काठमाडौँ । हामी सबैको घरमा दिनहुँ तरकारीका बोक्रा, फलफूलका टुक्रा र बाँकी रहेको चियापत्ती फोहोरको टोकरीमा फ्याँकिन्छ।

तर के तपाईंलाई थाहा छ? जुन कुरालाई तपाईं फोहोर सम्झिरहनु भएको छ, त्यो वास्तवमा तपाईंका बिरुवाहरूका लागि कुनै खजानाभन्दा कम छैन।

बगैँचाको कामका शौकीनहरूका बिच आजकल भान्साको फोहोरबाट ‘कालो सुन’ अर्थात् जैविक खाद बनाउने ट्रेन्ड निकै तीव्र रूपमा बढिरहेको छ। घरमै बसेर आफ्नो दैनिक फोहोरलाई कसरी यो बहुमूल्य ‘कालो सुन’ मा बदल्न सकिन्छ भन्ने बारेमा जानौँ।

आखिर कालो सुन के हो?

कालो सुन भन्नाले त्यो उच्च गुणस्तरको प्राकृतिक मल हो, जुन हाम्रो भान्साको चिसो फोहोर प्राकृतिक रूपमा कुहिएर बन्ने गर्छ। यो मल नाइट्रोजन, फस्फोरस र पोटासियम जस्ता पोषक तत्त्वहरूले भरिपूर्ण हुन्छ।

यसले बिरुवाको वृद्धिका लागि जादु जस्तै काम गर्छ। यसको प्रयोग गरेपछि तपाईंले बजारबाट महँगो केमिकल भएको फर्टिलाइजर (रासायनिक मल) खरिद गर्नुपर्ने कुनै आवश्यकता पर्दैन।

घरमा मल बनाउने सबैभन्दा सजिलो तरिका

घरमा मल बनाउनु कुनै गाह्रो काम होइन। तपाईं यी सजिला चरणहरू पालना गरेर यसलाई निकै सहजै तयार पार्न सक्नुहुन्छ:

• कुनै पनि पुरानो माटोको भाँडा, गमला वा प्लास्टिकको बाल्टिन लिनुहोस्। हावा ओहोरदोहोर गर्नका लागि यसको चारैतिर र तल केही साना प्वालहरू अवश्य पार्नुहोस्।
• सबैभन्दा तल सुकेका पातहरू, पत्रपत्रिकाका टुक्राहरू वा अलिकति सुक्खा माटोको एउटा पत्र बिछ्याउनुहोस्।
• अब यसमा तरकारी तथा फलफूलका बोक्रा, बाँकी रहेको चियापत्ती र अण्डाको बोक्रा हाल्नुहोस्।
• भान्साको फोहोर हालेपछि त्यसको माथि फेरि अलिकति सुक्खा माटो वा पातहरू राखिदिनुहोस्। यो ‘स्यान्डविच तरिका’ अपनाउनाले मलबाट गन्ध आउँदैन र कीराहरू पनि पर्दैनन्।
• भाँडोलाई बार्दली वा छतको कुनै छाया भएको ठाउँमा राख्नुहोस्। यसमा हल्का पानी छर्कने गर्नुहोस् ताकि नमी बनिरहोस्। हर ४-५ दिनमा कुनै लौरो वा खूर्पीले यसलाई माथि-तल गरिरहनुहोस् ताकि यसले अक्सिजन पाउने छ।
• लगभग २ देखि ३ महिनामा यो फोहोर पूर्ण रूपमा कुहिएर गाढा कालो रङको खुकुलो माटोमा परिणत हुने छ। यति गरेपछि तपाईंका बिरुवाहरूका लागि घरमै बनेको ‘कालो सुन’ बिल्कुल तयार हुन्छ।

मल मात्र होइन, बोक्राबाट बनाउनुहोस् बायो-इन्जाइम

यदि तपाईंको घरमा कागती, सुन्तला वा मौसम जस्ता अमिला फलफूलका बोक्राहरू बचेका छन् भने तिनबाट तपाईं एउटा उत्कृष्ट बायो-इन्जाइम बनाउन सक्नुहुन्छ। यो पूर्ण रूपमा प्राकृतिक र केमिकल-मुक्त सफा गर्ने तरल पदार्थ हो।

यसलाई बनाउने सजिलो विधि:

•   एउटा हावा नछिर्ने प्लास्टिकको बोतल लिनुहोस्।
•   यसमा ३ भाग अमिला फलफूलको बोक्रा, १ भाग सख्खर र १० भाग पानी मिसाउनुहोस्।
•   बोतलको बिर्को मज्जाले बन्द गर्नुहोस् र यसलाई घरको कुनै सुरक्षित कुनामा राखिदिनुहोस्।
•  सुरुको एक महिनासम्म दैनिक एक पटक बोतलको बिर्को हल्का खोलेर भित्र बन्ने ग्याँसलाई बाहिर निकाल्नुहोस् र पुनः बन्द गरिदिनुहोस्।
•  ठीक ३ महिनापछि यो तरल पदार्थलाई छान्नुहोस्।
•  तपाईंको घरमै बनेको प्राकृतिक बायो-इन्जाइम तयार भयो। यसलाई तपाईं पानीमा मिसाएर घरको भुइँ पुछ्न, बाथरुम सफा गर्न वा बिरुवाहरूमा अर्गानिक कीटनाशकका रूपमा स्प्रे गर्न प्रयोग गर्न सक्नुहुन्छ।

त्यसैले, फोहोरको बट्टामा तरकारीका बोक्राहरू फाल्नुअघि एक पटक अवश्य सोच्नुहोस्। तपाईंको अलिकति समझदारी र सानो प्रयासले हाम्रो पर्यावरणलाई सफा राख्न मात्र मद्दत गर्दैन, तपाईंको बगैँचालाई पनि सधैँ हराभरा राख्न सक्छ।