वासिङ्टन डीसी । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले संयुक्त राज्य अमेरिकासँग व्यापार गर्ने दर्जनौँ देशमाथि नयाँ दोहोरो अंकको भन्सार शुल्क (ट्यारिफ) लागू गर्ने घोषणा गरेका छन्। सर्वोच्च अदालतबाट आफ्नो महत्वाकांक्षी ट्यारिफ नीति खारेज भएपछि अस्थायी रूपमा लागू गरिएको १० प्रतिशत विश्वव्यापी शुल्कको समयसीमा शुक्रबार समाप्त हुन लागेकै बेला उनले नयाँ कदम चालेका हुन्।

नयाँ व्यवस्थाअनुसार अमेरिकाले ६० देशबाट आयात हुने वस्तुमा १० देखि १२.५ प्रतिशतसम्म भन्सार शुल्क लगाउनेछ। यी ६० देशबाट हुने आयातले अमेरिकाको कुल आयातको ९९ प्रतिशत हिस्सा ओगट्छ।

अमेरिकी प्रशासनले ती देशहरूले बलजबरजस्ती श्रम  प्रयोग गरेर उत्पादन गरिएका वस्तुमाथिको प्रतिबन्ध प्रभावकारी रूपमा लागू नगरेको आरोप लगाएको छ।

अमेरिकी व्यापार प्रतिनिधि जेमिसन ग्रियरले बिहीबार जारी गरेको विज्ञप्तिमा भने, 'संयुक्त राज्य अमेरिकाले करिब एक शताब्दीदेखि बलजबरजस्ती श्रमबाट उत्पादन भएका वस्तुको आयातमा प्रतिबन्ध लगाउँदै आएको छ र त्यसलाई कडाइका साथ कार्यान्वयन पनि गरिरहेको छ। अब हाम्रा व्यापारिक साझेदारहरूले पनि त्यही मापदण्ड अपनाउने समय आइसकेको छ।'

उनले यो कदमले मानवअधिकार उल्लङ्घन र व्यापारमा भइरहेको अस्वस्थ प्रतिस्पर्धा अन्त्य गर्न तथा विश्वभरका श्रमिकको हित संरक्षण गर्न सहयोग पुग्ने दाबी गरे।

शुक्रबारदेखि नयाँ शुल्क लागू

नयाँ ट्यारिफ शुक्रबार वासिङ्टन समयअनुसार राति १२:०१ बजे (०४:०१ जीएमटी) देखि लागू हुनेछ। यही समयमा ट्रम्पले यसअघि लागू गरेका अस्थायी १० प्रतिशत विश्वव्यापी ट्यारिफ स्वतः समाप्त हुँदै छन्।

फेब्रुअरीमा अमेरिकी सर्वोच्च अदालतले ट्रम्पले सन् १९७७ को अन्तर्राष्ट्रिय आपत्कालीन आर्थिक अधिकार ऐन (आईईईपिए ) अन्तर्गत लगाएका व्यापक ट्यारिफलाई कानुनी आधार नभएको भन्दै खारेज गरिदिएको थियो। अदालतको निर्णयपछि अमेरिकी सरकारले ती शुल्क तिरेका आयातकर्तालाई रकम फिर्ता गर्नुपरेको थियो।

सन् १९७४ को व्यापार ऐनको सहारा

यसपटक ट्रम्पले सन् १९७४ को व्यापार ऐन को धारा ३०१  प्रयोग गर्दै नयाँ ट्यारिफ लागू गरेका हुन्।

यो व्यवस्थाअनुसार कुनै देशले अनुचित, अव्यावहारिक वा विभेदकारी व्यापार अभ्यास गरेको ठहरिएमा अमेरिकी राष्ट्रपतिले त्यस्ता देशमाथि आयात कर वा अन्य व्यापारिक प्रतिबन्ध लगाउन सक्छन्।

ट्रम्पले आफ्नो पहिलो कार्यकालमा पनि यही धारा प्रयोग गरेर चीनमाथि उच्च भन्सार शुल्क लगाएका थिए, जुन अदालतमा चुनौती दिइए पनि कायम रहेको थियो।

थप देशमाथि अनुसन्धान

अमेरिकी व्यापार प्रतिनिधिको कार्यालयले अहिले १६ देशमाथि पनि अनुसन्धान सुरु गरेको छ। ती देशहरूले अत्यधिक उत्पादन गरेर विश्व बजारमा मूल्य घटाएको र अमेरिकी कम्पनीहरूलाई प्रतिस्पर्धामा कमजोर बनाएको आशंका गरिएको छ।

यी १६ देशबाट हुने आयातले अमेरिकाको कुल आयातको करिब ७० प्रतिशत हिस्सा ओगट्छ। यद्यपि यस विषयको अनुसन्धान अझै पूरा भएको छैन।

ट्रम्पको व्यापार नीति

ट्रम्पले उच्च भन्सार शुल्कले अमेरिकी उत्पादन उद्योगलाई पुनर्जीवित गर्ने दाबी गर्दै आएका छन्। उनले गत वर्ष दशकौँदेखि कायम रहेको कम भन्सार र स्वतन्त्र व्यापारलाई प्राथमिकता दिने अमेरिकी नीतिलाई उल्टाउँदै अधिकांश देशबाट हुने आयातमा दोहोरो अंकको शुल्क लागू गरेका थिए।

उनले त्यसबेला अमेरिकाको दीर्घकालीन व्यापार घाटालाई राष्ट्रिय आपतकालको संज्ञा दिँदै आईईईपिए अन्तर्गत ट्यारिफ लागू गरेका थिए। तर सर्वोच्च अदालतले उक्त कानुनले ट्यारिफ लगाउने अधिकार नदिएको फैसला गरेपछि प्रशासनले अर्को कानुनी आधार खोज्न बाध्य भएको हो।

त्यसपछि ट्रम्पले व्यापार ऐन, १९७४ को धारा १२२  अन्तर्गत विश्वव्यापी १० प्रतिशत अस्थायी ट्यारिफ लागू गरेका थिए। तर यो धारा अन्तर्गत लगाइने शुल्क अधिकतम १५० दिन मात्र कायम रहन सक्ने व्यवस्था भएकाले त्यसको समयसीमा शुक्रबार समाप्त हुँदैछ।