमी भागमा अवस्थित आन्जी काउन्टीमा त बाँसले प्लास्टिकका विभिन्न सामग्रीलाई प्रतिस्थापन गरिसकेको छ । 

यहाँ एकपटक प्रयोग हुने टेकअवे कटलरीदेखि लिएर होटल तथा होमस्टेमा प्रयोग हुने ब्रस र काइँयोसम्ममा बाँसको प्रयोग हुन थालेको छ । बाँसको जङ्गल र बाँस प्रयोगको लामो इतिहास बोकेको आन्जी काउन्टी अहिले प्लास्टिकको विकल्पमा बाँसको प्रयोग बढाउने सन्दर्भमा एक उत्कृष्ट नमुना बनिरहेको छ ।

सन् २०२३ मा चीनले प्लास्टिकको विकल्पका रूपमा बाँसको औद्योगिक विकासलाई तीव्रता दिन तीनवर्षे योजना सार्वजनिक गर्‍यो, जसमा आन्जीलाई पहिलो नमुना आधारको रूपमा तोकिएको थियो । आन्जीमा भने सन् २०२२ देखि नै स्थानीय सरकारका क्यान्टिन र सम्बद्ध निकायहरूमा प्लास्टिकका फुड ट्रेलाई बाँसका ट्रेहरूले प्रतिस्थापन गर्न थालिएको थियो । 

बाँस उत्पादन प्रदर्शनी केन्द्रमा बाँसका कटलरी, स्ट्र र प्याकेजिङ बक्सदेखि बाँसको धागोबाट बनेका ओछ्यान र लुगाहरूसम्म राखिएका छन्, जसले प्लास्टिकको विकल्पका रूपमा बाँसको सम्भावनालाई झल्काउँछन् ।

आन्जीमा बाँसका कटलरी, ब्रस, काइँयो र टुथपेस्टको व्यापक प्रयोग हुन्छ । काउन्टीका ३०० भन्दा बढी रेस्टुरेन्ट र होटलहरूमा बाँसका भाँडाकुँडा प्रयोग गरिन्छ । 

स्थानीय बजारमा प्लास्टिकका झोलालाई ६० प्रतिशत बाँसको धुलोबाट बनेका बायोडिग्रेडेबल झोलाले विस्थापित गरेका छन् । यी झोला एक वर्षभित्रै कुहिएर माटोमा मिल्छन् र प्लास्टिकका झोलाभन्दा बलिया पनि हुन्छन् । 

आन्जीका किन्डरगार्टेनहरूले पनि बालबालिकालाई खेल्न प्लास्टिकका सट्टा बाँसबाट बनेका खेलौना प्रयोग गर्न थालेका छन् ।

स्थानीय वन विभागको एक तथ्याङ्क अनुसार आन्जीमा बर्सेनि ४ देखि ५ लाख टन बाँस उत्पादन हुन्छ । एक बहुआयामिक सामग्री बन्ने यात्रामा बाँसले विभिन्न प्रशोधन प्रक्रिया पार गर्छ । निर्माण सामग्री, कप र स्ट्रजस्ता कतिपय उत्पादनहरू भौतिक प्रशोधनमार्फत सीधै बाँसबाट बनाइन्छन् भने प्रेस गरिएका ट्रे, बाँसको धागोबाट बनेका लुगा र बाँसको पल्पबाट बनेका प्याकेजिङ सामग्रीहरू रासायनिक प्रशोधनमार्फत तयार पारिन्छन्। 

प्रशोधन प्रविधिमा आएको सुधारसँगै अहिले बाँसका उत्पादनहरू थप टिकाउ र यस्ता सीमितताप्रति प्रतिरोधी बनेका छन् । उदाहरणका लागि, उच्च तापक्रममा ‘कार्बोनाइजेसन’ गरेर बाँसलाई चारकोलमा परिणत गरिन्छ, जसको प्रयोग ढुसी नलाग्ने कुर्सी र चपस्टिक बनाउन गरिन्छ ।

कुनै बेला जङ्गलमै खेर जाने बाँसका बोक्राहरूलाई अहिले प्रेस गरेर टेकअवे र क्याम्पिङमा प्रयोग हुने फुड ट्रे वा प्लेट बनाउन थालिएको छ । 

बाँसको फाइदा यसको लचकता र बलियोपनमा मात्र सीमित छैन; यो निकै छिटो बढ्ने र नवीकरणीय पनि छ । एउटा रूख हुर्कन एक दशकभन्दा बढी समय लाग्न सक्छ, तर बाँस चारदेखि छ वर्षमै परिपक्व हुन्छ । यसले गर्दा फेरि नरोपीकन धेरैपटक काट्न सकिन्छ । 

आन्जीमा बाँसको औद्योगिक विकासले स्थानीय समुदायलाई पनि फाइदा पुर्‍याइरहेको छ । गाउँलेहरू बाँस काटेर आम्दानी गर्छन् भने बाँसको उच्च कार्बन सञ्चय क्षमताले कार्बन क्रेडिट एक्सचेन्जमार्फत थप आम्दानीको बाटो खुलाएको छ । 

करिब एक हजार उद्योग यस क्षेत्रमा संलग्न रहँदा बाँस आन्जीको अर्थतन्त्रको आधारस्तम्भ बनेको छ । आन्जीले २० वर्षअघि वर्तमान राष्ट्रपति तथा तत्कालीन चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टी चच्याङ प्रान्तीय कमिटीका सचिव सी चिनफिङले अघि सारेको ‘सफा पानी र हरिया पहाड अमूल्य सम्पत्ति हुन्’ (Lucid waters and lush mountains are invaluable assets) भन्ने दर्शनलाई आत्मसात् गर्दै आएको छ । 

सन् २०२३ मा आन्जीको बाँस उद्योगले करिब १८ अर्ब युआन राजस्व सङ्कलन गरेको थियो । बाँसका उत्पादन युरोप, जापान, अमेरिका र दक्षिणपूर्वी एसियालगायत स्वदेशी तथा विदेशी बजारमा खपत हुन्छन् ।

प्लास्टिकको विकल्पका रूपमा बाँसको भविष्य उज्ज्वल देखिए पनि उपभोक्ताको दृष्टिकोण परिवर्तन हुन समय लाग्ने देखिन्छ । अहिले आन्जी काउन्टी बाँसको सम्भावनालाई काठ र प्लास्टिकमा मात्र सीमित नराखी स्टिल, ग्यास र खाद्यान्नको विकल्पका रूपमा समेत विकास गर्न खोजिरहेको छ । 

बाँसमा रहेको उच्च क्यालोरीका कारण यसलाई नवीकरणीय ऊर्जाको स्रोतको रूपमा, कडापनका कारण निर्माण सामग्रीको रूपमा, स्वास्थ्यवर्धक खानाको रूपमा र कस्मेटिक्समा बायोमास सामग्रीको रूपमा प्रयोग गर्न सकिन्छ ।