हाम्रो घरको आँगन, झ्यालका खोपा र करेसाबारीमा ‘चिरबिर–चिरबिर’ गर्दै उफ्रने भँगेराहरू अचेल कमै देखिन थालेका छन्। 

मानिससँगै मिलेर बस्न रुचाउने यो सानो र चञ्चल चरा अहिले वातावरणीय असन्तुलन र आधुनिक जीवनशैलीका कारण संकटमा छ।

विश्वमा पाइने ३२ प्रजातिका भँगेरामध्ये नेपालमा विशेषगरी घर भँगेरा र रूख भँगेरा पाइन्छन्। यी चराहरू जङ्गलमा भन्दा पनि मानवीय बस्ती, घरका छत र करेसाबारीमा बस्न बढी रुचाउँछन्। हाम्रो संस्कृति र जनजीवनसँग भँगेराको सम्बन्ध युगौँ पुरानो छ।

पहिलेका माटो र ढुङ्गाले बनेका घरहरूमा भँगेराका लागि गुँड बनाउन उपयुक्त प्वाल र टोड्काहरू हुन्थे। तर, अहिलेका आधुनिक कंक्रिटका घरहरूमा त्यस्ता ठाउँहरू हुँदैनन्। घर बनाउँदा ‘डेकोरेसन’ र फिनिसिङमा ध्यान दिइँदा भँगेराले आफ्नो बासस्थान गुमाउँदै गएका छन्। गुँड लगाउने ठाउँ नपाउँदा उनीहरूको वंशवृद्धिमा समेत असर परेको छ।

अहिले सहरका खुला चौर र बारीहरू घरले भरिएका छन्। जसका कारण उनीहरूले प्राकृतिक आहारा (किरा र अन्नका दाना) पाउन मुस्किल छ। अचेल यी चराहरू खानाको खोजीमा कार्यालयका क्यान्टिन वा बजारका खुला पसलहरू वरपर झुम्मिएको देख्न सकिन्छ। मानिसले फालेका जुठो वा अन्नका कणहरू नै अहिले उनीहरूको जीवन धान्ने आधार बनेका छन्।

बढ्दो सहरीकरण, वायु र ध्वनि प्रदूषण, मोबाइल टावरका रेडिएसन र खेतीपातीमा बढ्दो विषादीको प्रयोगले पनि भँगेराको अस्तित्व जोखिममा पारेको छ। यदि समयमै यिनको संरक्षणमा ध्यान नदिने हो भने हाम्रा भावी पुस्ताले भँगेरालाई तस्बिर र कथामा मात्र सीमित देख्नुपर्ने हुन सक्छ।