एकीकृत समाजवादी क्रान्तिसँगसँगै उत्पादन नीतिलाई अवलम्बन गरी आत्मनिर्भर अर्थतन्त्र निर्माणमा लागेको नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा)का महासचिव नेत्रविक्रम चन्द ‘विप्लव’ यतिवेला कपिलवस्तुमा धान रोपाइँमा व्यस्त छन् । केन्द्रीय नेतृत्वदेखि स्थानीय समितिसम्म अनिवार्य श्रममा जोडिने पार्टी नीति अनुसार नेकपाले असार १० गतेदेखि साउन १० गतेसम्म एक महिने उत्पादन अभियान सञ्चालन गरेको छ ।

हिमाल, पहाड र तराईमा गरी देशभर करिब १२० बिघा जमिनमा अन्न, तरकारी र फलफूल खेती गर्दै आएको नेकपाले गत वर्षदेखि आर्थिक बचत हुन थालेको दाबी गरेको छ । कृषिमा अबको १० वर्ष मेहनत गरेमा देशलाई नै आत्मनिर्भर अर्थतन्त्र निर्माण गर्न सकिने नेकपाको विश्वास छ ।

आत्मनिर्भर कृषि उत्पादन, आधुनिकीकरण, उत्पादनको प्रतिफल बाँडफाँटका साथै आत्मनिर्भर राष्ट्रिय अर्थतन्त्र निर्माणका लागि पार्टीको आगामी मार्गचित्र के छ ? यसै विषयमा विप्लवसँग रातोपाटीकर्मी गणेश पाण्डेले कुराकानी गरेका छन् । प्रस्तुत छ– विप्लवसँग गरिएको कुराकानीको सम्पादित अंशः

• आज असार १५ भनेर सामाजिक सञ्जालभरि धान दिवसको प्रचारप्रसार गरिरहेका छन् । तपाईं वास्तविक रूपमै श्रममा भिजिरहनुभएको छ । देशलाई कसरी आत्मनिर्भर बाटोमा लैजाने योजना छ ?

यसको दुई वटा पाटो छ । पहिलो, आज असार १५ गते हाम्रा पितापुर्खाहरूले मौसमलाई हेरेर, सबै हिसाबकिताब गरेर आजबाट जसरी एउटा उभौली जस्तो, रोपाईं सुरु गर्ने दिनको रूपमा छनोट गरे । यो एकदमै वैज्ञानिक देखिन्छ । आज पानी परिरहेको छ देशैभरि । रातोपाटी, देशका सबै किसान, मजदुर, श्रमिकहरूलाई हाम्रो शुभकामना छ ।

दोस्रो, नेपाल कुनैवेला आत्मनिर्भर नै थियो । त्यसबेला उत्पादन सम्बन्ध, कृषि प्रणाली आदि इत्यादिको हिसाबले अलिकति पछाडि परेको भए पनि कम्तीमा खाद्यान्नमा, खानपिनमा हाम्रा पितापुर्खा आत्मनिर्भर नै थिए । देशको स्वाभिमान र स्वाधीनता पनि उच्च नै थियो ।

पछिल्लो समयमा पुँजीवाद, दलाल पुँजीवादको प्रवेशसँगसँगै आत्मनिर्भरतामा एउटा ठुलो समस्या आइरहेको छ ।  यो सबैले महसुस गरेको, तपाईंले भनेजस्तै कुरा हो । हाम्रो पार्टीले चाहिँ दलाल पुँजीवादलाई हल गर्ने, यो परनिर्भरता, परजीवीता, गुलामीलाई हल गर्ने हो भने हरेक परिवार, हरेक संस्था, त्यसपछि समाज, देशले आर्थिक क्षेत्रमा र विशेषतः कृषि क्षेत्रमा आत्मनिर्भरतालाई आत्मसात् गर्नुपर्छ  । एउटा समय लगानी गर्नुपर्छ भन्ने हाम्रो निष्कर्ष छ । हामीले लगानी गरिराखेका छौँ । गएको डेढ वर्षमा लगभग–लगभग पार्टीलाई खान पुग्ने हामीले बनाइसक्यौँ ।

• पार्टीलाई मात्र खान पुग्ने तपाईंले जुन अभ्यास सुरु गर्नुभयो, अब देशलाई पराधीनबाट मुक्त गराउन र अर्थतन्त्र शक्तिशाली बनाउनलाई कृषि पेसाबाट सम्भव छ कि छैन ?

अवश्य छ । मलाई लाग्छ नेपालमा १०–२० वर्षको समय भनेको कृषिलाई नै मुख्य जोड दिनुपर्ने समय हो । राज्यले, संस्थाले, व्यक्तिले, जसले पनि किनकि जहाँबाट हाम्रो अर्थतन्त्र सुदृढ हुन्छ, राम्रो हुन्छ, त्यसबाट नै हामीले जोड दिनुपर्छ । त्यस हिसाबले नेपालको आत्मनिर्भरतामा अगाडि बढ्ने, हैन, सफलता हासिल गर्ने मुख्य पाटो भनेको पहिला कृषि नै हो । यो हाम्रो निष्कर्ष छ । त्यसैले, तर फेरि अब पार्टीलाई आत्मनिर्भर बनाउनु भनेको कुनै न कुनै कोणबाट राज्यप्रतिको हाम्रो योगदान पनि हो भनेर बुझ्नुपर्छ जस्तो लाग्छ ।

• कृषिलाई आत्मनिर्भर अर्थतन्त्र बनाउन समस्या कहाँ–कहाँ रहेछन् ? गर्नुपर्ने के–के रहेछन् ?

पहिलो कुरा राज्य र किसानहरूको बिचमा ठुलो दरार छ । राज्य हराएको जस्तो छ । वास्तवमा कृषि क्षेत्रका योजना, अनुदान वास्तविक किसानको बिचमा कसरी पुर्‍याउने भन्ने आजको एउटा ठुलो चुनौती देखिन्छ ।

दोस्रो कुरा, यान्त्रिकीकरण, त्यसपछि आधुनिकीकरण, वैज्ञानिकीकरण भनेर जो हामीले भन्छौँ, त्यसलाई योजनामा ढालेर कार्यान्वयन गर्ने पाटोमा राज्य निकै पछि छ । राज्य मात्र होइन, नागरिकहरूमा पनि ज्ञानको अभाव छ । पछिल्लो समयमा त बिस्तारै अलिकति जागरण पनि आएको देखिन्छ, बढेको देखिन्छ । पूर्व–पश्चिम हेर्दाखेरि कृषिमा चाहिँ पहिलेको भन्दा परिवर्तन आइराखेको देखिन्छ, त्यो राम्रो कुरा हो । तर राज्यले त्यसलाई जोड्न सकिरहेको छैन । यो एउटा ठुलो एउटा समस्या हो ।

त्यसपछि व्यवसायीहरूको बिचमा अन्तक्र्रिया, अन्तर्घुलन, सहकार्य पनि कमजोर छ नेपालमा । ज्ञानहरूको बिचको आदान–प्रदान गर्ने कुरा, एकताबद्ध भएर समस्याहरूलाई उठान गर्ने र निदान गर्ने कुराहरूमा पनि समस्या देखिन्छ । तर गर्दाखेरि त राम्रो छ । मुख्य कुरा त फेरि राम्रो सम्भावनाको पाटो नै मुख्य देख्छौँ हामी ।

• अहिले हरेक नेपालीको भान्सामा तरकारीमार्फत विष भित्रिरहेको छ । यसका कारण आजको पुस्ता क्यान्सर लगायत दीर्घकालीन घातक रोगको जोखिममा देखिन्छ । यसबाट बच्न वा निराकरण गर्नेबारे के नीति बनाउनुभएको छ ?

हाम्रो अधिकतम जोड विषादीमुक्त कसरी गर्दै जाने र बिस्तारै रासायनिक मललाई कम कसरी गर्ने भन्नेमा छ । प्राङ्गारिक मलको प्रयोगलाई बढाउँदै लैजाने योजना हाम्रो छ । हाम्रा खेतहरूमा रासायनिक मलको प्रयोग हामीले बिस्तारै घटाउँदै लगेका छौँ । प्राङ्गारिक मल पनि राख्दै गएका छौँ । यसलाई विभिन्न विधिहरूद्वारा हल गर्नेछौँ । अहिले त्यसैगरी कोसिस गरिराखेका छौँ ।

मुख्यतः हाम्रो केन्द्रीय कम्युनमा अहिले गाई पनि छन् र प्राङ्गारिक मल बनाउने ज्ञान पनि साथीहरूले सिकिराखेका हुनाले मलाई लाग्छ, दुई–तीन वर्षभित्र यो राम्रो हुन्छ ।

• सबैले बुझ्ने भाषामा विप्लवको भिजन, कृषि क्रान्तिमा नेकपाको आगामी योजना के हो ? कति बिघामा खेतीपाती गरिरहनुभएको छ ? हिउँद र बर्खामा के गर्नुहुन्छ ?

मुख्यतः अहिले हाम्रो उत्पादन अभियान यो वर्षे बालीमै हुन्छ । यो वर्ष ५० प्रतिशतले वृद्धि हुने हामीले आशा गरेका छौँ । न्यूनतम पनि ५० प्रतिशत । पोहोर साल हाम्रो १७ सय क्वीन्टल फलेको हो । यसमा अहिले ५० प्रतिशत वृद्धि भएर २५ सय वरिपरि, २३ सय, २४ सय वरिपरि पुग्ला भन्ने छ किनकि जमिनहरूको मात्रा पनि देशैभरि पोहोर १२० बिघा थियो । अहिले त्यो बढेर मोटामोटी १४०–५० बिघा पुग्ला भन्ने अनुमान गरिएको छ । पहिलो कुरा यो भयो ।

दोस्रो कुरा, देशलाई समृद्धिमा लैजाने कुरा छ । समृद्धिभन्दा मुख्य जोड दिनुपर्ने भनेको आत्मनिर्भरता हो । आत्मनिर्भरताको निम्ति एउटा कृषि अर्थतन्त्र हो, अर्को औद्योगिक अर्थतन्त्र हो । हामीले दुइटै खुट्टाले हिँड्ने नीतिलाई पक्रनुपर्छ । त्यसैले हामीले कृषिबाट आत्मनिर्भरता, औद्योगीकरण र बजार वा व्यापारबाट चाहिँ समृद्धि । यो तरिकालाई हामीले आत्मसात् गर्‍यौँ, प्रयोग गर्‍यौँ भने नेपाललाई ८–१० वर्षमा एउटा नयाँ चित्र दिन सकिन्छ भन्ने हाम्रो आत्मविश्वास छ ।

यो कुरा हामीले कुनै बोलेर, सिद्धान्तको कुरा, समाजवादको रटान लगाएर मात्रै हुने देखिँदैन । यसलाई आफ्नो जीवन व्यवहारमा कसरी बदल्ने, अनि दैनिक जीवन व्यवहारमा पार्टीलाई, समाजलाई कसरी आत्मनिर्भर बनाउने भन्नेतिर नै जोड गर्नुपर्छ भनेर नै हामी उत्पादनमा सहभागी बनेको हो । यो कुनै नीतिगत कुरा होइन । नीतिगत ढंगले कम्युनिस्टहरूले भनिराखेको कुरा हो । ठुलो कुरा भएन । तर यस नीतिलाई व्यवहारमा, सिद्धान्तलाई व्यवहारमा कसरी रूपान्तरण गर्ने भन्ने आजको मुख्य विषय हो । त्यसमा हाम्रो पार्टी, हाम्रो नेता–कार्यकर्ताले कठोर मेहनत गरिराख्नुभएको छ । हामीले भनेका छौँ– कडा मेहनत र सरल जीवन । अध्ययन–अनुसन्धानमा जोड दिऔँ । यो कुरालाई हामीले पक्रियौँ भने ५–७ वर्षमा नेपालमा ठुलै परिवर्तन देखिन्छ ।

अहिले नेता–कार्यकर्ता लागिराख्नुभएको छ । हामीले नेपाली जनतालाई पनि अपिल गरेका छौँ– एकचोटि देशको सेवा गर्ने मौका दिनुभयो भने जसरी हामीले डेढ–दुई वर्षमा पार्टीलाई आत्मनिर्भर बनाउनतिर गइराखेका छौँ । सफल भएका छौँ । ५–७ वर्षमा नेपाललाई आत्मनिर्भरताको एउटा राम्रो बाटो, मार्ग देखाउन सकिन्छ भन्ने हाम्रो विश्वास छ ।

• उत्पादनको बाँडफाँट केन्द्रीय कमिटी, स्थानीय कमिटी बिचमा कसरी हुन्छ ?

उत्पादनमा आर्थिक एउटा सिद्धान्त पनि छ हाम्रो, एकीकृत स्वामित्व भन्ने । पहिलो कुरा, संस्था र निजी, दुइटै क्षेत्र यसमा सहभागी बन्छन् । हामीमा सामूहिक स्वामित्व मात्रै हुँदैन, यहाँ निजी स्वामित्व पनि अथवा निजी सहभागिता पनि हुन्छ । त्यसलाई हामीले एकीकृत स्वामित्व भनेका छौँ ।

सामूहिक स्वामित्वअन्तर्गत कसरी जान्छ भन्दाखेरि, सबै केन्द्रमा मात्रै आउँदैन । एउटा भाग केन्द्रमा, पार्टीमा आउँछ । एउटा भाग संस्थामा रहन्छ, सहकारीहरूमा या उत्पादन केन्द्रहरूमा । एउटा भागचाहिँ उत्पादन गर्ने श्रम शक्ति या हामी उत्पादक आफैँले पाउँछौँ । यसरी तीन खण्डमा जान्छ । केन्द्रमा सामान्यतया संस्थागत उत्पादनको ६० प्रतिशत आउँछ । ४० प्रतिशत सहकारी संस्था र लोकल कमिटीहरूमा रहन्छ । अनि त्यसबाहेक निजीले जति लगानी गरेको हुन्छ, त्यो निजीले लगानीअनुसार त्यसको मुनाफा अथवा उत्पादन पाउँछ ।

• पछिल्लो समय देशका युवा शक्ति खाडीमा पितापुर्खाले आर्जन गरेर राखिदिएको जमिनचाहिँ झाडीमा परिणत भयो भन्ने छ । अब सत्तामा गएको खण्डमा वा नगएको खण्डमा कस्तो नीति बनाउनुभएको छ ?

पहिलो कम्तीमा पनि २०–३० बिघा झाडीलाई हामीले खेत बनाइसक्यौँ । यो त लेखिदिनुहोला । खाडीतिर गएका झाडीलाई अहिले हामीले एउटा बारीमा बदलिसक्यौँ । यति त हामीले गरेका छौँ । बाँकी १४०–५० बिघामा पनि कुनै न कुनै ढंगले बाँझा जमिनहरू नै हुन् । त्यो सबैलाई हामीले सदुपयोग गरेका छौँ । त्यति भए पनि राष्ट्रप्रतिको हाम्रो योगदान नै हो भन्ने लाग्छ ।

अर्को तपाईंले भनेजस्तो देशलाई अगाडि बढाउने अथवा जमिन खाली भइराखेको बेलामा कसरी सोच्नुपर्छ भन्दाखेरि राज्यले युवा शक्ति पलायन गर्ने नीतिलाई पूरै करेक्सन गर्नुपर्छ । युवा शक्तिलाई बेचेर खाने, भाषणमा सबैले विदेश पलायन हुनेको विरोध गर्ने, तर व्यवहारमा लखेट्ने अथवा पलायन गराउने जुन नीतिहरू आइरहेको छ, अहिले गाउँघरमा पनि सरकारका संस्थाहरू नै खुलेको देखियो । श्रम मन्त्रालयअन्तर्गत युवाहरूलाई वैदेशिक रोजगारमा पठाउनको लागि विभिन्न संस्थाहरू खोलेर सहजीकरण गर्ने नाममा वा सहजकर्ताको काम गरिराखेको देखियो । त्यसैले राज्य नै एक प्रकारले माफियाकरण या बिचौलियामा बदलिन खोजेको देखिन्छ, त्यसलाई रोक्नुपर्छ ।

हामीले लगातार ५–७ वर्ष मेहनत गर्‍यौँ र नेपाली जनताले विश्वास गर्‍यो भने, युवाहरूले मद्दत गरेको खण्डमा एउटा अग्रगामी, प्रगतिशील शक्तिहरूलाई पनि साथमा लिएर राज्य निर्माण गर्न सक्छौँ । हामी एक्लै गर्छौं भन्ने होइन, देशभक्त, अग्रगामी, त्यसपछि गएर प्रगतिशील, कम्युनिस्ट, समाजवादी शक्तिहरूलाई लिएर राज्य निर्माण गर्न सक्छौँ भन्ने हामीसँग पूरा आत्मविश्वास छ ।