पोखरा । गण्डकी प्रदेशको शिक्षा क्षेत्र निकै खस्किएको छ । सरकारी विद्यालयदेखि विद्यार्थीको संख्यासमेत अत्यधिक घटेको छ भने निजी क्षेत्रमा केही सुधार भएको छ ।

राष्ट्र बैंक पोखराले गरेको आर्थिक अध्ययन अनुसार झन्डै १० प्रतिशत सरकारी विद्यालयमा विद्यार्थी घटेका छन्, तर प्राविधिक शिक्षातर्फ आकर्षण केही बढेको छ । प्रतिवेदनअनुसार, समीक्षा वर्ष २०८१/८२ मा प्रदेशभरका सरकारी/सामुदायिक विद्यालय १.९३ प्रतिशत घटेको छ । एकै वर्षमा ३ हजार ३१० विद्यालयबाट घटेर ३ हजार २४६ कायम भएको छ ।

यस्तै, विद्यार्थी पनि ३ लाख ८२ हजार ९५५ बाट घटेर ३ लाख ४७ हजार १०४ मा झरेको छ । सरकारी विद्यालयको शिक्षकको संख्या पनि २४ हजार २४९ बाट घटेर २२ हजार ७४८ कायम भएको छ । ६.१९ प्रतिशत शिक्षक एकै वर्ष पेसाबाट पलायन भएका हुन् । संस्थागतर्फ भने सरकारीजस्तो निराशाजनक अवस्था छैन । केही सुधार देखिएको छ । विद्यालयको संख्यामा केही घटे पनि विद्यार्थी र शिक्षकहरू उल्लेख्य बढेका छन् । एक वर्षभरि ५ वटा निजी विद्यालय बन्द भएका छन् । ७२५ बाट झरेर ७२० वटा विद्यालय कायम भएको छ ।

विद्यार्थी संख्या भने ३.२२ प्रतिशत बढेको छ । २ लाख ६ हजार ७५४ विद्यार्थी आर्थिक वर्ष २०८०/०८१ मा निजी विद्यालयमा अध्ययनरत रहेकोमा पछिल्लो वर्ष अझै बढेर २ लाख १३ हजार ४१७ पुगेका हुन् । शिक्षक पनि ९ हजार ६३० बाट बढेर ९ हजार ७१३ पुगेको छ । प्राविधिक शिक्षालयतर्फ विद्यालयहरू ७२ बाट बढेर ७५ पुगेको छ भने विद्यार्थीहरू पनि ३ हजार ७८५ बाट बढेर ४ हजार ८० पुगेको छ । प्राविधिक शिक्षालयतर्फ नै शिक्षकहरू पनि ५५८ मा थपिएर ५८७ पुगेका छन् ।

तर विश्वविद्यालय र क्याम्पसहरूको अवस्था चिन्ताजनक छ । क्याम्पसहरू बर्सेनि बन्द हुने क्रम बढ्दो छ भने विद्यार्थीको संख्या पनि निराशाजनक अवस्थामै घटेको देखिएको छ ।

प्रदेशभित्र एकै वर्ष २ वटा क्याम्पस बन्द भएका छन् । ६४ क्याम्पस रहेको यहाँ अहिले ६२ वटामात्रै छन् । विद्यार्थीहरू ४९ हजार १९६ बाट एकै वर्ष घटेर ४६ हजार ५८५ मा झरेका छन् । तर, शिक्षकचाहिँ बढिरहेका छन् । पहिला २ हजार ६३७ शिक्षक रहेकोमा थपिएर २ हजार ६७२ कायम भएका हुन् । कक्षा १२ को अध्ययनपछि विदेश पढ्न जाने प्रवृत्ति र रोजगारीको सिलसिलामा देश छोड्नेहरूका कारण विश्वविद्यालयमा विद्यार्थी संख्या घटेका हुन् ।

रिपोर्टलाई विश्लेषण गर्दा रोचक पक्ष पनि देखिएको छ । सरकारीतर्फ एक जना शिक्षकको भागमा करिब १५ जना विद्यार्थी पर्छन् । एउटा विद्यालयले करिब १०७ जना विद्यार्थीलाई अध्यापन गराउँछ । निजीमा भने प्रतिशिक्षक २२ जना विद्यार्थी र एक विद्यालयमा करिब ३ सय जना विद्यार्थी भागमा पर्छ । थोरै जनशक्तिमा धेरै विद्यार्थी निजी विद्यालयले पढाइरहँदा धेरै शिक्षक भए पनि सरकारी विद्यालयको नतिजा र गुणस्तर बर्सेनि घट्दो क्रममा छ । तर, उच्च शिक्षा देशमै पढ्नेहरूले भने प्राविधिक विषयलाई रोजेका छन् ।