काठमाडौँ । आज मोबाइल हाम्रो दैनिक जीवनको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण हिस्सा बनिसकेको छ। बिहानको अलार्मदेखि राति सुत्नुअघिसम्म स्क्रिन हाम्रै हातमा हुन्छ। 

यस्तोमा, एउटा प्रश्न बारम्बार उठ्छ - के मोबाइल फोनले साँच्चै क्यान्सरको कारण बन्न सक्छ? यो चिन्ता सामान्य हो, तर वैज्ञानिक दृष्टिकोणबाट यसको सत्यता केही फरक छ।

मोबाइल फोनले रेडियो फ्रिक्वेन्सी सिग्नल उत्सर्जन गर्छ। यो त्यही प्रकारको नन-आयोनाइजिङ रेडिएसन हो, जुन हाम्रो वरपर रहेको वाई-फाई वा एफएम रेडियोमा पनि हुन्छ। यस्तो प्रकारको रेडिएसनमा डीएनएलाई क्षति पुऱ्याउने क्षमता हुँदैन, अर्थात्, यो त्यस्तो श्रेणीमा पर्दैन जसलाई क्यान्सरको जोखिमसँग जोडिएको मानिन्छ।

यसको विपरीत, एक्स-रे, सिटी स्क्यान वा यूभी रेज जस्ता आयोनाइजिङ रेडिएसनले डीएनएमा परिवर्तन ल्याउन सक्छन् र यसबारे वैज्ञानिक प्रमाणहरू पनि उपलब्ध छन्।

अहिलेसम्म भएका अनुसन्धानहरूमा मोबाइल फोनको क्यान्सरसँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध भएको कुनै ठोस प्रमाण भेटिएको छैन। अध्ययनहरू जारी छन्, तर अहिलेसम्मको निष्कर्ष यही हो कि मोबाइलबाट निस्कने रेडिएसनले क्यान्सर उत्पन्न गर्दैन।

त्यसोभए, हानि केबाट हुन्छ?

यद्यपि क्यान्सरसँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध नभेटिए पनि, मोबाइलको अत्यधिक प्रयोगले अन्य धेरै समस्याहरू भने अवश्य बढाउँछ:

• निरन्तर स्क्रिन हेर्दा टाउको दुख्ने।
• स्क्रिनको नीलो प्रकाशले निद्राको हर्मोनलाई असर गर्ने हुँदा निद्रामा बाधा पुग्नु।
• ध्यान भङ्ग हुनु, तनाव र मानसिक थकान बढ्नु।
• शारीरिक सक्रियतामा कमी आउनु।

के गर्ने?

मोबाइलको प्रयोगलाई सन्तुलित राख्न केही साधारण उपायहरू निकै प्रभावकारी हुन सक्छन्:

• कलमा कुरा गर्दा इयरफोन प्रयोग गर्नुहोस् ताकि फोन शरीरबाट टाढा रहोस्।
• सुत्दा मोबाइललाई ओछ्यानबाट टाढा राख्नुहोस्। अझ राम्रो, यसलाई कोठा बाहिर नै चार्ज गर्नुहोस्।
• स्क्रिन टाइम सीमित गर्नुहोस्। यसले तपाईंको मानसिक शान्ति र एकाग्रता दुवै बढाउँछ।
• दिनमा केही समय 'नो-फोन टाइम' राख्नुहोस् - जस्तै खाना खाँदा, पढ्दा वा सुत्नुभन्दा एक घण्टा अगाडि।

मोबाइल फोनका कारण क्यान्सर हुन्छ भन्ने दाबी अहिलेसम्म वैज्ञानिक रूपमा प्रमाणित भएको छैन, तर यो पनि सत्य हो कि फोनको अत्यधिक प्रयोगले शारीरिक र मानसिक स्वास्थ्यमा गहिरो असर पार्छ। त्यसैले, समाधान डरमा होइन, सन्तुलन र सजगतामा छ।