युरोप अहिले दशकौँयताकै सबैभन्दा भीषण वनडढेलो संकटसँग जुधिरहेको छ। फ्रान्स र स्पेनमा एकपछि अर्को गरी फैलिएको डढेलोले हजारौँ वर्ग किलोमिटर वन क्षेत्रलाई खरानीमा परिणत गरेको छ भने लाखौँ मानिस विस्थापित भएका छन्।

अत्यधिक गर्मी, लामो खडेरी, सुक्खा वनस्पति र बदलिँदो हावाको दिशाले आगोलाई नियन्त्रणभन्दा बाहिर पुर्‍याएको छ। मौसमविद्हरूले आगामी दिनमा तापक्रम अझ बढ्ने र वर्षाको कुनै सम्भावना नरहेको चेतावनी दिएका कारण उद्धारकर्मीहरू अहोरात्र खटिरहेका छन्।

यो संकट केवल वनडढेलोको समस्या मात्र होइन, जलवायु परिवर्तनले युरोपमा सिर्जना गरिरहेको नयाँ यथार्थको प्रत्यक्ष उदाहरण पनि बनेको छ। फ्रान्स र स्पेनमा अहिले भइरहेको विनाशले चरम मौसमी घटनाहरू अब अपवाद नभई नियमित जोखिम बन्दै गएको संकेत गरेको छ।

सबैभन्दा गम्भीर अवस्था फ्रान्सको दक्षिणपश्चिमी गिरोन्द क्षेत्रमा देखिएको छ। बोर्दो सहर वरपर फैलिएको आगोका कारण दोस्रो विश्वयुद्धपछि फ्रान्सले शान्तिकालमा सञ्चालन गरेको सबैभन्दा ठुलो सामूहिक उद्धार अभियान चलाउनुपरेको छ।

आगलागीका कारण फ्रान्स र स्पेनमा ३ लाख ३० हजारभन्दा बढी मानिस घर छाड्न बाध्य भएका छन्, जसमध्ये फ्रान्समा मात्र २ लाख २० हजारभन्दा बढी मानिसलाई सुरक्षित स्थानमा सारिएको छ। धेरै परिवार अहिले अस्थायी आश्रयस्थलमा बसिरहेका छन् भने कतिपयले आफ्नो घर सुरक्षित छ कि छैन भन्ने जानकारीको प्रतीक्षा गरिरहेका छन्।

बोर्दो महानगर क्षेत्र फ्रान्सको छैटौँ ठुलो महानगरीय क्षेत्र हो, जहाँ करिब १० लाख मानिस बसोबास गर्छन्। यद्यपि आगो सहरभित्र प्रवेश नगरे पनि वरपरका बस्तीहरू पूर्ण रूपमा खाली गरिएका छन्। बोर्दोको पश्चिममा रहेको ले पोर्ज, जहाँ करिब ३ हजार ५०० मानिस बसोबास गर्छन्, डढेलोबाट सबैभन्दा बढी प्रभावित क्षेत्र बनेको छ।

यस वर्ष फ्रान्सभर ९८ हजार हेक्टरभन्दा बढी वन क्षेत्र जलेको छ। त्यसमध्ये ४२ हजार हेक्टर क्षेत्र दक्षिणपश्चिमी भागमा मात्र नष्ट भएको छ, जुन दोस्रो विश्वयुद्धयताकै सबैभन्दा ठुलो वनडढेलोमध्ये एक मानिएको छ। ले पोर्जमा मात्रै १५० भन्दा बढी घर पूर्ण रूपमा ध्वस्त भएका छन्। कतिपय गाउँहरू अहिले मानिसविहीन बनेका छन् भने सडकहरू खरानी, धुवाँ तथा जलेका रुखहरूले ढाकिएका छन्।

डढेलो नियन्त्रणका लागि फ्रान्सले विशाल उद्धार संयन्त्र परिचालन गरेको छ। २ हजार ५०० अग्निनियन्त्रक, १ हजार ५०० सैनिक तथा करिब १ हजार २०० प्रहरी र अर्धसैनिक बल (ज्यान्डार्म) प्रभावित क्षेत्रमा खटिएका छन्। आगो तीव्र गतिमा फैलिएकाले स्पेन जोड्ने ए–६३ राजमार्गको करिब ६० किलोमिटर खण्ड बन्द गरिएको छ। बोर्दो विमानस्थलमा अधिकांश उडान ढिलो भएका छन् भने धेरै उडान रद्दसमेत गरिएका छन्। सुरक्षाकर्मीलाई आगो नियन्त्रणमा परिचालन गर्नुपर्ने भएकाले विश्वप्रसिद्ध टुर डे फ्रान्स साइकल प्रतियोगिताको अन्तिम चरणसमेत छोट्याइएको छ।

फ्रान्सका गृहमन्त्री लरेन नुनेजले आगोको अवस्था अझै पनि 'अत्यन्त प्रतिकूल' रहेको र आगो अनियमित रूपमा बोर्दोतर्फ सर्दै गएको बताएका छन्। उता राष्ट्रपति इमानुएल म्याक्रोँले प्रभावित समुदायलाई पुनर्निर्माणमा सरकारले आवश्यक परेसम्म साथ दिने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका छन्।

स्पेनमा पनि अवस्था उत्तिकै भयावह बनेको छ। म्याड्रिड र आविला क्षेत्रबाट ९० हजारभन्दा बढी मानिस विस्थापित भएका छन्। म्याड्रिड स्वायत्त क्षेत्रमा मात्रै करिब ३० हजार मानिसलाई घर छाड्न निर्देशन दिइएको छ। स्पेनका पर्यावरणीय रूपान्तरण मन्त्री सारा आगेसेनका अनुसार यस वर्ष डढेलोका कारण ७७ हजार हेक्टरभन्दा बढी वन क्षेत्र प्रभावित भएको छ। उनले आविलामा फैलिएको आगो हालका वर्षहरूकै सबैभन्दा ठुलो वनडढेलोमध्ये एक भएको बताएकी छन्।

म्याड्रिड नजिकको नाभास डेल रे सहर अहिले सुनसान बनेको छ। हजारौँ हेक्टर वन जलेर कालो मैदानमा परिणत भएको छ। आगोले सहरलाई घेरेपछि त्यहाँका सम्पूर्ण बासिन्दालाई तत्काल सुरक्षित स्थानमा सारिएको थियो। सहरको प्रवेशद्वारमा सुरक्षा निकाय तैनाथ छन् र अत्यावश्यक औषधि वा सामान लिन आउने स्थानीयलाई मात्र सीमित प्रवेश दिइएको छ।

स्थानीय बासिन्दाका अनुभवले यो विपत्तिको मानवीय पक्ष झनै स्पष्ट पार्छ। नाभास डेल रेका ओस्कार डोमिङ्गेज आफ्नी आमाको औषधि लिन गाउँ फर्किँदा भावुक बने। उनले भने, 'यो ठाउँ पहिले बगैँचाजस्तै थियो, एउटा ओएसिसजस्तै। अहिले सबै समाप्त भयो। यो असाध्यै ठुलो विपत्ति हो।'

अर्की स्थानीय मारिया आन्जेल्स सेरानोको चिन्ता सम्पत्तिभन्दा प्रकृतिप्रति केन्द्रित छ। उनी भन्छिन्, 'मलाई सबैभन्दा ठुलो डर प्रकृतिको क्षति देखेर लागेको छ। भौतिक क्षति त फेरि बनाउन सकिन्छ, तर प्रकृतिको भावनात्मक क्षति कहिल्यै पूर्ति हुन सक्दैन।'

रोब्लेडो दे चाभेलाकी ओल्गा कोङ्गाचाले आफ्नो गाउँ तत्काल छाड्नुपर्दाको पीडा सुनाउँदै भनिन्, 'म के गरूँ, रोऊँ कि नरोऊँ भन्ने अवस्था भयो। त्यो क्षण असह्य थियो।' पछि औषधि लिन घर फर्किँदा उनले सडकहरू सुनसान र आफ्नो घर खरानीले ढाकिएको अवस्थामा भेटेको बताइन्।

वनडढेलो नियन्त्रणमा खटिएका अग्निनियन्त्रकहरूले पनि असाधारण चुनौती सामना गरिरहेका छन्। फ्रान्सका अग्निनियन्त्रण टोलीका कमान्डर क्याप्टेन निकोलस ब्राजका अनुसार आगोले आफ्नै हावा र भुमरी सिर्जना गरिरहेको छ। उनका शब्दमा, 'आगो अनियमित र नियन्त्रण गर्नै कठिन बनेको छ।' यही कारण आगोको दिशा क्षणक्षणमा बदलिने र नियन्त्रण रणनीति फेरिरहनुपर्ने अवस्था रहेको उनले बताए।

डढेलोबाट प्रभावित क्षेत्रमा स्थानीय समुदायले पनि उद्धारकर्मीलाई साथ दिएका छन्। ले पोर्जका बासिन्दाले स्वयंसेवी सञ्जाल बनाएर अग्निनियन्त्रकलाई खाना पकाइदिने, आराम गर्ने ठाउँ उपलब्ध गराउने र आवश्यक सहयोग पुर्‍याइरहेका छन्। स्थानीय स्वयंसेवक नाथाली ओगोन्ने भन्छिन्, 'धेरै अग्निनियन्त्रकले यति ठुलो आगो सायद जीवनमै पहिलोपटक देखिरहेका छन्। अहिले हामी उद्धारमै केन्द्रित छौँ, पुनर्निर्माणको कठिन समय त पछि आउनेछ।'

स्पेनका प्रधानमन्त्री पेद्रो सान्चेजले आगो नियन्त्रणमा केही सकारात्मक प्रगति देखिए पनि 'अझै कठिन समय बाँकी रहेको' बताएका छन्। उनले सामाजिक सञ्जालमा फैलाइएका गलत सूचनाबाट सावधान रहन आग्रह गर्दै जलवायु आपत्कालसँग जुध्न राष्ट्रिय स्तरको सहकार्य आवश्यक रहेको बताएका छन्।

मौसमविद्हरूका अनुसार सप्ताहन्तमा केही कम भएको तापक्रम फेरि असामान्य रूपमा बढ्ने अनुमान छ। हावा केही कमजोर भए पनि वर्षाको सम्भावना नरहेकाले सुक्खा वनस्पतिमा आगो पुनः तीव्र गतिमा फैलिन सक्ने जोखिम कायमै छ। त्यसैले अहिलेका केही दिन आगो नियन्त्रणका लागि निर्णायक मानिएका छन्।

फ्रान्स र स्पेनमा फैलिएको यो डढेलोले केवल वन, घर र पूर्वाधार मात्र नष्ट गरेको छैन, मानिसहरूको जीवन, स्मृति, जीविकोपार्जन र प्राकृतिक सम्पदामाथि गहिरो चोट पुर्‍याएको छ। तीन लाखभन्दा बढी मानिस घरबारविहीन हुनु, लाखौँ हेक्टर वन क्षेत्र खरानी हुनु र सम्पूर्ण गाउँहरू खाली गरिनु युरोपले सामना गरिरहेको जलवायु संकटको गम्भीर संकेत हो। अहिले आगोसँगको लडाइँ जारी छ, तर यो लडाइँ केवल डढेलोसँग मात्र होइन, जलवायु परिवर्तनको बढ्दो प्रभावसँग पनि हो।

एजेन्सीहरुको सहयोगमा