वासिङ्टन डिसी । संयुक्त राज्य अमेरिकाले राष्ट्रिय सुरक्षाका लागि जोखिमपूर्ण मानिएका चीनको चर्चित एआई स्टार्टअप ‘डीपसिक’ मेमोरी चिप निर्माता ‘सिएक्सएमटी’ र अन्य १०० भन्दा बढी कम्पनीहरूलाई व्यापारिक कालोसूचीमा थप्ने कार्यलाई तत्कालका लागि रोकेको छ। 

यस मामिलाका जानकार दुई स्रोतहरूलाई उद्धृत गर्दै समाचार एजेन्सी रोयटर्सले जनाएअनुसार, बेइजिङसँगको व्यापारिक र राजनीतिक तनाव थप नबढोस् भन्ने उद्देश्यले ट्रम्प प्रशासनले यो कदम चालेको हो। अन्तर-निकाय समितिले गत वर्ष नै यी कम्पनीहरूलाई वाणिज्य मन्त्रालयको ‘एन्टिटी लिस्ट’ मा थप्न स्वीकृति दिइसकेको भए पनि अमेरिकाले अहिलेसम्म उक्त सूची साजनिक गरेको छैन।

यस सूचीमा समावेश भएका कम्पनीहरूलाई अमेरिकी कम्पनीहरूले विशेष अनुमति पत्र बिना कुनै पनि सामान, सफ्टवेयर वा प्रविधिहरू पठाउन पाउँदैनन् र त्यस्तो अनुमति पाउने सम्भावना समेत निकै न्यून हुन्छ। सन् २०२५ को जनवरीमा आफ्नो सस्तो र शक्तिशाली एआई मोडल सार्वजनिक गरेर प्रविधि जगत्मा हलचल मच्चाएको चिनियाँ स्टार्टअप डीपसिकमाथि अमेरिकी अधिकारीहरूले गम्भीर आरोपहरू लगाउँदै आएका छन्। 

अमेरिकी विदेश मन्त्रालयका एक वरिष्ठ अधिकारीका अनुसार डीपसिकले चीनको सैन्य र गुप्तचर अपरेसनहरूलाई प्रत्यक्ष सहयोग पुर्‍याएको छ। यसका साथै उक्त स्टार्टअपले दक्षिणपूर्वी एसियाली देशहरूमा छद्म कम्पनीहरू खडा गरेर अवैध रूपमा उन्नत अमेरिकी चिप्सहरूमा पहुँच बनाउने प्रयास समेत गरेको थियो।

चालु वर्षमा अमेरिकी एआई कम्पनी एन्थ्रोपिकले डीपसिक र अन्य दुई चिनियाँ एआई ल्याबहरूले आफ्नो ‘क्लाउड एआई’ प्लेटफर्मबाट अवैध रूपमा क्षमता र प्रविधिहरू चोरेर आफ्नै मोडलहरू सुधारेको दाबी गरेको थियो। अर्को प्रमुख कम्पनी ओपनएआईले पनि डीपसिकले आफ्ना एआई मोडलहरूलाई निसाना बनाइरहेको भन्दै अमेरिकी सांसदहरूलाई सचेत गराएको थियो। 

अर्कोतर्फ, चीनको शीर्ष मेमोरी चिप निर्माता कम्पनी चाङसिन मेमोरी टेक्नोलोजिजलाई बाइडेन प्रशासनकै पालामा रक्षा मन्त्रालयले चिनियाँ सैन्य कम्पनीको रूपमा वर्गीकृत गरेको थियो। वाणिज्य मन्त्रालयले यसलाई एक वर्षभन्दा अघि नै आफ्नो एन्टिटी लिस्टमा राख्ने विचार गरिरहेको विवरणहरू बाहिर आएका थिए।

यस विषयमा वाणिज्य मन्त्रालयको उद्योग तथा सुरक्षा ब्युरोले स्पष्ट जवाफ दिन अस्वीकार गरे पनि एक विज्ञप्ति जारी गर्दै आफूहरूले खराब तत्वहरूविरुद्ध लड्न दैनिक रूपमा एन्टिटी लिस्ट लगायतका धेरै नीति र प्रवर्तन उपकरणहरू प्रयोग गरिरहेको बताएको छ। अमेरिका र चीनबिच प्रविधि, व्यापार र राष्ट्रिय सुरक्षालाई लिएर लामो समयदेखि तीव्र प्रतिस्पर्धा चलिरहेको छ। 

वासिङ्टनले चीनलाई रोक्न भन्सार महसुल र निर्यात नियन्त्रणको सहारा लिइरहेको छ भने चीनले प्रतिरक्षा, अटो र चिप निर्माण फर्महरूलाई आवश्यक पर्ने दुर्लभ खनिजहरू (रेयर अर्थ मिनरल्स) मा आफ्नो एकाधिकार कायम राखेको छ।

वासिङ्टनस्थित सेन्टर फर स्ट्रेटेजिक एण्ड इन्टरनेशनल स्टडीजका विश्वव्यापी आपूर्ति शृङ्खला अध्येता फिलिप लकका अनुसार अमेरिकाले गत अक्टोबर महिनादेखि आफ्नो एन्टिटी लिस्टमा कुनै पनि नयाँ कम्पनी थपेको छैन। यो एक दशकभन्दा बढी समयको इतिहासमा नयाँ सूची प्रकाशन नगरिएको सबैभन्दा लामो अवधि हो। यसरी नयाँ कम्पनीहरूलाई सूचीकृत नगर्दा अमेरिकी प्रविधि विरोधीहरूको हातमा पुग्ने र त्यसले अमेरिकाविरुद्ध नै प्रयोग हुन सक्ने जोखिम बढेको उनले बताए।