काठमाडौँ । आजकल सामाजिक सञ्जालमा ‘कौन बनेगा करोडपति’ मा एउटा बच्चाको भिडियो निकै भाइरल भइरहेको छ। यो भिडियोमा प्रयोगकर्ताहरूले बच्चाको व्यवहार देखेर प्रश्न उठाइरहेका छन्। कसैले बच्चा बिग्रिएको वा ऊ धेरै ‘ओभर कन्फिडेन्ट’ भएको बताइरहेका छन्।

तर, केही मानिसहरूले भने यसमा बच्चाको गल्ती नभएर अभिभावकत्वमाथि प्रश्न उठाउँदैछन्। उनीहरूको भनाइ छ कि बच्चा ‘सिक्स पकेट सिन्ड्रोम’ का कारण यस्तो व्यवहार गरिरहेको छ। 

‘सिक्स पकेट’ को अर्थ के हो?

‘सिक्स पकेट’ ले ६ वटा फरक-फरक स्रोतहरूलाई जनाउँछ, जसबाट आजको समयमा एउटा बच्चाले धेरै ध्यान र स्रोत-साधन प्राप्त गर्न सक्छ। यी स्रोतहरू हुन्: आमा-बुबा, हजुरबुवा-हजुरआमा र बाजे-बज्यै। 

यी सबैका ‘पकेट’ बच्चाको हरेक इच्छालाई तुरुन्तै पूरा गर्नका लागि सधैँ तयार रहन्छन्। त्यो नयाँ खेलौना होस्, मनपर्ने खाना होस्, नमागेको सहयोग होस् वा हरेक सानो काममा धेरै प्रशंसा होस्।

यो सिन्ड्रोम केवल एउटै सन्तानमा मात्र सीमित छैन। बरु, यो तब विकसित हुन्छ जब बच्चाको वरिपरिका सबै वयस्कहरू, अक्सर राम्रो नियतले, बच्चाको हरेक मागलाई तुरुन्तै पूरा गर्छन् र उसलाई जीवनका सानातिना समस्याहरू र निराशाको सामना गर्नबाट जोगाउँछन्।

सिक्स पकेट सिन्ड्रोमका लक्षणहरू कस्ता हुन्छन्?

धेरै निर्भरता: 

उनीहरू साना-साना काम, जस्तै आफ्नो झोला बोक्ने, खाना खाने, वा जुत्ताको फित्ता बाँध्ने कुरामा पनि वयस्कहरूमा निर्भर रहन्छन्।

धैर्यताको कमी: 

उनीहरूलाई कुनै पनि कुराको लागि पर्खनु पटक्कै मन पर्दैन। उनीहरूको हरेक इच्छा तुरुन्तै पूरा हुनुपर्छ।

कुराहरू बाँड्नमा समस्या: 

उनीहरूलाई आफ्ना चीजहरू अरूसँग बाँड्न गाह्रो हुन्छ। उनीहरूमा बाँड्ने भावना धेरै कम हुन्छ।

निराशा सहन नसक्नु: 

जब कुराहरू उनीहरूको इच्छाअनुसार हुँदैनन्, तब उनीहरू छिट्टै रिसाउँछन् वा आक्रामक व्यवहार गर्छन्, रुन्छन् वा तनावमा आउँछन्।

प्रशंसाको भोक: 

उनीहरूलाई हरेक सानो-ठुलो कामको लागि प्रशंसा र मान्यताको आवश्यकता हुन्छ। प्रशंसा बिना उनीहरूको आत्मविश्वास डगमगाउन थाल्छ।

बच्चाको विकासमा यसको के प्रभाव पर्छ?

जिम्मेवारीको भावनाको कमी: 

बच्चालाई कहिल्यै पनि आफ्नो कामको नतिजा भोग्न दिइँदैन, त्यसैले उनीहरूमा जिम्मेवारीको भावना विकसित हुन सक्दैन। उनीहरूले आफ्नो निर्णयको असर आफूमा र अरूमा पर्छ भन्ने कुरा सिक्न पाउँदैनन्।

भावनात्मक रूपमा कमजोर हुनु: 

सिक्स पकेट सिन्ड्रोमबाट पीडित बच्चा निराशा र चुनौतीहरूको लागि तयार हुँदैन। थोरै मात्र असफलता वा आलोचनाले उसलाई कमजोर बनाउन सक्छ।

सामाजिक कौशलको विकास नहुनु: 

साथीहरूसँग खेलौना बाँड्नु, पालो-पालो खेल्नु र सम्झौता गर्न सिक्नु आवश्यक हुन्छ। यस्ता बच्चाहरू प्रायः जिद्दी र स्वार्थी बन्छन्, जसका कारण उनीहरूलाई साथी बनाउन र सम्बन्ध कायम राख्न गाह्रो हुन्छ।

आत्मनिर्भरताको कमी: 

वयस्कहरूले उनीहरूको हरेक समस्याको समाधान गरिदिन्छन्, जसका कारण बच्चाहरू आत्मनिर्भर बन्न सक्दैनन्। उनीहरूलाई आफ्नो क्षमतामाथि विश्वास नै हुँदैन।

अवास्तविक अपेक्षाहरू: 

यस्तो बच्चाले संसारलाई यस्तो ठाउँ ठान्न थाल्छ जहाँ सधैँ उसको इच्छाहरू वरिपरि घुम्छन्। प्रतिस्पर्धा र चुनौतीहरू भएको वास्तविक संसार उसको लागि ठुलो झटका साबित हुन सक्छ।