मोन्टेरे । विश्वकप सधैँ फुटबलभन्दा धेरै कुराको सङ्गम रहँदै आएको छ।

हरेक चार वर्षमा यो इतिहास, आप्रवासन र पहिचानको मिलनविन्दु बन्छ। यहाँ राष्ट्रिय टोलीहरूले मैदानभन्दा धेरै परसम्म फैलिएका कथाहरू सुनाउँछन्। 

केही देशले विचारहरू निर्यात गर्छन्। अरूले खेलाडी निर्यात गर्छन्। अचेल धेरै देशले यी दुवै काम गरिरहेका छन्।

फुटबल र समाजबिचको यो सम्बन्धलाई २०२६ को विश्वकपमा नेदरल्यान्ड्स र मोरक्कोबिचको खेलले जति सायदै अरू कुनै खेलले प्रस्तुत गर्न सक्ला।

कागजमा हेर्दा यो अन्तिम ३२ को एक उत्कृष्ट खेल हो।

नेदरल्यान्ड्स ‘समूह एफ’ मा ७ अङ्क जोड्दै शीर्ष स्थानमा रहेर अपराजित रहँदै मोन्टेरे सहर आइपुगेको छ। यसक्रममा उनीहरूले १० गोल गरे, जुन उनीहरूको विश्वकप इतिहासकै सबैभन्दा धेरै गोल हो। 

मोरक्को पनि अपराजित नै छ। स्कटल्यान्ड र हाइटी रहेको समूहबाट ७ अङ्क जोडेको मोरक्को गोल अन्तरको आधारमा मात्र ब्राजिलभन्दा पछि परेको थियो।

तर यो भिडन्तको महत्त्व प्रतियोगिताको खेल तालिकाभन्दा धेरै गहिरो छ।

फुटबल समाजभन्दा छुट्टिएर रहन सक्दैन। युरोपभरि पहिचान, अपनत्व र सम्पदाका प्रश्नहरू झन्झन् महत्त्वपूर्ण बन्दै गएका छन्। यी विषयहरूलाई यी दुई देशबिचको अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिद्वन्द्विताले जति प्रस्ट सायदै अरू कुनैले देखाउला।

• एउटा रोजाइ दुईवटा बन्यो

दशकौँसम्म डच भूमिमा मोरक्कन परिवारमा जन्मिएका खेलाडीहरूको स्वाभाविक गन्तव्य नेदरल्यान्ड्स नै हुन्थ्यो।

यदि मोरक्कन मूलका कुनै खेलाडी ‘ओरेन्ज’ का लागि खेल्न योग्य थिए भने, उनीहरूले नेदरल्यान्ड्स नै रोज्छन् भन्ने मान्यता थियो। तर अब यो मान्यता रहेन।

यो कथा ड्रिज बाउसाटाबाट सुरु हुन्छ। एम्स्टर्डमको डे बार्जेस क्षेत्रमा जन्मिएका उनी नेदरल्यान्ड्सबाट खेल्ने पहिलो मोरक्कन मूलका डच खेलाडी बने। 

सन् १९९८ को नोभेम्बरमा फ्रान्क राइकार्डले उनलाई जर्मनीविरुद्ध डेब्यु गराएका थिए। उनको अन्तर्राष्ट्रिय भविष्यलाई लिएर धेरै सोचविचार गर्नुपरेन किनभने मोरक्कोले उनलाई कहिल्यै प्रस्ताव नै गरेको थिएन।

बाउसाटाले नेदरल्यान्ड्सका लागि तीन खेल मात्र खेलेपछि पछि मोरक्कोका लागि दुई खेल खेले। तत्कालीन समयमा फिफाको नियमअनुसार उनले यस्तो गर्न पाउँथे किनभने उनले नेदरल्यान्ड्सबाट मैत्रीपूर्ण खेलहरू मात्र खेलेका थिए।

अहिले आएको यो परिवर्तनलाई राजनीतिसँग मात्र जोडेर हेर्नु गलत हुनेछ।

धेरै दोहोरो राष्ट्रियता भएका खेलाडीहरूका लागि यो निर्णय सधैँ व्यक्तिगत रहँदै आएको छ। उनीहरूको निर्णय पासपोर्ट वा सार्वजनिक बहसले भन्दा पनि परिवार, संस्कृति र अवसरले तय गर्छ।

तर डच र मोरक्कन फुटबल महासङ्घबिचको सम्बन्धमा भने आधारभूत रूपमै परिवर्तन आएको छ।

यो परिवर्तनको स्तर निकै उल्लेखनीय छ।

विश्वकप २०२६ का लगभग हरेक चार खेलाडीमध्ये एक जना आफूले प्रतिनिधित्व गर्ने देशबाहिर जन्मिएका हुन्। प्रतियोगिताका ४८ टोलीमध्ये आठवटा टोलीमा स्वदेशमा जन्मिएका जत्तिकै वा त्योभन्दा बढी सङ्ख्यामा विदेशमा जन्मिएका खेलाडी छन्। यसले आधुनिक अन्तर्राष्ट्रिय फुटबलले कसरी बसाइँसराइको ढाँचालाई प्रतिबिम्बित गरिरहेको छ भन्ने देखाउँछ।

यो विकासक्रमलाई मोरक्कोले जति सायदै अरू कुनै देशले आत्मसात् गरेको होला।

प्रशिक्षक मोहम्मद औहबीको २६ सदस्यीय टोलीका १९ जना खेलाडी देशबाहिर जन्मिएका हुन्। ब्राजिलविरुद्धको समूह चरणको खेलमा मोरक्को विश्वकप इतिहासमै सुरुवाती ११ मा खेल्ने सबै खेलाडी विदेशमा जन्मिएका हुने पहिलो टोली बन्यो।

यो जनसाङ्ख्यिकीय संयोग मात्र होइन।

एक दशकभन्दा अघिदेखि नै रोयल मोरक्कन फुटबल महासङ्घले युरोपभरि दोहोरो राष्ट्रियता भएका प्रतिभा खोज्न ठुलो लगानी गर्न सुरु गरेको थियो। फ्रान्स, बेल्जियम, स्पेन र नेदरल्यान्ड्समा स्काउटहरू खटाइयो। उनीहरूको काम प्रतिभावान् युवा खेलाडीहरूको निगरानी गर्नु मात्र थिएन, उनीहरू सिनियर टोलीमा खेल्ने उमेर पुग्नुभन्दा धेरै अघिदेखि नै खेलाडी र उनीहरूका परिवारसँग बलियो सम्बन्ध गाँस्नु थियो।

मोरक्कोका पूर्वप्राविधिक निर्देशक पिम भर्बिकले पछि बताएअनुसार यो छनोट प्रक्रिया खेलाडीमा मात्र सीमित थिएन। उनका अनुसार खेलाडीको निर्णयलाई आकार दिन फुटबल जत्तिकै महत्त्वपूर्ण भूमिका परिवारको पनि हुन्थ्यो।

यो नीतिले मोरक्कोको अन्तर्राष्ट्रिय भाग्य नै बदल्यो। सन् २०१८ को विश्वकपसम्म आइपुग्दा उनीहरूको टोलीका पाँच सदस्य नेदरल्यान्ड्समा जन्मिएका थिए। चार वर्षपछि जब मोरक्को विश्वकपको सेमिफाइनल पुग्ने पहिलो अफ्रिकी राष्ट्र बन्यो, उनीहरूको २६ सदस्यीय टोलीमा १४ जना विदेशमा जन्मिएका खेलाडी थिए।

परिवर्तन रातारात हुँदैन। बाउसाटापछिका वर्षहरूमा खालिद बोलाहरुज र इब्राहिम एफेलेजस्ता खेलाडीले नेदरल्यान्ड्स नै रोजे। उनीहरू अन्तर्राष्ट्रिय फुटबलको परम्परागत शक्तिबाट खेल्ने सम्भावनाबाट आकर्षित थिए।

यही समयमा मोरक्कोले पनि आफ्नो रणनीति विस्तारै परिवर्तन गर्दै थियो। उसले सिनियर टोलीमा खेल्ने उमेर पुग्नुभन्दा धेरै अघिदेखि नै दोहोरो राष्ट्रियता भएका खेलाडीहरूसँग नजिकको सम्बन्ध गाँस्न सुरु गर्‍यो।

• परिवर्तन हुँदै गरेको पुस्ता

हाकिम जियाचको निर्णयले जति यो परिवर्तनलाई सायदै अरू कुनै निर्णयले प्रस्ट पारेको होला।

ड्रोन्टेनमा जन्मिएका र पूर्ण रूपमा डच प्रणालीमै हुर्किएका जियाचले युवा स्तरमा नेदरल्यान्ड्सको प्रतिनिधित्व गरेका थिए। सन् २०१५ मा उनले सिनियर टोलीमा पनि बोलावट पाए। चोटका कारण उनले डेब्यु गर्न पाएनन्, तर त्यसपछि जे भयो, त्यो एउटा मैत्रीपूर्ण खेल गुमाउनुभन्दा धेरै महत्त्वपूर्ण साबित भयो।

गस हिडिङ्कको बहिर्गमनपछि डच प्रशिक्षण संरचनामा परिवर्तन आउँदा जियाचले आफूलाई बेवास्ता गरिएको महसुस गर्न थाले। यसको ठीक उल्टो, मोरक्कोले उनलाई आफूहरूका लागि अपरिहार्य भएको महसुस गरायो। महासङ्घका अधिकारीहरूले निरन्तर सम्पर्कमा रहेर दीर्घकालीन खेलकुद दृष्टिकोण प्रस्तुत गरे र उनलाई राष्ट्रिय टोलीको प्रमुख अनुहारको रूपमा पेस गरे।

जब जियाचले सोही वर्षको अन्त्यतिर मोरक्को रोजे, नेदरल्यान्ड्समा धेरैले आश्चर्य व्यक्त गरे। तर उनको स्पष्टीकरण निकै सरल थियो।

उनले भने, ‘मैले सधैँ आफूलाई मोरक्कन नै महसुस गरेको छु। यस्तो निर्णय मनबाट गरिन्छ।’

जियाचको निर्णयले दुवैतर्फको धारणा परिवर्तन गरिदियो।

मोरक्कोले आफ्ना धेरै उत्कृष्ट दोहोरो राष्ट्रियता भएका प्रतिभाहरूले युरोपेली फुटबलका स्थापित शक्तिहरूलाई रोजेको देखेको थियो। अचानक डच लिग ‘एरेडिभिजी’ का एक उत्कृष्ट खेलाडीले नेदरल्यान्ड्सको साटो एटलस लायन्स (मोरक्को) बाट खेल्ने निर्णय गरे।

त्यसपछि अरूले पनि उनको सिको गरे। लिडरडोर्पमा जन्मिएर आयाक्सको एकेडेमीमा हुर्किएका नोसेर माजराउइ, हुइजेनमा हुर्किएका सोफ्यान अम्राबाट, र डच फुटबलमै हुर्किएका अनास सलाह-एडिनले पनि मोरक्कोकै अन्तर्राष्ट्रिय टोली रोजे। स्पेनमा जन्मिएर पीएसभी आइनडोभनको एकेडेमीमा सम्पूर्ण फुटबल सिकेका इस्माइल साइबारीले पनि यही बाटो समाते।

यी सबै खेलाडीले रोनाल्ड कोम्यानको सबैभन्दा बलियो नेदरल्यान्ड्स टोलीमा स्थान बनाउन सक्थे वा सक्दैनथे भन्ने कुरा गौण हो। मुख्य कुरा के हो भने, डच फुटबल प्रणालीले उत्पादन गरेका यी उत्कृष्ट खेलाडीहरूले अहिले अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा नेदरल्यान्ड्सकै प्रत्यक्ष प्रतिस्पर्धीलाई बलियो बनाइरहेका छन्।

• नकआउट खेलभन्दा धेरै कुरा

यो कथाको पृष्ठभूमि फुटबलभन्दा पनि विशाल छ। सन् १९६० को दशकको अन्त्यतिर श्रम सम्झौतामार्फत मोरक्कनहरू नेदरल्यान्ड्स आउने क्रम तीव्र बन्यो। पछि परिवार पुनर्मिलनका कारण अस्थायी कामदारहरू स्थायी समुदायमा परिणत भए।

आज नेदरल्यान्ड्सका लाखौँ नागरिक मोरक्कन मूलका छन्। यसले दुवै देशप्रति अपनत्व महसुस गर्ने पुस्ताहरूको निर्माण गरेको छ।

तर अन्तर्राष्ट्रिय फुटबलले एउटा मात्र विकल्प रोज्न बाध्य बनाउँछ। एउटा खेलाडीका लागि त्यो उत्तर नेदरल्यान्ड्स हुन्छ भने अर्कोका लागि मोरक्को। कुनै पनि निर्णयले अर्को देशलाई अस्वीकार गरेको भन्ने अर्थ लाग्दैन। प्रायःजसो यो निर्णयले आफूलाई कहाँ धेरै घर जस्तो महसुस हुन्छ भन्ने कुरालाई मात्र प्रमाणित गर्छ।

सायद यही नै मोरक्कोको सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि हो। अब डच भूमिमा जन्मिएको खेलाडीले किन मोरक्को रोज्छ भनेर प्रश्न सोधिँदैन। बरु, उनीहरूले मोरक्कोबाहेक अरू किन रोज्लान् र भन्ने मान्यता बढ्दै गएको छ।

३२ वर्षअघि अमेरिकामा भएको विश्वकपमा डेनिस बर्गक्याम्पको प्रेरणादायी प्रदर्शनले नेदरल्यान्ड्सले मोरक्कोलाई हराएको थियो। आज यी दुई देशबिचको फुटबल सम्बन्ध निकै फरक देखिन्छ।

नेदरल्यान्ड्स अझै पनि फुटबलको प्रतिभा र विचार निर्यात गर्ने उत्कृष्ट राष्ट्रमध्ये एक हो। यता मोरक्को भने ती प्रतिभाहरू भित्र्याउने सबैभन्दा निपुण देश बनेको छ।

मोन्टेरेमा हुने उनीहरूको विश्वकप भिडन्त अन्तिम १६ मा पुग्ने प्रतिस्पर्धा मात्र होइन। यो आधुनिक फुटबलको कथाको नयाँ अध्याय हो, जहाँ राष्ट्रियता पहिलेजस्तो स्वतः अनुमान गर्न सकिने विषय रहेन र जन्मभूमिलाई मात्र महत्त्व दिने परम्परा तोडिएको छ। दशकौँ लामो बसाइँसराइको इतिहासले जोडिएका यी दुई देश अब खेलकुदको सबैभन्दा ठूलो मञ्चमा आमनेसामने हुँदैछन्।

बीबीसी