मस्को । रुसले डिजेल निर्यातमा पूरै प्रतिबन्ध लगाएको छ । युक्रेनले रुसी तेल प्रशोधन केन्द्रहरूमा लगातार ड्रोन आक्रमण गरेपछि देशभरमा इन्धन अभाव चुलिएको अवस्थामा रुसले डिजेलको सम्पूर्ण निर्यातमा प्रतिबन्ध लगाएको हो । यसैबिच, स्टेट अफ होर्मुजमा बढ्दो तनावका कारण विश्व ऊर्जा बजारमा थप अस्थिरता देखिएको छ ।

रुसी उपप्रधानमन्त्री अलेक्जेन्डर नोभाकले राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनसँगको टेलिभिजन बैठकमा डिजेल निर्यातमा पूर्ण प्रतिबन्ध लगाउने निर्णय सार्वजनिक गर्दै यसको उद्देश्य घरेलु बजारमा पर्याप्त आपूर्ति सुनिश्चित गर्नु रहेको बताएका छन् ।

यसअघि रुसले इन्धन व्यापार गर्ने जस्ता गैर–उत्पादक कम्पनीहरूलाई मात्र डिजेल निर्यात गर्न रोक लगाएको थियो । नयाँ निर्णयसँगै अब डिजेल उत्पादक कम्पनीहरूले पनि विदेशमा निर्यात गर्न नपाउने भएका छन्, जसले सम्पूर्ण डिजेल निर्यात बजारलाई समेटेको छ ।

केही दिनअघि मात्र नोभाकले रुसमा डिजेल र पेट्रोलको पर्याप्त आपूर्ति रहेको दाबी गरेका थिए । तर देशभरका पेट्रोल पम्पमा लामो सवारी लाइन देखिएपछि उनको दाबीमाथि प्रश्न उठेको छ । सीएनएनको विश्लेषणअनुसार रुसका ८३ मध्ये अधिकांश क्षेत्रमा पेट्रोल अभाव वा आपूर्ति अवरोध देखिएको छ । धेरै पेट्रोल पम्पले इन्धनको कोटा प्रणाली लागू गरेका छन् भने केही स्थानमा सर्वसाधारणले इन्धन भर्न १८ घण्टासम्म लाइन बस्नुपरेको स्थानीय सञ्चारमाध्यमले जनाएका छन् ।

युक्रेनी ड्रोनहरूले सन् २०१४ मा रुसले अवैध रूपमा कब्जा गरेको क्रिमियास्थित इन्धन तथा विद्युत् पूर्वाधारलाई पनि निशाना बनाइरहेका छन् । नासाको उपग्रह तस्बिरको विश्लेषणले एक वर्षअघिको तुलनामा अहिले क्रिमियामा रातको समयमा विद्युत् प्रकाश उल्लेखनीय रूपमा घटेको देखाएको छ ।

विश्व ऊर्जा बजारका लागि यो निर्णय संवेदनशील समयमा आएको मानिएको छ । अमेरिका र इरानबिचको युद्धविराम कमजोर बन्दै जाँदा स्टेट अफ होर्मुज पुनः अवरुद्ध हुन सक्ने चिन्ता बढेको छ । यो विश्व बजारमा खपत हुने झन्डै २० प्रतिशत तेल ढुवानी हुने जलमार्ग हो । यहाँ हुने कुनै पनि अवरोधले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा ठुलो प्रभाव पर्ने गरेको छ ।

यसैबिच अमेरिकाले इरानी तेल बिक्रीमाथि पुनः प्रतिबन्ध लगाएपछि विश्व बजारमा उपलब्ध हुने तेलको आपूर्ति थप घट्ने अवस्था सिर्जना भएको छ । ऊर्जा विश्लेषक संस्था एनर्जी एस्पेक्ट्सकी वरिष्ठ विश्लेषक नतालिया लोसाडाले डिजेल निर्यात प्रतिबन्धले विश्व बजारमा नकारात्मक असर पार्ने बताएकी छन् । उनका अनुसार स्टेट अफ होर्मुजबाट हुने तेल ढुवानी अझै पूर्ण रूपमा सामान्य अवस्थामा फर्किएको छैन ।

बजार अनुसन्धाता संस्था क्प्लरका वरिष्ठ अनुसन्धान विश्लेषक डाभिन टोयानले पनि अमेरिका–इरान तनाव र रुसको निर्यात प्रतिबन्धले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा डिजेलको मूल्य थप बढ्न सक्ने बताएका छन् । यद्यपि, निर्यातबाट प्राप्त हुने ठुलो आम्दानी गुमाउनुपर्ने भएकाले रुसले यो प्रतिबन्ध लामो समय कायम राख्ने सम्भावना कम रहेको उनको विश्लेषण छ ।

क्प्लरका अनुसार रुस अमेरिका पछिको विश्वकै दोस्रो ठुलो डिजेल निर्यातकर्ता हो । उसका प्रमुख ग्राहक टर्की र ब्राजिल हुन् । रुसबाट आपूर्ति घटेपछि यी देशहरूले अमेरिका, पश्चिम एसिया तथा भारतबाट डिजेल खरिद गर्न युरोपसँग प्रतिस्पर्धा गर्नुपर्ने अवस्था आउने विश्लेषण गरिएको छ ।

इन्टरकन्टिनेन्टल एक्सचेन्जको तथ्यांकअनुसार प्रतिबन्ध घोषणा भएपछि बुधबार विश्व बजारमा डिजेलको मापदण्ड मूल्य करिब १३ प्रतिशतले बढेको थियो । यद्यपि बिहीबार बिहानसम्म उक्त मूल्य केही घटेर करिब ३ प्रतिशतले तल झरेको देखिएको छ ।