मुम्बई। अभिनेता असरानीको ८४ वर्षको उमेरमा मुम्बईमा निधन भएको छ। असरानीका निजी सचिव बाबुभाइले बताएअनुसार असरानी पछिल्लो चार दिनदेखि स्वास्थ्य समस्याका कारण मुम्बईको जुहूस्थित आरोग्य निधि अस्पतालमा भर्ना भएका थिए । 

सोमबार दिउँसो करिब ३ देखि ३:३० बजेको बिचमा उनको निधन भएको थियो। उनको अन्तिम संस्कार मुम्बईको सान्ताक्रुज क्षेत्रस्थित शास्त्री नगरको शमशानमा गरियो, जहाँ उनका परिवारका सदस्यसहित नजिकका व्यक्तिहरू मात्र उपस्थित थिए।

असरानीको पूरा नाम गोवर्धन असरानी थियो । उनको जन्म सन् १९४१ मा जयपुरमा भएको थियो।

• गोप्य रूपमा गरियो अन्तिम संस्कार

मृत्युको केही घण्टाभित्रै असरानीको अन्तिम संस्कार गरिनुको कारणबारे सोधिएको प्रश्नमा उनका निजी सचिव बाबुभाइले असरानीले आफ्नी पत्नी मञ्जुसँग ‘धेरै चर्चा नगर्न वा मृत्युबारे धेरै हो-हल्ला नगर्न’ भनेका थिए। यसै कारण अन्तिम संस्कार गरिसकेपछि मात्रै उनको मृत्युसम्बन्धी जानकारी सार्वजनिक गरिएको हो।

असरानीको अन्तिम संस्कारको समयमा अत्यन्तै नजिकका व्यक्तिहरूका साथै उनकी पत्नी मञ्जु, असरानीकी बहिनी र भतिजाहरू उपस्थित थिए।

हालसालै उनले बीबीसी न्यूज हिन्दीको विशेष शृङ्खला ‘कहानी जिन्दगीकी’ मा आफ्नो करियर र जीवनसँग जोडिएका धेरै किस्साहरू बाँडेका थिए।

• असरानीको सुरुवाती जीवन

‘कहानी जिन्दगीकी’ मा असरानीले बताएअनुसार, उनका बुवा जयपुरमा कार्पेट कम्पनीका प्रबन्धक थिए । उनको जन्मदेखि लिएर स्कुल-कलेजको पढाइ जयपुरमै भएको थियो।

म्याट्रिक पास गरेपछि नै उनले फिल्ममा जाने मन बनाएका थिए, तर सुरुवाती प्रयासहरूका बाबजुद फिल्मी यात्रा सुरु हुन सकेन। त्यसपछि उनले कलेजको पढाइ पूरा गरेपछि पुणेको फिल्म इन्स्टिच्युटमा अभिनय सिक्ने निर्णय गरे।

उनले दुई-तीन वर्ष आकाशवाणी, जयपुरमा पनि काम गरे र त्यसपछि पुणेको फिल्म इन्स्टिच्युटमा भर्ना लिए।

पुणेमा असरानीलाई प्रसिद्ध अभिनय शिक्षक रोशन तनेजाले पढाएका थिए। उनका शब्दमा, ‘फिल्म इन्स्टिच्युट पुगेपछि थाहा भयो कि अभिनयको पछाडि विधिहरू हुन्छन्। यो पेसा कुनै विज्ञानजस्तै हो। तपाईंले ल्याबमा जानुपर्छ, प्रयोगहरू गर्नुपर्छ।’ उनले अभिनयमा बाहिरी मेकअपका साथसाथै भित्री मेकअप पनि धेरै आवश्यक रहेको कुरा बुझे।

• मोतीलालको महत्त्वपूर्ण पाठ

असरानीले अन्तर्वार्तामा अभिनेता मोतीलालबाट सिकेको पाठलाई पनि सम्झेका थिए। उनले भनेका थिए, ‘एक पटक अभिनेता मोतीलाल पाहुनाको रूपमा पुणेको फिल्म इन्स्टिच्युटमा आएका थिए। मेरो अभिनयको सानो अभ्यास देखेर उनले मलाई सोधे, तिमी राजेन्द्र कुमारका फिल्महरू धेरै हेर्छौ ? तिमीले त उनको नक्कल गरिरहेका छौ। हामीलाई फिल्महरूमा नक्कल चाहिएन।’

‘यो धेरै ठूलो पाठ थियो। मोतीलालले भन्न खोजेको के थियो भने, तिम्रो भित्र जुन प्रतिभा छ, त्यसलाई बाहिर निकाल,’ असरानीले भनेका थिए ।

• फिल्महरूमा पहिलो मौका

असरानीले बताएअनुसार, पुणेको फिल्म इन्स्टिच्युटमा सम्पादन सिकाउन निर्देशक ऋषिकेश मुखर्जी आउँथे। एक दिन उनले मुखर्जीसँग आफ्नो लागि मौका मागेका थिए, तर त्यस दिन कुरा अघि बढ्न सकेन।

केही दिनपछि मुखर्जी ‘गुड्डी’ फिल्ममा गुड्डीको भूमिकाका लागि एक अभिनेत्रीको खोजीमा फिल्म इन्स्टिच्युट आए। उनले असरानीलाई जया भादुरीको बारेमा सोधे र उनलाई बोलाउन भने। मुखर्जीसँग त्यस दिन उनको टोली आएको थियो, जसमा लेखक गुलजार पनि थिए।

असरानीले भनेका थिए, ‘ऋषिकेश मुखर्जी जया भादुरीसँग कुरा गर्दै अगाडि बढेपछि, मैले गुलजारसँग आफ्नो लागि साना-तिना भूमिकाको बारेमा कुरा गरेँ। गुलजारले नै मलाई गुड्डी फिल्ममा नै एउटा सानो भूमिकाको बारेमा बताए। त्यसपछि मैले ऋषिकेश मुखर्जीसँग त्यही भूमिका मागेँ र अन्ततः पछि मलाई त्यो भूमिका मिल्यो।’

उनी भन्थे, ‘फिल्म हिट भयो। त्यसपछि मनोज कुमारको नजर ममाथि पर्‍यो । उनलाई लाग्यो कि यसलाई पनि लिन सकिन्छ, यसरी गर्दै चार-पाँच फिल्महरू मिल्यो र यहाँबाट मेरो करियर सुरु भयो।’

• ‘शोले’को जेलर र हिटलरको उदाहरण

बीबीसी न्यूज हिन्दीसँगको कुराकानीमा असरानीले बताएका थिए कि फिल्म ‘शोले’ मा ‘अंग्रेजोँ के जमाने का जेलर’ को भूमिका निभाउन उनलाई हिटलरको उदाहरण दिइएको थियो।

उनका अनुसार लेखक सलिम-जावेद र निर्देशक रमेश सिप्पीले उनलाई बोलाएका थिए। त्यतिबेला उनलाई न त ‘शोले’ को बारेमा जानकारी थियो न जेलरको भूमिकाबारे।

उनले भने, ‘एउटा जेलरको भूमिका हो, जसले आफूलाई धेरै होसियार सम्झन्छ, तर ऊ त्यस्तो छैन, त्यसैले उसले आफू उत्कृष्ट जेलर भएको देखाउन ‘शो अफ’ गर्नुपर्छ।’

असरानीले सम्झे, ‘उनीहरूले सोधे – यसलाई कसरी गर्ने? मैले भनेँ कि जेलरको लुगा लगाउँछु। उनीहरूले भने, ‘होइन’। उनीहरूले दोस्रो विश्वयुद्धको किताब खोले, जसमा हिटलरका नौ मुद्रा थिए।’

हिटलरका मुद्रा देखेर असरानीलाई लाग्यो कि उनले हिटलरको भूमिका निर्वाह गर्नुपर्नेछ, तर पछि बुझाइयो कि उनले हिटलरको बोल्ने तरिकामा ध्यान दिनुपर्छ। उनले भनेका थिए, ‘हिटलरको आवाज रेकर्डेड छ र संसारका सबै तालिम विद्यालयहरू, अभिनय पाठ्यक्रमहरूमा हरेक विद्यार्थीलाई त्यो आवाज सुन्न लगाइन्छ।’

उनले बताएअनुसार, हिटलरको आवाजको उतार-चढावलाई उनले ‘शोले’ मा जेलरको संवादमा प्रयोग गरेका थिए।

बीबीसी हिन्दी