१२२ टेस्ट, ७२७३ रन, २५२ विकेट। बेन स्टोक्सले आफ्नो १३ वर्षे करियरमा निकै प्रभावशाली प्रदर्शन गरे। ५ जना इंग्लिस क्रिकेटरले मात्र उनीभन्दा धेरै टेस्ट खेलेका छन्, १० जनाले धेरै रन बनाएका छन् र ८ जनाले धेरै विकेट लिएका छन्। 

४४ टेस्टमा कप्तानी (इंग्ल्यान्डका लागि सातौँ धेरै) जोड्दा उनको करियर अझै वजनदार बन्छ। अनि एकदिवसीय तथ्याङ्क पनि छ - ३४६३ रन, ७४ विकेट र विश्वकप फाइनलमा ‘प्लेयर अफ द म्याच’ को प्रदर्शन। स्टोक्सको चर्चा र उनको ठूलो व्यक्तित्वले कहिलेकाहीँ तथ्याङ्कलाई ओझेलमा पारेको हुन सक्छ, तर आँकडाहरूले नै एउटा अविश्वसनीय करियरको सङ्केत गर्छन्।

अलराउन्डरहरूको सङ्ख्या घट्दै गएको युगमा स्टोक्सले ब्याट र बल दुवैबाट उत्कृष्ट कला प्रदर्शन गरे। उनीबाहेक अन्य तीन जनाले मात्र टेस्टमा ५००० रन र २५० विकेटको दोहोरो सफलता हात पारेका छन्। ती हुन् - ज्याक कालिस, इयान बोथम र कपिल देव। यो समूहमा पर्नु निकै गर्वको कुरा हो।

• सुस्त सुरुवातपछि अलराउन्ड प्रदर्शनमा चमक

सुरुवाती २० टेस्टमा स्टोक्सको तथ्याङ्क निकै सामान्य थियो - ब्याटिङ औसत ३० भन्दा कम र बलिङ औसत ४० भन्दा बढी। त्यसपछि उनको प्रदर्शनमा रूपान्तरण आयो। पछिल्ला पाँच वर्षमा औसत उल्टियो: ब्याटिङ औसत ४० नाघ्यो र बलिङ औसत २८ भन्दा तल झर्‍यो। उनको १४ टेस्ट शतकमा ८ वटा र १६ वटा चार विकेटको प्रदर्शनमध्ये ७ वटा यही ४७ टेस्टको अवधिमा आएका थिए।

सन् २०२१ यता विशेषगरी ब्याटिङमा उनको तथ्याङ्क खस्किएको थियो। ५५ टेस्टमा उनले केवल ४ शतक बनाएका छन्। ब्याटिङ औसत ३०.२६ मा झरेको छ, जुन उनको बलिङ औसतसँग लगभग मिल्दोजुल्दो छ। 

यो अवधिमा उनले विशेषगरी विदेशमा (अवे म्याच) सङ्घर्ष गरे। अघिल्लो अवधिमा ४१.७९ रहेको उनको ब्याटिङ औसत विदेशमा २५.१६ मा झर्यो। 

यस्तै बलिङ औसत बढेर ३६.३४ पुग्यो। घरेलु मैदानमा भने उनी निकै बलियो सावित भइरहे, जहाँ उनको ब्याटिङ औसत ३९.२६ र बलिङ औसत २५.५८ थियो। तर विदेशी मैदानमा तथ्याङ्क ठूलो मात्रामा खस्केपछि उनको अलराउन्ड आँकडा उत्कृष्ट श्रेणीमा रहन सकेन।

• स्टोक्सको उत्कृष्ट समय

करियरको प्रगतिले स्टोक्सको सबैभन्दा राम्रो चरणलाई प्रस्ट पार्छ। सन् २०१६ देखि २०२० सम्मका ४७ टेस्टमा उनको ब्याटिङ र बलिङ औसतबिचको अन्तर १४.७५ थियो। यसलाई ५० टेस्ट मानेर हेर्दा अन्य अलराउन्डरहरूको उत्कृष्ट ५० टेस्टको प्रदर्शनसँग स्टोक्सको उच्च प्रदर्शनलाई तुलना गर्न सकिन्छ।

ती ५० टेस्टमा कम्तीमा १५०० रन बनाउने र १०० वा सोभन्दा बढी विकेट लिने खेलाडीहरूमध्ये ८ जना अलराउन्डरको ब्याटिङ र बलिङ औसतको अन्तर स्टोक्सको भन्दा बढी छ। स्टोक्सको यो अन्तर १३.५३ थियो।

तीमध्ये ग्यारी सोबर्स र ज्याक कालिस उत्कृष्ट हुन्। दुवै जना बलभन्दा ब्याटमा धेरै पोख्त थिए भन्ने कुरा उनीहरूको उत्कृष्ट ५० टेस्टको अवधिमा ७० भन्दा माथिको ब्याटिङ औसतले झल्काउँछ। उनीहरूको बलिङ औसत ३२ भन्दा बढी थियो, तर पनि औसतको अन्तर करिब ४० पुग्न यति नै पर्याप्त भयो। 

साँचो अलराउन्ड क्षमताको कुरा गर्दा इमरान खानको प्रदर्शन अझ उल्लेखनीय छ। उनले मार्च १९८२ देखि डिसेम्बर १९९१ सम्मको लगभग १० वर्षको अवधिमा ब्याटिङ औसत ५० भन्दा बढी र बलिङ औसत २० भन्दा कम राखेका थिए। १८ वटा नटआउट इनिङ्सले उनको ब्याटिङ औसत बढाएको भए पनि यो अवधिमा ५ शतक र १५ पटक पाँच विकेट लिनु अत्यन्तै प्रभावशाली छ। यी तीन अलराउन्डर हुन् जसको औसत अन्तर ३० भन्दा बढी थियो, जबकि त्यसपछिको उत्कृष्ट अन्तर २० भन्दा कम थियो।

बोथम र स्टोक्सबिचको बहसमा चासो राख्नेहरूका लागि यो मामलामा बोथम अगाडि छन्। अगस्ट १९७७ देखि जुलाई १९८२ सम्मको आफ्नो उत्कृष्ट ५० टेस्टमा बोथमको ब्याटिङ औसत स्टोक्सको भन्दा थोरै कम थियो। तर उनले बलिङमार्फत त्यसको भरपाई गरे। उनले २३ भन्दा कम औसतमा २२६ विकेट लिएका थिए, जुन स्टोक्सले आफ्नो उत्कृष्ट ५० टेस्टमा लिएको विकेटभन्दा ठ्याक्कै दोब्बर हो।

विकेट सङ्ख्याको अन्तरले यी दुईबिचको मुख्य भिन्नता पनि देखाउँछ। आफ्नो उत्कृष्ट लयमा रहँदा बोथम इंग्ल्यान्डका प्रमुख बलर थिए। यो अवधिमा ८५ इनिङ्समध्ये ४१ पटक उनले बलिङको सुरुवात गरेका थिए भने थप ३१ पटक उनी पहिलो परिवर्तन (फर्स्ट-चेन्ज) बलर थिए। 

अर्कोतर्फ, स्टोक्स यी ५० टेस्टका ७९ इनिङ्समध्ये ४० पटक तेस्रो वा चौथो परिवर्तन बलरको रूपमा आएका थिए। यी १० खेलाडीले आफ्नो उत्कृष्ट ५० टेस्टमा टोलीको रन र विकेटमा दिएको योगदानको प्रतिशत हेर्दा बोथमले यस अवधिमा इंग्ल्यान्डको ३०% भन्दा बढी विकेट (रनआउट बाहेक) लिएका थिए। 

स्टोक्सको हकमा यो सङ्ख्या १४% भन्दा कम थियो। वास्तवमा यी १० अलराउन्डरमध्ये रिचर्ड ह्याड्लीपछि बोथमको विकेट योगदान सबैभन्दा धेरै थियो। ब्याटिङमा भने स्टोक्सको योगदान बोथमको भन्दा अगाडि भए पनि अन्तर निकै कम थियो।

स्टोक्सले बोथमलाई पछि पार्ने एउटा पाटो भनेको ४० भन्दा बढी ब्याटिङ औसत र ३० भन्दा कम बलिङ औसत भएको खेलहरूको सबैभन्दा लामो शृङ्खला हो। सन् २०१५ को बक्सिङ डे टेस्टदेखि ४ मार्च २०२१ सम्म स्टोक्सले ५२ टेस्ट खेले, जसमा उनको ब्याटिङ औसत ४०.२१ र बलिङ औसत २७.९२ थियो। 

बोथमको उत्कृष्ट ४८ टेस्ट थियो भने एन्ड्र्यु फ्लिन्टफको ४२ थियो। स्टोक्सको ५२ टेस्टको शृङ्खलाभन्दा लामो शृङ्खला भएका तीन खेलाडी मात्र छन्। फेब्रुअरी २०१४ देखि नोभेम्बर २०२५ सम्म ८२ टेस्टको अविश्वसनीय शृङ्खलासहित रवीन्द्र जडेजा यो सूचीको शीर्ष स्थानमा छन्। यस अवधिमा उनको ब्याटिङ औसत ४०.१ र बलिङ औसत २५.५५ थियो। इमरान खान (८१ खेल) र कालिस (७६ खेल) मात्र स्टोक्सभन्दा लामो शृङ्खला भएका अन्य खेलाडी हुन्।

• लामो स्पेल, र साझेदारी तोड्ने खुबी

१२२ टेस्टमा २५२ विकेट वा उनको उत्कृष्ट ५० टेस्ट शृङ्खलामा ११३ विकेटले मात्र बलर स्टोक्सको महत्त्व दर्साउँदैन। जेम्स एन्डरसन, स्टुअर्ट ब्रोड र उनीहरूलाई साथ दिन अन्य धेरै बलरहरू हुँदा फास्ट बलरका लागि अनुकूल परिस्थितिमा स्टोक्सको बलिङ कौशल प्रायः आवश्यक पर्दैनथ्यो। यद्यपि परिस्थिति कठिन हुँदा र विपक्षी ब्याट्सम्यानहरूले साझेदारी गरिरहँदा लामो स्पेल बलिङ गर्न सक्ने र साझेदारी तोड्न सक्ने स्टोक्सको क्षमता अमूल्य हुन्थ्यो।

यस सम्बन्धमा सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण तथ्याङ्क उनले साझेदारी तोडेर लिएका विकेटहरूको सङ्ख्या हो। उनले लिएका २५२ विकेटमध्ये ७० वटा विकेट ५० वा सोभन्दा बढी रनको साझेदारी तोड्दै आएका थिए। २७.७८ को यो प्रतिशत करियरमा १०० वा सोभन्दा बढी विकेट लिने सबै फास्ट बलरहरूमध्ये सबैभन्दा उच्च हो। 

२०० वा सोभन्दा बढी विकेट लिने सबै बलरहरूमध्ये पाकिस्तानका दानिश कनेरियाको मात्र साझेदारी तोड्ने विकेटको प्रतिशत बढी छ। कनेरियाले २६१ विकेटमध्ये ७४ पटक (२८.३५%) साझेदारी तोडेका थिए।

विपक्षी ब्याट्सम्यानहरू जमेर खेलिरहेका बेला स्टोक्सको निरन्तरता, ऊर्जा र हार नमान्ने स्वभाव निकै उत्कृष्ट देखिन्थ्यो। सफलता (ब्रेकथ्रु) पाउन उनी नयाँ योजनासहित हरेक बल लिएर दौडन्थे। आफ्नो करियरमा उनले गरेका ५१८ विभिन्न स्पेलहरूमध्ये ६० वटा कम्तीमा आठ ओभरका थिए। ११.५८ को यो प्रतिशत उनको टेस्ट डेब्यु यता कम्तीमा १०० स्पेल बलिङ गर्ने सबै फास्ट बलरहरूमध्ये दोस्रो उच्च हो। 

योभन्दा बढी प्रतिशत भएका एक मात्र बलर न्युजिल्यान्डका निल वाग्नर हुन्। वाग्नरले ३६४ मध्ये ७१ वटा यस्ता स्पेल बलिङ गरेका थिए। वास्तवमा यो सूचीमा न्युजिल्यान्डका बलरहरूको दबदबा छ, जहाँ ट्रेन्ट बोल्ट, म्याट हेनरी र कोलिन डी ग्रान्डहोम पनि शीर्ष पाँचमा परेका छन्।

अरूले सङ्घर्ष गरिरहँदा स्टोक्सले प्रायः विकेट लिन्थे भन्ने अर्को प्रमाण यहाँ छ: उनले चार वा सोभन्दा बढी विकेट लिएका १६ इनिङ्समा उनको स्ट्राइक रेट प्रति विकेट २५ बल थियो। जबकि ती इनिङ्समा अन्य बलरहरूको स्ट्राइक रेट ९०.४५ मात्र थियो। ३.६२ को यो अनुपात कम्तीमा १५ पटक चार विकेट लिने १२२ बलरहरूमध्ये दोस्रो उत्कृष्ट हो। फिडेल एडवार्डस (३.९३) सँग मात्र योभन्दा उच्च अनुपात थियो।

• दुई ठूला टोलीविरुद्ध

स्टोक्सले खेलेका १२२ टेस्टमध्ये ५४ वटा (४४.३%) ‘बिग थ्री’ मा पर्ने अन्य दुई टोली अस्ट्रेलिया र भारतविरुद्ध थिए। नि:सन्देह, यी टोलीहरूविरुद्ध उनले यादगार क्षणहरू सिर्जना गरेका छन्। सन् २०१९ मा हेडिङ्ले र सन् २०२५ मा लर्ड्सको प्रदर्शन यसका प्रमुख उदाहरण हुन्। साथै २०१३ र २०२५ मा पर्थ अनि २०२५ मा ओल्ड ट्राफोर्डमा पनि उनको प्रदर्शन उत्कृष्ट थियो। यद्यपि आफ्नो युगका दुई उत्कृष्ट टोलीहरूविरुद्धको उनको समग्र तथ्याङ्क भने अलि कमजोर छ, विशेषगरी विदेशी मैदानमा खेल्दा।

यी टोलीविरुद्ध घरेलु मैदानमा खेलेका २६ टेस्टमा स्टोक्सको ब्याटिङ र बलिङ दुवै बलियो थियो। त्यहाँ उनको ब्याटिङ औसत ३५ भन्दा बढी र बलिङ औसत ३० थियो। तर विदेशी मैदानमा भने ब्याटिङ तथ्याङ्क उल्लेखनीय रूपमा खस्कियो। अस्ट्रेलियामा खेलिएका १४ टेस्टमा उनको ब्याटिङ औसत २५ भन्दा कम रह्यो भने बलिङ औसत बढेर ३५ पुग्यो। 

उनका १२ वटा ‘प्लेयर अफ द म्याच’ अवार्डमध्ये ४ वटा मात्र यी टोलीविरुद्ध आएका थिए र ती सबै घरेलु मैदानमै थिए। यसले विदेशी मैदानमा यी दुई टोलीविरुद्ध उनको प्रदर्शन औसतभन्दा कम रहेको कुरालाई थप प्रस्ट पार्छ।

• कप्तान स्टोक्स

कप्तानको रूपमा ४४ टेस्टको अवधिमा स्टोक्सले २३०१ रन बनाए र ८४ विकेट लिए। यसले गर्दा उनी टोलीको नेतृत्व गर्दा २ हजारभन्दा बढी रन बनाउने र ७५ भन्दा बढी विकेट लिने तीन खेलाडीको उत्कृष्ट समूहमा सामेल भए। स्टोक्सबाहेक इमरान खान र ग्यारी सोबर्सले मात्र यो उपलब्धि हासिल गरेका छन्।

टोलीको नतिजाको कुरा गर्दा यसको परिणाम मिश्रित थियो। स्टोक्सले जितेको २४ टेस्टभन्दा बढी जित्ने दुई जना मात्र इंग्लिस कप्तान छन् - जो रुट (२७) र माइकल भोन (२६)। स्टोक्सको कप्तानीमा इंग्ल्यान्डले ४४ मध्ये १८ टेस्ट पनि हारेको छ। यसको अर्थ कप्तानको रूपमा स्टोक्सको जित-हार अनुपात औसत (१.३३) थियो। 

वास्तवमा इंग्ल्यान्डलाई २५ वा सोभन्दा बढी टेस्टमा नेतृत्व गर्ने १५ कप्तानहरूमध्ये स्टोक्सको जित-हार अनुपात ठ्याक्कै बिचमा अर्थात् आठौँ स्थानमा छ। अस्ट्रेलिया र भारतविरुद्ध स्टोक्सको इंग्ल्यान्डले केवल ७ जित र ११ हारको रेकर्ड (अस्ट्रेलियाविरुद्ध ३-६, भारतविरुद्ध ४-५, र विदेशी मैदानमा उनीहरूविरुद्ध २-८) मात्र बनाउन सक्यो। अन्य सबै टोलीविरुद्ध भने उनले हारेको भन्दा धेरै टेस्ट जिते।

यो औसत रेकर्ड विश्व टेस्ट च्याम्पियनसिप (डब्लूटीसी) साइकलमा इंग्ल्यान्डको तथ्याङ्कमा पनि झल्किन्छ। डब्लूटीसी अन्तर्गत रहेका उनका ४० टेस्ट कप्तानीमा स्टोक्सको जित-हार रेकर्ड २१-१७ रह्यो। उनको सबैभन्दा राम्रो समय २०२१-२३ को साइकल थियो। च्याम्पियनसिपको बिचमा टोलीमा आएर उनले पाकिस्तानमा ३-० को क्लिनस्विपसहित शानदार ९-१ को रेकर्ड बनाए।

 यद्यपि उनले अघिल्लो कप्तानबाट विरासतमा पाएको १-७ को खराब रेकर्डका कारण इंग्ल्यान्डलाई फाइनलमा पुर्याउन सकेनन्। पछिल्ला दुई साइकलमा स्टोक्सको नेतृत्वमा इंग्ल्यान्डले जितेको भन्दा बढी टेस्ट हार्‍यो (२०२३-२५ साइकलमा ८-९, र वर्तमान साइकलमा ४-६)।

स्टोक्सको कप्तानीमा सबैभन्दा उल्लेखनीय रेकर्ड जितको होइन, बराबरीको कमी हो। बराबरी नतिजालाई स्टोक्स र प्रशिक्षक ब्रेन्डन म्याकुलमले मन पराउँदैनथे। स्टोक्सको नेतृत्वमा रहेका ४४ मध्ये दुईवटा टेस्ट मात्र बराबरीमा टुंगिनुले यसलाई प्रमाणित गर्छ। कम्तीमा २५ टेस्टमा कप्तानी गर्ने ६६ कप्तानहरूमध्ये ४.५ को यो प्रतिशत सबैभन्दा कम हो। यो पक्कै पनि वर्तमान समयको प्रभाव पनि हो, तर स्टोक्सको कप्तानीलाई सम्झन यो एउटा उपयुक्त तथ्याङ्क हो।

ईएसपीएन क्रिकइन्फो