आजको राजनीतिक माहोलमा नयाँ नेताहरूले सत्तामा पुग्दा देखाउने अपरिपक्वता र त्यसले निम्त्याउने परिणामहरू साँच्चै नै मननयोग्य विषय हो। हरेक समाज र देशमा समयको परिवर्तनसँगै नयाँ पुस्ताको नेतृत्व आउनु एउटा स्वाभाविक प्रक्रिया हो, जुन लोकतन्त्रमा सामान्य मानिन्छ। 

नयाँ नेताहरूमा ऊर्जा, नयाँ विचार, परिवर्तनको चाहना र पुराना संरचनाहरू सुधार्ने जोश हुनु राम्रो हो। तर, देश चलाउन केवल जोश र लोकप्रियता मात्र भएर पुग्दैन। शासन गर्नु भनेको ‘म गर्छु’ भन्नु मात्र होइन; यो अनुभव, धैर्य, रणनीतिक सोच, प्रशासनिक ज्ञान, समस्या समाधान गर्ने क्षमता तथा राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा सन्तुलन कायम गर्ने जस्ता जटिल कामहरू हुन्। त्यसैले नयाँ नेताहरूले शासन सम्हाल्दा अनुभवीहरूबाट सिक्नु अझ बढी आवश्यक हुन्छ। 

अनुभवको कमीले गर्दा हुने त्रुटिले एउटा सरकारलाई मात्र नभई सिङ्गो देशको भविष्यलाई नै असर पार्न सक्छ। त्यसैले, पुराना नेताहरूबाट सिक्दै नयाँ सोच र ऊर्जालाई मिलाएर अघि बढ्नु नै एउटा प्रभावकारी नेतृत्वको आधार बन्न सक्छ।

कुनै पनि नेताको लागि अनुभव एकदमै महत्त्वपूर्ण हुन्छ। राजनीति भनेको केवल सिद्धान्त र आदर्शको कुरा मात्र होइन; यो व्यवहार, परिस्थिति, समय र जनताको भावना बुझ्ने कला पनि हो। 

पुराना नेताहरूले वर्षौंसम्म सरकार चलाएको, प्रतिपक्षमा बसेको, आन्दोलन गरेको, चुनाव लडेको, अन्तर्राष्ट्रिय दबाब झेलेको, आर्थिक संकट र जनताको बदलिँदो चाहनालाई नजिकबाट देखेका हुन्छन्। उनीहरूले सफलता मात्र होइन, असफलताबाट पनि धेरै कुरा सिकेका हुन्छन्।

 यही अनुभवले उनीहरूलाई गाह्रो परिस्थितिमा पनि सही निर्णय लिन सक्ने बनाउँछ। यो त अनुभवबाट थाहा हुने कुरा हो नि! नयाँ नेताहरूले यस्ता कुराहरू नबुझी केवल चर्चामा आउनको लागि हतारमा निर्णय लिँदा देशको अर्थतन्त्रमा दीर्घकालीन असर पर्न सक्छ।

त्यसैगरी, राजनीतिक परिपक्वता र शासन चलाउने तौरतरिका पनि महत्त्वपूर्ण हुन्छ। राजनीति भावना, विचार र स्वार्थहरूको मिश्रण हो। यहाँ राम्रो सोचेर मात्र पुग्दैन। विभिन्न शक्ति समूह, प्रशासनिक संरचना, व्यापारी, नागरिक समाज, अन्तर्राष्ट्रिय शक्ति, मिडिया र विपक्षी दलहरूसँग सन्तुलन मिलाउन सक्नुपर्छ।

 पुराना नेताहरूले यस्ता शक्तिहरूसँग लामो समय काम गरेकाले उनीहरूलाई कसरी सहमति जुटाउने, समस्याहरू कसरी समाधान गर्ने र कसरी विरोधलाई व्यवस्थापन गर्ने भन्ने राम्रोसँग थाहा हुन्छ। नयाँ नेताहरू प्रायः "सबै कुरा तुरुन्तै परिवर्तन गर्ने" भन्ने सोच राख्छन्, तर परिवर्तन एउटा प्रक्रिया हो भन्ने कुरा बुझ्न समय लाग्छ। कहिलेकाहीँ यही हतारले गर्दा राजनीतिक अस्थिरता, पार्टी विभाजन, वा सरकार ढल्ने अवस्थासम्म पनि पुग्न सक्छ।

जनताको अपेक्षा र वास्तविकताबीच सन्तुलन कायम राख्ने कला पनि अनुभवी नेताहरूबाट सिक्नुपर्ने एउटा महत्त्वपूर्ण कुरा हो। नयाँ नेतृत्व आउँदा जनतामा धेरै आशा पलाउँछ। उनीहरूले भ्रष्टाचार अन्त्य, रोजगारी सिर्जना, शिक्षा सुधार, स्वास्थ्य सेवाको पहुँच, महँगी नियन्त्रण र छिटो विकासको सपना देख्छन्। तर सरकारमा पुगेपछि थाहा हुन्छ कि सरकारी संयन्त्र सुस्त छ, बजेट थोरै छ, कानुनी प्रक्रिया झन्झटिलो छ र अन्तर्राष्ट्रिय दबाब पनि छ। यस्तो अवस्थामा जनताको अपेक्षा पूरा गर्न नसक्दा निराशा बढ्न सक्छ। जनतामा "सबै नेताहरू उस्तै हुन्" भन्ने भावना आउनु लोकतन्त्रको लागि खतरा हुन सक्छ। त्यसैले जनताको आशालाई वास्तविकतासँग जोडेर व्यवस्थापन गर्ने क्षमता हुनु आवश्यक छ।

त्यस्तै, समस्या समाधान गर्ने क्षमता पनि नेतृत्वको एउटा परीक्षा हो। सामान्य अवस्थामा शासन गर्नु एउटा कुरा हो, तर समस्याको बेला नेतृत्व कति सक्षम छ भन्ने कुरा देखिन्छ। देशमा प्राकृतिक प्रकोप, महामारी, आर्थिक मन्दी, राजनीतिक विद्रोह, सीमा विवाद, खाद्यान्न संकट, ऊर्जा संकट वा सामाजिक तनाव आउन सक्छ। यस्तो अवस्थामा नेताले भावनात्मक नभई रणनीतिक निर्णय लिनुपर्छ। पुराना नेताहरूले यस्ता धेरै उतारचढाव देखेका हुन्छन्। उनीहरूलाई थाहा हुन्छ कहिले जनतालाई सम्बोधन गर्ने, कहिले सेना वा प्रशासन परिचालन गर्ने, कहिले अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग माग्ने र कहिले सम्झौता वा सहमतिको बाटो रोज्ने। नयाँ नेताहरूमा अनुभवको कमी हुँदा कहिलेकाहीँ हतारमा निर्णय लिइन्छ, जसले समस्या झन् बढाउन सक्छ।

आजको विश्वमा अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध र कूटनीतिक क्षमता एकदमै महत्त्वपूर्ण छ। अहिले कुनै पनि देश पूर्ण रूपमा आत्मनिर्भर छैन। व्यापार, सहयोग, लगानी, सुरक्षा, शिक्षा, प्रविधि, वैदेशिक रोजगारी जस्ता सबै क्षेत्रमा अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धको असर हुन्छ। एउटा नेताले बोलेको एउटा वाक्यले पनि अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा ठूलो प्रभाव पार्न सक्छ। अनुभवी नेताहरूले विभिन्न देशका नेताहरूसँग सम्बन्ध बनाएका हुन्छन्, अन्तर्राष्ट्रिय शक्ति सन्तुलन बुझेका हुन्छन् र देशको हित कसरी जोगाउने भन्ने ज्ञान राख्छन्। नयाँ नेताहरूले राष्ट्रवादी भाषण गरेर चर्चा त कमाउन सक्छन्, तर कूटनीतिक अनुभवको कमीले देशलाई आर्थिक वा राजनीतिक रूपमा अलग पार्ने जोखिम पनि हुन्छ।

शक्ति र घमण्डको सम्बन्ध पनि छलफल गर्नुपर्ने अर्को महत्त्वपूर्ण विषय हो। नयाँ नेताहरूमा कहिलेकाहीँ "हामी नै परिवर्तन गर्ने मान्छे हौँ, पुराना सबै असफल भए" भन्ने सोच आउन सक्छ। यस्तो सोचले छलफल, सल्लाह र सहकार्यको वातावरण बिगारिदिन्छ। अनुभवी व्यक्तिहरूको सुझावलाई पुरानो सोच भनेर बेवास्ता गरिन्छ। तर इतिहास हेर्दा धेरै देशहरूमा नयाँ नेतृत्वले अनुभवी व्यक्तिहरूलाई पाखा लगाउँदा नीतिगत असफलता, आर्थिक संकट वा सामाजिक द्वन्द्व बढेको देखिन्छ। त्यसैले नेतृत्वमा आत्मविश्वाससँगै नम्रता पनि हुनुपर्छ। असल नेता त्यो हो जसले आलोचना सुन्न सक्छ, सल्लाह लिन सक्छ र आफ्नो कमजोरी स्वीकार गर्न सक्छ।

त्यसैगरी, नीति बनाउँदा दूरदृष्टि हुनु पनि आवश्यक छ। सरकारको काम भनेको आजको समस्या समाधान गर्नु मात्र होइन, भविष्यको लागि मार्ग बनाउनु पनि हो। शिक्षा नीति, ऊर्जा नीति, औद्योगिकीकरण, कृषि सुधार, वातावरण संरक्षण, शहरी विकास वा जनसंख्या व्यवस्थापन जस्ता विषयमा धेरै वर्ष पछिको सोचेर नीति बनाउनुपर्छ। नयाँ नेताहरूले चर्चा कमाउनको लागि तत्काल फाइदा हुने निर्णय लिन सक्छन्, जसले अहिलेलाई राम्रो देखिए पनि भविष्यमा समस्या निम्त्याउन सक्छ। पुराना नेताहरूले विगतका गल्ती र सफलताको अनुभवका आधारमा दीर्घकालीन सोच राख्न सक्छन्।

हुन त, सबै पाका नेताहरू सधैँ सही हुन्छन् भन्ने हुँदैन। उनीहरूमा भ्रष्टाचार, नातावाद, गुटबन्दी जस्ता खराब बानी र सत्ताको लालच हुन सक्छ। धेरै वर्षसम्म शासन गरेर पनि जनताका स-साना समस्याहरू समाधान गर्न नसकेका उदाहरणहरू हामीले देखेका छौँ। कतिपय नेताहरू परिवर्तनदेखि डराउँछन्, नयाँ विचारलाई स्वीकार्न गाह्रो मान्छन्, र युवाहरूलाई अवसर दिन पनि हिचकिचाउँछन्। त्यसैले नयाँ नेताहरूले पुराना नेताहरूबाट सिक्नुको मतलब उनीहरूले गरेका सबै काम सही थिए भन्न खोजेको होइन। सिक्नु भनेको उनीहरूका राम्रा काम, अनुभव र गल्तीहरूबाट पाठ लिनु हो। तर जहाँ पुरानो सोचले समस्या पार्छ, त्यहाँ नयाँ तरिकाले काम गर्ने आँट पनि हुनुपर्छ।

उत्कृष्ट उपाय भनेको विगतका अनुभवहरूलाई वर्तमानको जाँगरसँग जोडेर अगाडि बढ्नु हो। नयाँ नेतृत्वले अनुभवी नेताहरूबाट शासन कसरी चलाउने, अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धहरू कसरी कायम राख्ने, देशको व्यवस्थापन कसरी गर्ने, र समस्याहरूको समाधान कसरी खोज्ने जस्ता कुराहरू सिक्न सक्छन्।

 त्यसैगरी, अनुभवी नेताहरूले पनि नयाँ पुस्ताबाट प्रविधिको उचित प्रयोग, नविन सोच, पारदर्शिता, र जनतालाई कसरी सहभागी गराउने भन्ने कुराहरू सिक्न आवश्यक छ। जब अनुभव र नयाँ विचारहरू एकसाथ अगाडि बढ्छन्, तब देशको नेतृत्व बलियो हुन्छ। अनुभव र परिवर्तनलाई साथै लिएर नेताहरूले आफ्नो व्यक्तिगत स्वार्थभन्दा माथि उठेर काम गरेमा मात्र देशले नयाँ रूप लिन सक्छ।