२१औँ शताब्दीमा राजनीति केवल कुर्सीको लडाइँ वा नारा–जुलुसमा सीमित विषय रहेन हाम्रो पुस्ता, विशेष गरी युवा वर्ग अब राजनीतिक चेतनामा अगाडि बढ्दै छ । समाजको दिगो विकास, समान अवसर र न्यायपूर्ण प्रणालीको खोजी गर्दै छन् । २१औँ शताब्दीका युवा सामाजिक सञ्जाल, प्रविधि र शिक्षासँग परिचित छन् । जसले उनीहरूलाई गलत र सहीबिचको भिन्नता बुझ्न सक्ने सामर्थ्य दिएको छ । अब हाम्रो पुस्ताले राजनीतिक नेतृत्वलाई उमेर, परम्परा वा पार्टी निष्ठाबाट मात्रै होइन सोच, दृष्टिकोण र कामका आधारमा मूल्याङ्कन गर्न थालेका छन् । पुराना ढाँचाका राजनीतिमा जहाँ नारा, जातीय ध्रुवीकरण र भिडको राजनीति हाबी देखिन्थ्यो, त्यो मैले पनि देख्ने अवसर पाएँ तर अहिले त्यो सोचमा परिवर्तन अवश्य भएको देखिएको छ । अबको राजनीति उत्तरदायी, पारदर्शी र परिणाममुखी हुन आवश्यक छ, जुन हाम्रो पुस्ताले चाहिरहेका छन् । 
राजनीतिक क्षेत्रमा युवाको सहभागिता बढ्दै जाँदा उनीहरू आफ्नो बौद्धिक विकास, शिक्षा, रोजगारी, वातावरण, लैङ्गिक समानताजस्ता विषयमा गम्भीर भएर आवाज उठाइरहेको अवस्था छ । यो पुस्ता सुधारको प्रतीक हो, जुन संस्थागत भ्रष्टाचार, असमानता र प्रवृत्तिका विरुद्ध उभिन तयार रहेका छन् । अझै पनि युवाको विचार र आवाजलाई निर्णायक तहसम्म पुर्‍याउने ढोका पुराना राजनीतिक संरचनाले खुला गरेका छैनन् । विभिन्न संगठनका तथा पार्टीका मिटिङमा युवालाई अग्रसरता दिने भनिन्छ तर त्यसलाई लागु गरिएको त्यति देखिँदैन । धेरैजसो अवस्थामा युवालाई केवल प्रचारको औजार वा भिड भर्ने साधन रूपमा मात्रै हेरिन्छ, यस चुनौतीका बाबजुद पनि युवा जागरुक छन् र परिवर्तन ल्याउने दृढ इच्छाशक्ति बोकेका छन् भन्नेमा दुईमत छैन । हाम्रो पुस्ताको राजनीति अब राष्ट्र निर्माणमा सहभागिता, नीति निर्माणमा समावेशिता र नेतृत्वमा जवाफदेहिताको अभ्यासमा केन्द्रित हुनुपर्छ । 

भावनात्मक नाराभन्दा व्यावहारिक कार्यक्रम, विकासको खोक्रो भाषणभन्दा परिणाम देखिने नेतृत्व अहिलेको आवश्यकता हो । आजको युग युवा वर्गको युग हो । सामाजिक, आर्थिक, प्राविधिक वा राजनीतिक सबै क्षेत्रमा युवाको सक्रिय सहभागिता अपरिहार्य बनिसकेको अवस्था छ । विशेषतः राजनीतिजस्तो परिवर्तनशील क्षेत्रमा युवाको भूमिका निर्णायक बन्ने समय आएको छ । पुराना संरचनाको समीक्षा गर्दै नयाँ सोच, नवीन विचार र आधुनिक दृष्टिकोणको विकास गर्न युवा नेतृत्वको खाँचो झनै बढ्दो छ ।

हाम्रो देशमा पछिल्ला वर्षमा युवा विद्यार्थीमा राजनीतिक चेतना तीव्र रूपमा वृद्धि हुँदै गएको देखिन्छ । केवल किताबी ज्ञानमा सीमित नभई समाजको अवस्था, राजनीतिक नेतृत्वको कार्यशैली र राष्ट्रको भविष्यप्रति उनीहरूको दृष्टिकोण गहिरिँदो देखिन्छ । विद्यालय तहदेखि क्याम्पससम्म राजनीतिक बहस बढेका छन्, सामाजिक सञ्जालमा नीति–निर्णयको विश्लेषण गर्ने युवा बढेका छन् । युवा अर्थात् जेन–जी पुस्तालाई प्रतिनिधित्व गर्ने राजनीति अब केवल नारा, भिड वा समर्थनको सीमामा बाँधिनु हुँदैन बरु यथार्थ परिवर्तनका एजेन्डा निर्माण गर्ने र ती एजेन्डालाई व्यवहारमा उतार्ने दिशातर्फ उन्मुख हुनुपर्छ । 
आजको युवा पुस्तामा जोश छ, क्षमताको खानी छ तर त्यसलाई देश विकासमा रूपान्तरण गर्न नीति–निर्माणमा उनीहरूको सहभागिता आवश्यक छ । हामी डिजिटल युग आयो भन्छौँ, डिजिटल तरिकाबाट काम गर्न उत्साहित हुन्छौँ तर सामाजिक सञ्जालमा अरुको बहावमा फैलिन्छौँ । युवा विद्यार्थीले डिजिटल युगको सही सदुपयोग नगरेको देखिन्छ । 

आजको युवा पुस्तामा जोश छ, क्षमताको खानी छ तर त्यसलाई देश विकासमा रूपान्तरण गर्न नीति–निर्माणमा उनीहरूको सहभागिता आवश्यक छ । हामी डिजिटल युग आयो भन्छौँ, डिजिटल तरिकाबाट काम गर्न उत्साहित हुन्छौँ तर सामाजिक सञ्जालमा अरुको बहावमा फैलिन्छौँ ।

राजनीति अब कुर्सीको दौड होइन विचारको प्रतिस्पर्धा हो । युवाले यथार्थ बुझ्ने, समाजका गहिरा समस्यामा हरेक विद्यार्थीका समस्याका प्रश्न उठाउने र समाधानको बाटो देखाउने जिम्मेवारी बोक्नुपर्छ । नयाँ पुस्ताको राजनीतिक चेतनाले पुराना सोचमा चुनौती दिन सक्ने क्षमता राख्छ । जात, धर्म वा क्षेत्रभन्दा माथि उठेर राष्ट्रियता, समावेशिता र समानताको राजनीति युवा पुस्ताको धर्म हुनु अपरिहार्य छ । हामीले बिर्सनु हुँदैन, विचारले नेतृत्व गर्छ र नेतृत्वले परिवर्तन ल्याउँछ । त्यसैले आजको आवश्यकता हो विचारशील, शिक्षित र दूरदर्शी युवा नेतृत्व । यस्तो नेतृत्वले मात्र भ्रष्टाचार, बेरोजगारी, शिक्षा र स्वास्थ्यजस्ता गम्भीर मुद्दामा समाधान दिन सक्छ ।

राजनीतिक इतिहासले दिएको पाठले अहिलेको पुस्तालाई सजग बनाएको छ । अहिलेका युवा तथा विद्यार्थीहरू नेताको भाषणभन्दा पनि कामको मूल्याङ्कन गर्छन् । नीति निर्माणको प्रक्रियामा विद्यार्थीको निगरानी बढ्नु सकारात्मक संकेत हो । छात्र संगठनमा संलग्नता, क्याम्पसमा बहस र शिक्षा सुधारमा सक्रियता यसका प्रमाण हुन् कि भन्ने लाग्छ मलाई ।

युवा पुस्ताले जातीय विभेद, लैङ्गिक असमानता, भ्रष्टाचार, बेरोजगारीजस्ता सामाजिक समस्याप्रति स्पष्ट धारणा बनाइरहेका छन् । उनीहरू अब केवल सवाल उठाउने होइन समाधान खोज्ने प्रयासमा समेत सक्रिय छन् । सामाजिक सेवाका गतिविधि, सचेतना अभियान र सिर्जनात्मक अभिव्यक्तिमा उनीहरूको सहभागिता उल्लेखनीय छ र हुनुपर्छ । 

सामाजिक सञ्जालले युवालाई सशक्त बनाएको छ । उनीहरू राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय विषयमा सजग छन् र आफ्नो विचार खुला रूपमा राखिरहेका छन् । तथापि डिजिटल माध्यमको दुरुपयोग, भ्रमपूर्ण जानकारी र अतिवादले चुनौती पनि थपेको छ । त्यसैले सूचना प्रयोगमा जिम्मेवारी आवश्यक छ तर कतैकतै हाम्रो समाजमा युवाहरू बहकिएको वा सामाजिक सञ्जालको दुरुपयोग गरेको देखिन्छ । यसलाई सुधार गर्न आवश्यक छ ।

अन्ततः हाम्रो पुस्ताको प्रतिनिधित्व गर्ने राजनीति अब केवल नारामा सीमित, भिडमा गुम्सिएको वा अन्ध समर्थनमा अडिएको हुनु हुँदैन । यो राजनीतिक सोच, उद्देश्य र मूल्यमा आधारित हुनुपर्छ जहाँ नेतृत्व केवल आवाज होइन समाधान दिने शक्ति होस् । युवा पुस्ता अब केवल अनुयायी होइन नीति–निर्माता बन्ने जिम्मेवारी लिइसकेका छन् । त्यसैले अबको राजनीतिको आधार आलोचनात्मक सोच, पारदर्शिता, सहभागिता र इमानदारीमा टेकेर अगाडि बढ्नुपर्छ । परिवर्तन केवल सडकमा होइन सोचमा सुरु हुन्छ र त्यो सोच आजको पुस्ताले निर्माण गरिरहेकै छन् र गर्नुपर्छ ।
(रेग्मी अनेरास्ववियुका केन्द्रीय सदस्य हुन् ।)