अमेरिका अहिले ‘मिडटर्म’ अर्थात् मध्यकालीन निर्वाचनको सँघारमा छ । यतिबेला अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पसँग जनमतलाई आफ्नो पक्षमा पार्नका लागि आवश्यक पर्ने विकल्प र भाष्य सकिँदै गएका छन् । त्यसैले अहिले उनी ‘कम्युनिस्ट खतरा’बारे कुरा गर्न थालेका छन् ।

उनी आजका दिन अर्थतन्त्रबारे ठुलो कुरा गर्न सक्दैनन् किनभने ज्यालाभन्दा छिटो मूल्य बढिरहेको छ । अर्थात् अधिकांश अमेरिकीहरू दिन प्रतिदिन गरिब हुँदै गएका छन् । उनी विदेश नीतिबारे पनि कुरा गर्न सक्दैनन् किनभने उनले थालेको इरान युद्ध पराजयको बाटोमा छ ।

उनले लगाएका भन्सार महसुलहरू नराम्रोसँग असफल भएका छन् । कार्यकाल सम्हालेको पहिलो दिन नै युक्रेन युद्ध अन्त्य गर्ने घोषणा अझै पनि लागु हुन सकेको छैन । आप्रवासीहरूबारे पनि उनले अब केही भन्न सक्ने अवस्था छैन । उनले ठुलो सङ्ख्यामा आप्रवासीहरूलाई लक्षित गरेर छापा मार्ने तथा उनीहरूलाई आफ्नो मुलुक फर्काउने कदम पनि असाध्यै अलोकप्रिय बनेको छ ।

ट्रम्प असमञ्जसमा छन् । अब मध्यकालीन निर्वाचन के भनेर सामना गर्ने ? कुन मुद्दा बाँकी रह्यो त ?

अब उनी दक्षिणपन्थीहरूको पुरानो चलनमा फर्किएका छन् । अर्थात् ‘डेमोक्र्याट’हरू अझ विशेषगरी उदाउँदो नवयुवा पुस्ता तथा सशक्त डेमोक्र्याटिक राजनीतिज्ञहरूको पङ्क्तिलाई कम्युनिस्ट भएको आरोप लगाउन थालेका छन् ।

केही दिन अघि अमेरिकाको २५०औँ स्थापना दिवस सम्पन्न भयो । माउन्ट रसमोरमा चलेको कार्यक्रमको सुरुवातमै ट्रम्पले अमेरिकी संस्कृतिको बखान गर्नुका साथै अमेरिकामा ‘कम्युनिस्ट खतरा’को पुनरोदयबारे सजग गराउने प्रयास गरे ।

चार जना पूर्वराष्ट्रपतिको शालिक अगाडि उनले आफूले ‘चरमपन्थी’ तथा ‘उग्रवादी’ भनेकाहरूलाई निशाना बनाए । 

आफ्नो मन्तव्यको क्रममा उनले भनेका थिए, ‘हाम्रो भूमिमा अहिले कम्युनिस्ट खतरा पुनः बढ्न थालेको छ । त्यस्तो खतरा हाम्रो देशमा आएका नवआगन्तुकहरूबाट पनि छ, जसको विचार हाम्रो जीवनशैली र हामीले हासिल गरेको महान् सफलतासँग पूर्णतः विपरीत छ । तपाईं कम्युनिस्ट हुन सक्नुहुन्छ वा देशभक्त हुन सक्नुहुन्छ । तर दुवै एकै पटक हुन सक्नुहुन्न ।’

हैट !

ट्रम्प वर्षौँदेखि अमेरिकीहरूलाई डेमोक्र्याटबाट त्रसित बनाउने प्रयासमा छन् । धेरै डेमोक्र्याट सबैलाई स्वास्थ्य सेवा पुर्‍याउनेगरी ‘मेडिकेयर फर अल’को कुरा गर्छन् । सबै बालबालिकाको हेरचाहका लागि ‘युनिभर्सल चाइल्डकेयर’को कुरा गर्छन् । उच्च माध्यमिक तहसम्मको शिक्षा सबैलाई निःशुल्क बनाउनुपर्ने कुरा गर्छन् । अति धनाढ्यहरूलाई भारी मात्रामा कर लगाउनुपर्ने कुरा गर्छन् । यी सबै मुद्दा अहिलेका उदाउँदा युवा डेमोक्र्याटहरूले जोडतोड साथ उठाइरहेका छन् ।

ट्रम्पले डेम्क्र्याटहरूलाई गाली गर्दैमा केही फरक पार्न भने सकेका छैनन् । किनभने त्यस्ता मुद्दामा अधिकांश अमेरिकीको प्रस्ट समर्थन देखिन्छ । त्यसैले ट्रम्प अहिले जताततै गाली गलौज गर्ने, आरोप लगाउने तथा आक्रामक भएर बदनाम गर्न लाग्दा पो केही भइहाल्छ कि भन्ने ध्याउन्नमा छन् ।

पहिलो र दोस्रो विश्व युद्धपछि उदार र खुला सोच भएकाहरूलाई बदनाम गराउनु प¥यो भने ‘कम्युनिस्ट’को ठप्पा लगाइदिने चलन थियो । अमेरिकामा कसैलाई ‘कम्युनिस्ट’ शब्द प्रयोग गरेपछि उनीहरूमाथि खानतलास गर्न वा उनीहरूको व्यवसायिक जीवन नै समाप्त पार्ने बाटो खुल्थ्यो ।

यही शब्द र त्यसले सिर्जना गर्ने आतङ्कको सहारामा सन् १९५०को दशकमा तत्कालीन सिनेटर जोए म्याक्कार्थी शक्तिशाली एवं डरलाग्दो व्यक्तित्व बनेका थिए । उनको डरलाग्दो शासनकाललाई म्यार्थिजम भन्ने गरिन्थ्यो ।

उनले धेरै अमेरिकीहरूलाई ‘संदिग्ध’ कम्युनिस्टहरूको नाम सार्वजनिक गर्न दबाब दिएका थिए । साथै कम्युनिस्टको आशङ्का गरिएका व्यक्तिहरूको प्रतिरक्षा गर्न खोज्ने उदारवादीहरूलाई सार्वजनिक रूपमा घोचपेचसमेत गरेका थिए ।

कम्युनिस्ट र समलिङ्गीहरूलाई आलोचनाभन्दा पर राख्ने गरेको भन्दै उनीहरूलाई नक्कली उदारवादी भनेर उडाउने गरेका थिए ।

दोस्रो विश्वयुद्धपछि रिपब्लिकन पार्टीले ‘न्यू डिल’ खारेज गर्ने प्रयत्न थाल्यो । यही प्रयत्नकै परिणामस्वरुप म्याक्कार्थीवाद उदाएको थियो । रिपब्लिकन पार्टीले सन् १९४६को मध्यकालीन निर्वाचनलाई ‘रिपब्लिकन र कम्युनिस्टहरूबिचको लडाइँ’का रूपमा अर्थ्याएको थियो । रिपब्लिकन पार्टीको राष्ट्रिय समितिका अध्यक्षले त संघीय कर्मचारीतन्त्रमा ‘पिंक पपेटहरू’ भरिएको समेत भनेका थिए ।

वामपन्थीहरूलाई गालीगलौज गर्ने त्यो अभियानमा अमेरिकाको दक्षिणी प्रान्तहरूका नश्लभेद समर्थक डेमोक्र्याटहरू पनि मिसिन पुगे । मिसिसिपी राज्यका सिनेटर तथा श्वेत सर्वोच्चतावादी समूहमा आवद्ध थियोडोर बिल्बोले भिडले गर्ने आक्रमणविरुद्ध बनाइएको कानुनको विरोधमा लामो समय सदनमा बोलेर (फिलबिस्टरिङ गरेर) अस्वीकृत गराउन सघाए ।

बहुजातीय श्रमिक संगठनहरूले नागरिक अधिकारहरूबारे गरेको पैरवीलाई ‘उत्तरी कम्युनिस्ट’हरूको काम भनेर कठोर आलोचना गर्ने गरेका थिए । त्यसैगरी मिसिसिपी राज्यकै डेमोक्र्याटिक पार्टी आबद्ध अर्का सांसद तथा जातिवादी एवं यहुदी निन्दकले संसदमा ‘गैर–अमेरिकी गतिविधि’ नियन्त्रण गर्ने समिति निर्माणमा सघाए । श्रमिक संगठनहरूका अभियानलाई ‘कम्युनिस्ट षड्यन्त्र’को आरोप लगाए ।

त्यस्तो अभियानले ‘काला जातिका जनतालाई मतदान अधिकार दिन सक्ने’ भन्दै खबरदारीसमेत गराए । उनले भनेका थिए, ‘हामी स्विचमाथि निदाएका छौँ । कम्युनिस्टहरूले हाम्रो मुलुक कब्जा गर्दैछन् । यदि आफ्नो मुलुक बचाउने हो भने हामीले उनीहरूलाई रोक्नै पर्छ ।’

कम्युनिस्टहरूको डर देखाउने काम केही समयका लागि सफल नै भएको थियो । सन् १९४६को मध्यकालीन निर्वाचनमा डेमोक्र्याटहरूले अमेरिकी संसद् (कंग्रेस) को दुवै तहमा आफ्नो नियन्त्रण गुमाउन पुगे । जोए म्याक्कार्थी विस्कन्सिन प्रान्तबाट सिनेटमा आए ।

क्यालिफोर्नियाले एक जना युवा रिपब्लिकनलाई प्रतिनिधिको रूपमा चुन्यो । उनी युवा वामपन्थीहरूलाई घृणा गर्न र गालीलाई राजनीतिक हतियार बनाउन माहिर थिए । तिनको नाम रिचर्ड निक्सन हो । लगत्तै चार वर्षपछि उनी सिनेटको सदस्य चुनिए ।

ट्रम्पको सुरुवाती राजनीतिक सम्झनामा जोए म्याकार्थीको वामपन्थीप्रतिको आक्रामक रवैयाको झलक देख्न सकिन्छ । ट्रम्प र म एउटै उमेरका हौँ । मेरो वाल्यकालीन सम्झनामा त्यही वामपन्थ विरोधी आतङ्क छ ।

सन् १९४५को जुन ९ मा म र मेरो बुवा हाम्रो घरको बैठक कोठामा बसेर सेना र म्याक्कार्थीबिचको सुनुवाइ हेरेका थियौँ । म्याक्कार्थीले अमेरिकी सेनालाई अति गोप्य र संवेदनशील क्षेत्रको सुरक्षा गर्न नसकेको आरोप लगाइरहेका थिए । उनको निशाना कम्युनिस्टहरूप्रति लक्षित देखिन्थ्यो ।

सेनाको प्रतिनिधित्व गरिरहेका जोसेफ वेल्चको स्टाफ टोलीका सदस्य रहेका एक जना युवा न्यायाधिवक्तालाई त उनले सोझै ‘कम्युनिस्ट’ भनिदिए । तिनताका कम्युनिस्ट हुनु भनेको अहिलेको आतंकवादी हुनु जस्तै अवस्था थियो । त्यस्तो आरोपले ती युवाको पूरै व्यावसायिक जीवन नै ध्वस्त हुन सक्थ्यो ।

टेलिभिजनमा म्याक्कार्थीको व्यवहार हेरिरहनु भएको मेरो बुवा एक्कासि असाध्यै अश्लिल शब्दमा (...) चिच्याउनु भयो । मलाई असहज भएर म अर्कोतिर फर्कें ।

म्याक्कार्थीको आक्रमण निरन्तर चलिरहेपछि ती युवा न्यायाधिवक्तालाई असैह्य भएर बोले ‘सिनेटर महोदय, तपाईंको निर्दयी तथा जथाभावी व्यवहार यो हदसम्म पुग्छ भन्ने सोचेको समेत थिइनँ ।’

म त्यसबेला जम्मा ८ वर्षको थिएँ । यो सबै दृश्य देख्दा म अवाक भएँ । म्याक्कार्थी भने रोकिएकै थिएनन् ।

बुवा फेरि चिच्याउनु भयो । यसपटक उहाँको स्वर झनै चर्को थियो ।

वेल्चले अब भने म्याक्कार्थीले पनि उनको कुरा सुन्नुपर्ने माग गर्न थाले । ‘सिनेटर महोदय, यो युवाको करियर नै खत्तम पार्ने काम नगरौँ ।’ उनले थपे, ‘तपाईंले त अति नै गर्नु भयो । तपाईंमा विनम्रताको लेशमात्र अंश पनि छ कि छैन ?’

करिब रातभरि नै म्याक्कार्थी आक्रामक बनिरहे । वेल्चले अमेरिकी जनताको विनम्रताको विषय उठाएका थिए । त्यो सुनुवाइको घटनापछि म्याक्कार्थीको राष्ट्रिय लोकप्रियता खत्तम भयो । त्यसको तीन वर्षपछि सिनेटका समकक्षीहरूले उनका गतिविधिमा सेन्सर गर्न थाले ।

उनको आफ्नै पार्टीले पनि धकेलेर निकाल्न लाग्यो । साथै मिडियाले पनि भाउ दिन छोडेपछि उनी अत्यधिक मदिरा सेवनतर्फ लागे । अन्ततः ४८ वर्षको अल्पायुमै उनी बिते ।

मैले बाल्यकालमा हेरेका त्यस्ता खाले सुनुवाइहरूमा म्याक्कार्थीका मुख्य सल्लाहकार रोय कोन हुन्थे । उनले न्याय मन्त्रालयको न्याधिवक्ताका रूपमा ख्याति कमाएका थिए । उनले त्यहाँ रहँदा जुलियस एवं एथेल रोसेनवर्गले जासुसी गरेको मामलामा मुद्दा चलाएका थिए । जसका कारण उनीहरूलाई सन् १९५३मा मृत्युदण्डको सजाय दिइएको थियो ।

म्याक्कार्थीको पतन पश्चात कोनले आफूलाई न्यूयोर्कको पावर ब्रोकरका रूपमा अघि बढाए । त्यसक्रममा उनलाई विभिन्न आरोप लागे । कर छली, घुसखोरी, चोरी लगायत अनेक आरोपबाट गुज्रदै उनी अन्तिममा ट्रम्पको गुरु बन्न आइपुगे ।

ट्रम्पले आफूसँग कुनै विकल्प नहुँदाको अवस्थामा ‘कम्युनिस्ट खतरा’ को कुरा गर्न थाल्नुका पछाडिको कारण पनि उनको यही सम्बन्ध हो ।

अहिले ट्रम्पको समस्या के हो भने उनले कमजोर बनाउन खोजेका डेमोक्र्याटिक पार्टीका चर्चित हस्तीहरूको कम्युनिस्ट विचारधारसँग कुनै लेना–देना छैन । अहिले नाम चलेकाहरूको पनि समाजवादसँग खासै सम्बन्ध छैन ।

जोहरान ममदानी, अलेक्जेन्ड्रिया ओकासियो कोर्टेज, केटी विल्सन, मेलाट काइरोस लगायत दर्जनौँ अन्य नेता अचेल लोकप्रिय छन् । उनीहरू अमेरिकाभित्रको कर्पोरेट जगत तथा धनको आडमा हुने राजनीतिक भ्रष्टाचारविरुद्ध बोल्छन् । अमेरिकी आम जनताको दैनन्दिन समस्या समाधानमा लाग्छन् । त्यसैले उनीहरूप्रति अमेरिकी युवामा आकर्षण बढेको देखिन्छ ।

अब कम्युनिस्ट भनेर लगाइने आरोपको सन्दर्भिकता पनि सकिएको छ । ‘एक्सियस–जेनेरेसन ल्याब’ले गरेको सर्भेक्षण अनुसार अहिले ६७ प्रतिशत अमेरिकी ‘समाजवाद’ शब्दप्रति सकरात्मक वा तटस्थ भावना राख्छन् । उता ‘पुँजीवाद’बारे भने केवल ४० प्रतिशतले मात्रै सकरात्मक वा तटस्थ भावना राख्ने गरेको तथ्य सार्वजनिक भएको छ ।

काटो इन्स्टिच्युटले गरेको राष्ट्रिय सर्वेक्षण अनुसार जेनजी पुस्ताका ५३ प्रतिशत अमेरिकी समाजवादप्रति सकारात्मक छन् भने पुँजीवादप्रति समर्थन गर्नेको संख्या जम्मा ४५ प्रतिशतमात्रै छ ।

पुँजीवादप्रति जेनजी पुस्ता भ्रममुक्त भएकाबारे म पनि केही बुझ्न सक्छु । उनीहरू अहिले आफ्नै घर खरिद गर्न सक्ने अवस्थामा छैनन् । स्वास्थ्य बीमा खरिद गर्न उनीहरूलाई धौ–धौ छ । रोजगारीको क्षेत्र कहालीलाग्दो छ । बिहे गरेर परिवार सुरु गर्न पनि धेरै ठुलो सकस छ । पुँजीवाद वा हामीले जुनसुकै नाम दिएता पनि विद्यमान व्यवस्थाले उनीहरूलाई निरन्तर असफल बनाइरहेको छ । अमेरिकाको भविष्य भनेको यिनै दुःखी, असफल र चिन्तित नौजवानहरू हुन् ।

यस्तो अवस्थामा ट्रम्पको वामपन्थविरोधी हल्लाखल्लाले आउँदो मध्यकालीन निर्वाचनमा रिपब्लिकन पार्टीलाई सघाउला भन्नेमा मलाई शंका छ ।

अमेरिकी शासन प्रणालीबारे सोचिरहेका अमेरिकीहरूलाई पक्कै पनि समाजवाद वा साम्यवाद भन्दा पनि ट्रम्पको नवफाँसीवादप्रति धेरै सरोकार भएको देखिन्छ । माथि उल्लेख गरिएकै काटो इन्स्टिच्युटले गरेको सर्भेक्षणले ५६ प्रतिशत अमेरिकी ‘आगामी ५० वर्षमा उच्च सरकारी अधिकारीहरूको भ्रष्टाचार एवं शक्ति दुरुपयोगले देशको उदार र स्वतन्त्र समाज’ नै नामेट हुने हो कि भन्ने ठान्छन् ।

पक्कै पनि ट्रम्प आफैँसँग कुनै विचारधारा छैन । उनलाई पुँजीवाद, समाजवाद वा साम्यवादसँग खासै सरोकार छैन । उनको दृढ विश्वास अर्कै सिद्धान्तमा छ । त्यो एउटा प्राचीन सिद्धान्त हो । त्यो हो– अतिशय आत्ममुग्धतवाद अर्थात ‘नार्सिसिजम’ । त्यो पनि असाध्यै विकृत स्वरूपको नार्सिसिजम । अर्थात ट्रम्पलाई केवल आफ्नैमात्रै चिन्ता छ ।

(रोबर्ट राइख/द गार्जियनबाट)