बुसान । दक्षिण कोरियामा भएको एशिया-प्रशान्त आर्थिक सहयोग (एपेक) शिखर सम्मेलनको साइडलाइनमा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङले आफ्नो देशहरूबिचको व्यापार युद्धमा पारस्परिक वृद्धि रोक्न सहमति जनाएका छन्। दुई नेताबिचको यो सम्झौताले विश्वव्यापी अर्थतन्त्रलाई हल्लाउने जोखिम बढाएको चर्को द्वन्द्वको तापमान कम गरेको छ।

ट्रम्प र सीले बिहीबार भएको भेटवार्तामा एक वर्षको व्यापार युद्धविराममा हस्ताक्षर गरेका हुन्। सन् २०१९ पछि यी दुई नेताबिच यो पहिलो प्रत्यक्ष भेट हो।

यद्यपि ट्रम्प र सीको यो सम्झौताले महिनौँदेखिको व्यापारिक हमलाहरूबाट विचलित भएका व्यवसायहरूलाई राहत दिए पनि, यसले पहिलेदेखि नै कायम रहेका व्यापारिक अवरोधहरूलाई कम गर्न खासै काम गरेन । दुई पक्षबिचका धेरै विवादास्पद बिन्दुहरू कायम नै रहेका छन्।

सीआईए र ह्वाइट हाउसको राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्मा चीनको विषयमा काम गरेका जर्जटाउन विश्वविद्यालयका प्राध्यापक डेनिस वाइल्डरले अल जजीरालाई भने, ‘यो बैठकको स्पष्ट नतिजा व्यापार युद्धमा एक विराम र सानो रोलब्याक हुनेछ । दुवै पक्षले आफ्ना व्यापारिक हतियारहरू त्यागेका छैनन्, तर दुवै पक्ष सम्झौतामा अडिग रहुन्जेल गोली चलाउन रोक्न मात्र सहमत भएका छन्।’

• सम्झौताका मुख्य बुँदाहरू

सम्झौताअनुसार, चीनले दुर्लभ खनिजको नियोजित निर्यात नियन्त्रणलाई स्थगित गर्न सहमति जनाएको छ, जबकि अमेरिकाले चिनियाँ सामानहरूमा लगाउने धम्की दिइएको १०० प्रतिशत ट्यारिफ हटाउनेछ।

ट्रम्पले फेन्टानिलसम्बन्धी २० प्रतिशत ट्यारिफलाई १० प्रतिशतमा झार्ने बताए। सीले सिन्थेटिक ओपिएटको प्रवाह रोक्न धेरै कडा मेहनत गर्ने सहमति जनाएपछि ट्रम्पले शुल्क घटाउने घोषणा गरेका हुन्।

दक्षिण कोरियाबाट एयर फोर्स वनमा प्रस्थान गरेपछि ट्रम्पले भने, ‘मलाई विश्वास छ कि उनी (सी) मृत्युलाई रोक्न धेरै कडा मेहनत गर्नेछन्।’

ट्रम्पले सीसँगको करिब दुई घण्टा लामो भेटलाई ‘अविश्वसनीय’ भन्दै प्रशंसा गरे र सम्झौताअन्तर्गत दुर्लभ खनिजको मुद्दा ‘समाधान’ भएको बताए। उनले यो सम्झौताबारे हरेक वर्ष पुनः वार्ता गरिने बताए।

मलेसिया र जापानको भ्रमणसहित एसियाको द्रुत भ्रमणपछि ट्रम्पले चीनले ‘ठुलो मात्रामा’ अमेरिकी सोयबिन्स खरिद गर्न पनि सहमति जनाएको बताए।

ट्रम्पको टिप्पणीपछि सीले दुई पक्षले वार्तामा ‘समस्याहरूलाई सम्बोधन गर्न सहमति’ जुटाएको बताए पनि सम्झौताको विशिष्ट विवरणहरूलाई प्रत्यक्ष रूपमा उल्लेख गरेनन्।

सरकारी समाचार एजेन्सी सिन्ह्वाका अनुसार, सीले वासिङ्टन र बेइजिङले सहमतिको कार्यान्वयनका लागि ‘तत्काल फलो-अप कार्यहरूलाई परिष्कृत र अन्तिम रूप दिनुपर्ने’ र ‘दुवै देश र विश्व अर्थतन्त्रलाई आश्वस्त पार्न मूर्त नतिजाहरू प्रदान गर्नुपर्ने’ बताए।

चीनको वाणिज्य मन्त्रालयले पछि सम्झौताका पक्षहरूलाई पुष्टि गर्‍यो, जसमा यसको निर्यात नियन्त्रणको एक वर्षको स्थगन समावेश छ। मन्त्रालयले अमेरिकाले चिनियाँ सहायक कम्पनीहरूमा प्रविधि-सम्बन्धित निर्यात नियन्त्रणहरू विस्तार गर्ने योजनालाई निलम्बन गर्न सहमत भएको र दुवै पक्षले जवाफी बन्दरगाह शुल्कहरू स्थगित गर्ने पनि बताए।

• विशेषज्ञको विश्लेषण 

ट्यारिफ कटौती ‘धेरै हदसम्म अपेक्षित’ रहेको शाङ्घाईस्थित परामर्शदाता हटङ रिसर्चका साझेदार शान गुओले बताए। उनले जुलाईमा स्वीडेनको राजधानीमा भएको अमेरिका-चीन व्यापार वार्तालाई सन्दर्भ गर्दै भने, ‘चीनले स्टकहोमदेखि नै फेन्टानिल शुल्क कटौतीको माग गरिरहेको थियो, अहिले उसले दुर्लभ खनजिलाई दबाबको रूपमा प्रयोग गरेर आफूले चाहेको कुरा पाइरहेको छ।’

गुओले थपे, ‘यो २० को सट्टा १० प्रतिशत कटौती हो, सायद किनभने अमेरिका आगामी दिनमा थप कुरा गर्दा केही दबाब कायम राख्न चाहन्छ। जे भए पनि, चीनमा यो घटाइएको ट्यारिफले आसियान देशहरूसँगको प्रतिस्पर्धामा चिनियाँ सामानहरूको प्रतिस्पर्धात्मक बेफाइदा कम गर्नेछ।’

सिंगापुरस्थित हिनरिच फाउन्डेशनकी व्यापार नीति प्रमुख डेबोरा एम्ल्सले यो सम्झौतालाई अमेरिका-चीन व्यापार युद्धमा ‘आंशिक रोक’ वा ‘सामान्य रोलब्याक’ को रूपमा हेर्न सकिने बताएकी छन्। 

शाङ्घाईस्थित परामर्शदाता टाइडलवेभ सोलुशन्सका साझेदार क्यामरन जोनसनले सम्झौतालाई ‘परिस्थितिलाई ध्यानमा राख्दै दुवै पक्षले गर्न सक्ने सम्भवतः सबैभन्दा राम्रो प्रयास’ भनेका छन्।

यस सम्झौताले अधिकांश ट्यारिफ र निर्यात नियन्त्रणहरूलाई यथावत् राखेको छ। ट्रम्पको फेन्टानिल ट्यारिफ आधा गर्ने वाचाले पनि चिनियाँ सामानहरूमा औसत अमेरिकी शुल्क लगभग ४७ प्रतिशत र अमेरिकी उत्पादनहरूमा चीनको औसत शुल्क लगभग ३२ प्रतिशतमा रहनेछ।

एसियाली स्टक बजारहरू भने प्रायः स्थिर रहे, हङकङ, शाङ्घाई र सिड्नीका बेन्चमार्क सूचकाङ्कहरू तल झरे भने जापानको मुख्य सूचकाङ्क सपाट रह्यो।

अल जजिरा