काठमाडौँ । पृथ्वीको ढिलो हुँदै गइरहेको घुमाइका कारण वायुमण्डलमा अक्सिजनको मात्रा बढेको नयाँ अनुसन्धानले देखाएको छ। 'नेचर जियोसाइन्स' जर्नलमा प्रकाशित एक अध्ययनअनुसार पृथ्वीको जन्म भएदेखि नै चन्द्रमाको गुरुत्वाकर्षण बलले यसको घुमाइलाई ढिलो बनाइरहेको छ।

अध्ययनअनुसार करिब १.४ अर्ब वर्ष पहिले पृथ्वीमा एक दिन १८ घण्टाको हुन्थ्यो, जुन अहिले २४ घण्टाको हुन्छ। यो ढिलो हुने प्रक्रिया प्रति शताब्दी करिब १.८ मिलिसेकेन्डले मापन गरिएको छ। यो ढिलो हुने प्रक्रियाले विशेषगरी 'साइनोब्याक्टेरिया ब्लु-ग्रीन एल्गे' जस्ता सूक्ष्म जीवहरूमा गहिरो प्रभाव पारेको छ, जसले प्रकाश संश्लेषणमार्फत अक्सिजन उत्पादन गर्छन्। यसैकारण करिब २.४ अर्ब वर्ष पहिले 'ग्रेट अक्सिडेसन इभेन्ट' भएको थियो।

वैज्ञानिकहरूले पत्ता लगाएअनुसार लामो दिनले साइनोब्याक्टेरियालाई धेरै अक्सिजन उत्पादन गर्न मद्दत पुर्‍यायो। किनभने तिनीहरूको गतिविधि सूर्यको प्रकाशमा मात्र नभई उनीहरूको पाचन प्रक्रियाको समयमा पनि निर्भर हुन्छ। 

अध्ययनले ह्युरोन तालमा रहेको सूक्ष्मजीवको तहमाथि अनुसन्धान गर्दा अक्सिजन उत्पादन गर्ने साइनोब्याक्टेरिया र सल्फर पाचन गर्ने सूक्ष्मजीवहरू बिच प्रतिस्पर्धा भएको पाइएको थियो। साइनोब्याक्टेरियालाई सूर्योदयपछि ‘वार्म-अप’ अवधिको आवश्यकता पर्छ, जसले छोटो दिनमा अक्सिजन उत्पादनलाई सीमित गर्छ।

समुद्र वैज्ञानिक ब्रायन आर्बिक र उनको टोलीले गरेको प्रयोग र मोडलिङले दिनको लम्बाइलाई सूक्ष्मजीवहरूद्वारा अक्सिजन उत्पादनसँग जोडेको छ। उनीहरूको निष्कर्षले लामो दिनले 'अक्सिजन विन्डो' लाई लम्ब्याएको देखाएको छ। 

यसले 'ग्रेट अक्सिडेसन इभेन्ट'को समयमा मात्र नभई ५५० देखि ८०० मिलियन वर्ष पहिले 'नियोप्रोटोजोइक अक्सिजेनेशन इभेन्ट'को समयमा पनि वायुमण्डलीय अक्सिजन बढाएको थियो।

वैज्ञानिक अर्जुन चेन्नुले भनेका छन्, ‘यो अनुसन्धानले भौतिक ग्रह परिवर्तनलाई आणविक स्तरमा सूक्ष्मजीवहरूको जीवनसँग जोडेको छ। पृथ्वीको घुमाइ र चन्द्रमाको प्रभावले हाम्रो वायुमण्डलको श्वासप्रश्वासलाई कसरी आकार दियो, यो हेर्न निकै रोचक छ।'