काठमाडौँ । गर्मीको मौसममा चर्काे घाम र लुबाट राहत पाउन मानिसहरू प्रायः घर आउनेबित्तिकै फ्रिजबाट चिसो पानी झिकेर खान्छन् ।

घामले धापिएर आउनासाथ एक सासमै पूरै गिलास वा बोतल खाली गर्नु धेरैको सामान्य बानी भइसकेको छ । तर यसरी पानी पिउनु चिकित्सकीय रुपमा सही छ ? नेफ्रोलोजिस्टहरूका अनुसार एकै सासमा अत्यधिक चिसो पानी पिउनु शरीरको आन्तरिक संयन्त्र, मिर्गाैला र हृदय प्रणालीको लागि ठुलो झट्का हुन सक्छ ।

एकै सासमा चिसो पानी पिउँदा शरीरमा के हुन्छ ?

जब हामी चिसो पानी छिटो पिउँछौं, शरीरले धेरै चुनौतीहरूको सामना गर्छ ।

भेगस नर्भलाई झट्काः घाँटीको पछाडि भएर जाने भ्यागस नर्भले शरीरको ‘अटोमेटिक’ स्नायु प्रणाली र मुटुको धड्कनलाई नियन्त्रण गर्छ । अत्यधिक चिसो पानीको सम्पर्कमा आउँदा, यो स्नायु अचानक उत्तेजित हुन्छ । यसले मुटुको धड्कनमा अचानक गिरावट आउन सक्छ, जसले गर्दाचक्कर लाग्ने वा बेहोस हुन सक्छ ।

थर्मल झट्काः मानव शरीरको आन्तरिक तापक्रम लगभग ३७ डिग्री सेल्सियस हुन्छ । जब ४ डिग्री सेल्सियस देखि १० डिग्री सेल्सियस सम्मको पानी अचानक पेटमा प्रवेश गर्छ, शरीरले थर्मल झट्का अनुभव गर्छ । रक्तनलीहरू तुरुन्तै साँघुरो हुन्छन्, जसले गर्दा त्यस क्षेत्रमा रक्तसञ्चार सुस्त हुन्छ ।

पाचन क्रिया ठप्प हुन्छः पेटका रक्तनलीहरू खुम्चिँदा पाचन प्रक्रियालाई कमजोर बनाउँछ । पेटले खाना वा तरल पदार्थ प्रशोधन गर्न अतिरिक्त ऊर्जा खर्च गर्नुपर्छ, जसले पेट दुख्ने, दुख्ने वा फुल्ने समस्या निम्त्याउन सक्छ ।

पानी पिउने सही क्लिनिकल तरिका

पानीले तिर्खा मेटाउने मात्र नभएर यसले शरीरको इलेक्ट्रोलाइट सन्तुलन र मृगौलाको कार्यलाई पनि प्रत्यक्ष असर गर्ने नेफ्रोलोजी विशेषज्ञ डा. निशा गौर बताउँछिन् । ‘एकै सासमा अत्यधिक चिसो पानी पिउनाले शरीरको तरल पदार्थ नियमन प्रभावित हुन्छ । जब तपाईं पानी छिटो निल्नुहुन्छ, यो गुरुत्वाकर्षणको कारणले सिधै पेटमा खस्छ र आन्द्राको भित्ताहरूमा दबाब दिन्छ । यसरी शरीरको पानी सही तरिकाले सोसिँदैन ।

क्लिनिकल रुपमा, पानी पिउने सबैभन्दा राम्रो तरिका भनेको घुटुक घुटुक गरेर अनि पिउनु हो । जब तपाईं बिस्तारै  बिस्तारै पानी पिउनुहुन्छ, मुखको र्‍याल पानीमा मिसिन्छ र पेटमा रहेको अम्लीय वातावरणलाई बेअसर गर्छ, जसले गर्दा मिर्गौलामा अचानक अतिरिक्त तरल पदार्थको भार पर्दैन,’ गौरा भन्छिन् ।

मिर्गाैला र तरल पदार्थ सन्तुलनमा प्रभाव

मिर्गाैलाको प्राथमिक कार्य शरीरबाट विषाक्त पदार्थहरू फिल्टर गर्नु र पानी अनि इलेक्ट्रोलाइट्स (सोडियम, पोटासियम)को सन्तुलन कायम राख्नु हो । गौरका अनुसार जब पानी बिस्तारै शरीरमा प्रवेश गर्छ, मिर्गौलाले यसलाई राम्रोसँग प्रशोधन गर्न सक्षम हुन्छ । यसको विपरीत, ठुलो मात्रामा पानी पिउनाले रगतको मात्रा अचानक बढ्छ, जसले मिर्गाैलामा दबाब उत्पन्न हुन्छ अनि यसले सबै पानी पिसाब मार्फत बाहिर निकाल्छ, जसले गर्दा  कोषहरूको उचित हाइड्रेशन रोकिन्छ ।

के गर्ने ?

–रेफ्रिजरेटरबाट चिसो पानी निकालेर खानुको सट्टा जग वा भाँडोबाट पानी पिउनुहोस् । यसको तापक्रम शरीरको लागि बढी उपयुक्त हुन्छ ।

–घामबाट आएपछि, कम्तिमा ५–१० मिनेट बस्नुहोस्, आफ्नो शरीरको तापक्रम सामान्य स्तरमा फर्कन दिनुहोस्, र त्यसपछि सामान्य पानी पिउनुहोस् ।

–उभिएर एकै सासमा पानी पिउनुको सट्टा आरामसँग बस्नुहोस् अनि सानो सानो घुट्कीमा पानी पिउनुहोस् । 

(अस्वीकरणः सल्लाहसहित यो सामग्रीले सामान्य जानकारी मात्र प्रदान गर्दछ, थप जानकारीका लागि सधैँ विशेषज्ञ वा आफ्नो डाक्टरसँग परामर्श गर्नुहोस् ।)