काठमाडौँ । युक्रेनका राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीले टर्कीमा हुने नेटोको बैठकमा सहभागी भएर आफ्ना सहयोगी राष्ट्रहरूलाई युक्रेनका लागि अत्यावश्यक हवाई प्रतिरक्षा प्रणाली उपलब्ध गराउन आग्रह गर्ने भएका छन् ।

 रुसले पछिल्लो समय तीव्र बनाएको मिसाइल आक्रमणबाट देशलाई जोगाउन यस्तो सहयोग अपरिहार्य भएको उनको भनाइ छ ।

रुसी मिसाइलहरूले एक साताभित्र दुई पटक युक्रेनको राजधानी किभमा भीषण आक्रमण गर्दै आवासीय अपार्टमेन्टहरू ध्वस्त पारेका छन् । ती आक्रमणमा ५० भन्दा बढी सर्वसाधारणको ज्यान गएको छ । यही पृष्ठभूमिमा जेलेन्स्कीको सहयोगको अपिल झन् सशक्त बनेको छ ।

अंकारामा हुने शिखर सम्मेलन जेलेन्स्कीका लागि अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पसँग महत्त्वपूर्ण भेटवार्ता गर्ने अवसर पनि हुनेछ । उनले ट्रम्पलाई रुसका ‘निर्दयी’ आक्रमणहरू शक्ति नभई कमजोरीको संकेत भएको बताउँदै राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनलाई ‘सम्मानजनक’ शान्ति वार्ताका लागि दबाब दिनुपर्ने तर्क राख्नेछन् ।

युक्रेनले पनि पछिल्ला दिनहरूमा रुसभित्र लामो दूरीका ड्रोन आक्रमण तीव्र बनाएको छ । ती आक्रमणहरूले तेल प्रशोधन केन्द्र तथा सैन्य संरचनालाई निशाना बनाउँदै इन्धन अभाव र विद्युत् कटौती निम्त्याएका छन् ।

रुसी सामाजिक सञ्जालहरूमा पेट्रोल किन्न घण्टौं लाइन बसेका मानिसहरू र सीमित इन्धनका लागि झगडा गरिरहेका दृश्यहरू व्यापक रूपमा फैलिएका छन् ।

नेटो बैठकको पूर्वसन्ध्यामा जेलेन्स्कीले टर्कीको बैठक ‘केवल औपचारिकता’मा सीमित नहुने आशा व्यक्त गरेका छन् ।

नेटोका महासचिव मार्क रुट्टेले सदस्य राष्ट्रहरूलाई आफ्नो जिम्मेवारी पूरा गर्दै युक्रेनलाई आफ्नो सार्वभौमिकताको रक्षा गर्न आवश्यक सबै सहयोग उपलब्ध गराउन आग्रह गरेका छन् । उनले पूर्वी मोर्चामा रुसी स्थलसेनाको अग्रसरता रोक्ने प्रयासलाई उल्लेख गर्दै युक्रेनले ‘युद्धभूमिको गतिशीलता परिवर्तन गरिरहेको’ बताए । हालै भएका ड्रोन आक्रमणहरूले पनि युक्रेनलाई केही रणनीतिक लाभ दिएको देखिएको छ ।

अहिले युक्रेनमा सबैभन्दा धेरै प्रयोग हुने अभिव्यक्ति बनेको छ—‘अवसरको ढोका’ ।

तर आकाशमा युद्ध तीव्र बन्दै जाँदा रुसका ब्यालिस्टिक मिसाइलहरू युक्रेनका लागि गम्भीर चुनौती बनेका छन् । युक्रेनी वायुसेनाले हरेक दिन रुसले प्रहार गरेका हतियार र तीमध्ये कति रोक्न सफल भयो भन्ने विवरण सार्वजनिक गर्ने गरेको छ ।

सोमबार अधिकांश ड्रोनहरू खसालिए पनि मिसाइल अवरोधमा भने ठुलो असफलता देखियो । त्यो दिन भएको आक्रमणमा युक्रेनले एउटा पनि ब्यालिस्टिक मिसाइल रोक्न सकेन ।

यस्ता मिसाइलहरू प्रतिघण्टा हजारौँ किलोमिटरको गतिमा उड्ने भएकाले तिनलाई रोक्नु अत्यन्त कठिन हुन्छ । साथै, युक्रेनसँग अमेरिकी निर्मित प्याट्रियट हवाई प्रतिरक्षा मिसाइलहरू पर्याप्त संख्यामा छैनन् ।

सोमबारको भिडियो सम्बोधनमा जेलेन्स्कीले निराशा व्यक्त गर्दै भने, ‘आजको युगमा पनि मानिसहरूलाई ब्यालिस्टिक आतंकबाट जोगाउन आवश्यक मात्रामा उत्पादन विस्तार हुन नसक्नु पूर्णतः लज्जास्पद कुरा हो ।’

ब्यालिस्टिक मिसाइल प्रक्षेपणपछि उच्च वक्राकार मार्ग हुँदै अत्यधिक गतिसहित लक्ष्यमा खस्छन् । त्यसको विपरीत, क्रुज मिसाइलहरू जेट इन्जिनको सहायताले जमिन नजिक उड्छन् ।  ड्रोनहरू अझै कम उचाइमा, ढिलो गतिमा तर बढी घुमाउरो रूपमा उडाउन सकिन्छ र सस्तो भएकाले ठुलो संख्यामा प्रयोग गर्न पनि सकिन्छ ।

जेलेन्स्कीले युरोपेली सहयोगी राष्ट्रहरूलाई आफ्ना भण्डारमा रहेका प्याट्रियट मिसाइलहरू युक्रेनलाई हस्तान्तरण गर्न आग्रह गर्दै आएका छन् । उनका अनुसार गोदाममा थन्क्याएर राख्नुको सट्टा अहिले युक्रेनका नागरिकको जीवन बचाउन ती प्रयोग हुनु आवश्यक छ ।

उनले भने, ‘रुसले ब्यालिस्टिक हतियारमा दाउ लगाइरहेको छ भने शान्ति चाहनेहरूले ब्यालिस्टिक आक्रमणविरुद्धको सुरक्षामा दाउ लगाउनुपर्छ ।’ यद्यपि प्याट्रियट प्रणाली विश्वभर नै सीमित संख्यामा उपलब्ध छ । यदि रुसले ब्यालिस्टिक आक्रमण अझ तीव्र बनायो भने त्यसको लागि कति प्रणाली चाहिन्छ भन्ने स्पष्ट छैन ।

त्यसैले जेलेन्स्कीले नेटोको सहयोगमा युक्रेनमै त्यस्तै किसिमको प्रतिरक्षा प्रणाली उत्पादन गर्ने योजनाबारे पनि जोड दिएका छन् ।

रुसी आक्रमणहरूले भने युक्रेनका गहन ड्रोन प्रहारहरूले क्रेमलिनलाई दबाबमा पारेको संकेत पनि दिएका छन् । वर्षौंदेखि युक्रेनका ऊर्जा केन्द्र र नागरिक पूर्वाधारमाथि आक्रमण गर्दै आएको मस्कोले अहिले युक्रेनले ड्रोनमार्फत आफ्ना तेल प्रशोधन केन्द्रहरूमा प्रहार गरेपछि उल्टै किभमाथि ‘आतंकवाद’को आरोप लगाउन थालेको छ ।

जेलेन्स्कीले यसलाई ‘असर अभियान’को संज्ञा दिएका छन् र नेटोका सहयोगीहरूसँग त्यससम्बन्धी विस्तृत जानकारी दिन चाहेको बताएका छन् । उनको उद्देश्य पुटिनलाई युक्रेनले स्वीकार गर्न सक्ने सर्तहरूमा शान्ति वार्तामा आउन बाध्य पार्नु हो । त्यसमा मस्कोले अझै माग गरिरहेको सम्पूर्ण पूर्वी डोनबास क्षेत्र सुम्पिने कुरा भने समावेश छैन ।

युक्रेनका आक्रमणका लक्ष्यहरू पनि खास छन् । जुन महिनामा पुटिनको प्रमुख आर्थिक मञ्च सुरु हुनुअघि सेन्ट पिटर्सबर्गमा ड्रोन आक्रमण भएको थियो । त्यसपछि मस्कोमा पनि प्रहार हुँदा विस्फोटका भिडियोहरू सामाजिक सञ्जालमा व्यापक रूपमा फैलिएका थिए ।

हालै साइबेरियाको ओम्स्कस्थित तेल प्रशोधन केन्द्रमा पनि सफल ड्रोन आक्रमण भएको पुष्टि भएको छ । युक्रेनको सीमाबाट करिब २,५०० किलोमिटर टाढा रहेको उक्त स्थानसम्म ड्रोन धेरै घण्टासम्म पत्ता नलागी पुगेको तथ्यले रुसको आफ्नै हवाई प्रतिरक्षा प्रणालीमाथि ठुलो दबाब रहेको देखाउँछ ।

युक्रेनको ‘असर अभियान’ क्रिमियामा पनि केन्द्रित छ । पुटिनले सन् २०१४ मा कब्जा गरेको र व्यक्तिगत रूपमा अत्यन्त महत्त्वपूर्ण मान्ने उक्त प्रायद्वीपमा अहिले युक्रेनी ड्रोनहरूले लगभग दैनिक रूपमा सैन्य सामाग्री आपूर्ति संरचना, तेल प्रशोधन केन्द्र र विद्युत् उत्पादन केन्द्रहरूमा आक्रमण गरिरहेका छन् ।

त्यसका कारण त्यहाँ विद्युत् कटौती, इन्धन तथा खाद्यान्न अभाव उत्पन्न भएको छ भने स्थानीय प्रशासनले आपत्कालीन अवस्था घोषणा गरेको छ भने अवस्था ‘विनाशकारी’ भएको स्थानीय बासिन्दाको धारणा छ । पुटिनले आफूले रुसलाई त्यही अराजकताबाट बचाएर ‘घुँडाबाट उठाएको’ दाबी गर्दै आएका छन् ।

तर अहिले उनको पूर्ण युद्धकै कारण मस्कोसम्म ड्रोन आक्रमणको खतरा पुगेको छ भने देशभर इन्धनको किफायती गर्नुपर्ने अवस्था आएको छ । त्यसैले जेलेन्स्कीले नेटोलाई र ट्रम्पलाई पनि युक्रेनले युद्धको दिशा बदल्न थालेको र पर्याप्त सहयोग पाए रुसलाई वास्तविक शान्ति वार्तामा आउन बाध्य बनाउन सकिने विश्वास दिलाउने प्रयास गर्नेछन् ।

पछिल्ला दिनहरूमा ट्रम्प युक्रेनप्रति केही सकारात्मक देखिए पनि यसै साता उनले पुटिनसँग ९० मिनेट लामो टेलिफोन वार्ता गरेका थिए, जसले रुसी राष्ट्रपतिलाई आफ्ना विषय प्रस्तुत गर्ने अवसर दिएको थियो ।

सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा, अर्को कठोर जाडो सुरु हुनुअघि नै ‘शक्ति वा कूटनीति’मार्फत यो युद्ध छिट्टै अन्त्य गर्न किभ इच्छुक छ । तर त्यसका लागि युक्रेनका सहर र सर्वसाधारणको सुरक्षा गर्न थप अवरोधक (इन्टरसेप्टर) मिसाइलहरूको तत्काल आवश्यकता रहेको तर्क जेलेन्स्कीले नेटोसमक्ष पुनः राख्नेछन् ।