काठमाडौँ । यतिबेला बजार होलीका रङहरूले सजिएका छन्। होली पर्वमा लगाइने रङहरू स्वास्थ्यका लागि हानिकारक मानिन्छन्। बजारमा पाइने धेरैजसो सिन्थेटिक रङ छाला र स्वास्थ्यका लागि हानिकारक हुन सक्छन्।

एक अध्ययनअनुसार बजारका रङमा विभिन्न हानिकारक रसायन मिसाइएको हुन्छ जसले छालामा एलर्जी, आँखामा जलन तथा श्वासप्रश्वाससम्बन्धी समस्या गराउन सक्छ। अब बजारमा पाइने रङमा के-कस्ता कुराहरू मिसिएका हुन्छन्, हामी त्यसको चर्चा गर्नेछौँ।

बजारमा पाइने रङमा के–कस्ता रसायन हुन्छन्?

• कपर सल्फेट – हरियो रङ
• लेड अक्साइड – कालो रङ
• मर्करी सल्फाइड – रातो रङ
• क्रोमियम आयोडाइड – बैजनी रङ
• एल्युमिनियम ब्रोमाइड – चाँदी रङ
• प्रशिया ब्लु – नीलो रङ

यी रसायनका असरहरू के-के हुन्?

• छालामा एलर्जी
• जलन र सुन्निनु
• आँखामा जलन
• संक्रमण
• श्वासप्रश्वास समस्या र दम
• मिर्गौलामा असर
• गम्भीर अवस्थामा क्यान्सरको जोखिम

छालारोग विशेषज्ञ डा. तानिया उप्रेतीका अनुसार विशेषगरी बालबालिका र संवेदनशील छाला भएका व्यक्तिमा यसको असर अझ गम्भीर हुन सक्छ।

घरमै अर्गानिक रङ कसरी बनाउन सकिन्छ?

• सुन्तले रङ: सुन्तलाको बोक्रा सुकाएर पिस्नुहोस्। त्यसमा थोरै कर्नफ्लोर र अलिकति बेसार मिसाएर चाल्नीले छान्नुहोस्।
• हरियो रङ: पालुङ्गो, धनियाँ वा पुदिनाको रस निकालेर गुलाब जल मिसाउनुहोस्। सुक्खा गुलालका लागि यो मिश्रण कर्नफ्लोरमा मिसाएर घाममा सुकाई छान्नुहोस्।
• गुलाबी रङ: चुकन्दरको रसमा गुलाब जल र आवश्यक मात्रामा कर्नफ्लोर मिसाएर घाममा सुकाई पिस्नुहोस्।
• रातो रङ: जपाकुसुम वा गुलाबका पत्ता भिजाएर पिस्नुहोस्। त्यसमा कर्नफ्लोर मिसाएर सुक्खा बनाएपछि छान्नुहोस्।
• पहेँलो रङ: बेसारलाई तातो पानीमा उमालेर चिस्याएपछि कर्नफ्लोर र गुलाब जल मिसाउनुहोस्। त्यसपछि सुकाएर पिस्नुहोस्। बेसार र बेसन मिसाएर पनि पहेँलो रङ बनाउन सकिन्छ।

घरमै रङ बनाउन कति समय लाग्छ त?

• तरल (लिक्विड) रङ: १०–१५ मिनेट
• सुक्खा रङ: घाममा सुकाउनुपर्ने भएकाले २–३ दिन समय लाग्छ।

अर्गानिक रङ प्रयोग गर्नुका फाइदा:

• छालाका लागि तुलनात्मक रूपमा सुरक्षित।
• एलर्जीको जोखिम कम।
• वातावरणमैत्री।
• बालबालिकाका लागि पनि उपयुक्त।

रङ बनाउँदा के–के कुरामा ध्यान दिनु आवश्यक छ?

• प्रयोग गर्नुअघि 'प्याच टेस्ट' (छालाको सानो भागमा लगाएर परीक्षण) अनिवार्य गर्नुहोस्।
• जलन गराउने सामग्री प्रयोग नगर्नुहोस्।
• कुहिएका पात वा फूल प्रयोग नगर्नुहोस्।
• रङ राम्ररी सुकाउनुहोस्, नत्र ढुसी लाग्न सक्छ।
• पिसेपछि राम्रोसँग चाल्नीले छान्नुहोस्।
• सफा भाँडा र मिक्सर प्रयोग गर्नुहोस्।
• तयार गुलाल सुक्खा र सफा ठाउँमा राख्नुहोस्।
• बालबालिका, वृद्ध र एलर्जी हुने व्यक्तिका लागि हल्का रङ मात्र प्रयोग गर्नुहोस्।

घरमै बनाएको अर्गानिक रङ कति दिन सुरक्षित रहन्छ?

• एयरटाइट डिब्बामा राख्दा १–२ हप्ता।
• तरल रङ १–२ दिनभित्र प्रयोग गर्नु राम्रो हुन्छ।

के घरमै बनाएको रङले कपडामा दाग बस्छ?

• धेरैजसो अर्गानिक रङ साधारण धुलाइले निस्कन्छ।
• तर चुकन्दर, बेसार वा फूलबाट बनेका गाढा रङले हल्का दाग छोड्न सक्छन्।
• त्यसैले होली खेल्दा पुराना वा हल्का रङका कपडा लगाउनु उपयुक्त हुन्छ।

साना बालबालिकाका लागि अर्गानिक रङ पूर्ण रूपमा सुरक्षित हुन्छ?

• अर्गानिक रङ रासायनिक रङभन्दा सुरक्षित भए पनि पूर्ण रूपमा जोखिमरहित भने हुँदैन।
• केही बालबालिकालाई प्राकृतिक सामग्रीबाट पनि एलर्जी हुन सक्छ।
• त्यसैले बालबालिकामा प्रयोग गर्नुअघि प्याच टेस्ट गर्नुपर्दछ।
• हल्का रङ मात्र प्रयोग गर्नुहोस्।
• सकेसम्म अनुहारमा नलगाउनु उत्तम हुने चिकित्सकको सुझाव छ।