काठमाडौँ । उनीहरूको बच्चा स्मार्ट र अनुशासित होस् भन्ने हरेक अभिभावकको सपना हुन्छ। तर, केही बालबालिकाहरू आफ्नो जिद्दी स्वभावका कारण अनुशासन पालना गर्दैनन्। 

सयौँ पटक बुझाए पनि, जब बच्चाहरूले बुझ्दैनन्, आमाबाबु रिसाउन थाल्छन्। यस्तो अवस्थामा, आमाबाबुले बच्चाहरूलाई पिट्न थाल्छन्। 

तर, यसरी गाली गरेर वा कडा सजाय दिएर बच्चाहरूलाई अनुशासन दिनु ठिक होइन। यदि अनुशासन सही तरिकाले सिकाइयो भने, बच्चाहरू जिम्मेवार मात्र बन्दैनन्, उनीहरूको आत्मविश्वास पनि बढ्छ।

 यदि तपाईंले माया, धैर्य र समझदारीका साथ बच्चाहरूलाई सही बाटो देखाउनुभयो भने, तिनीहरूले तपाईंले भनेको सबै कुरा बुझ्नेछन् र पालना गर्नेछन्। तर, गाली वा पिटाइ बिना बच्चालाई कसरी अनुशासित राख्ने ? 

राम्रो काम गरे प्रशंसा गर्नुहोस्
जब बच्चाले समयमै गृहकार्य पूरा गर्ने, कसैलाई सहयोग गर्ने वा झूट नबोल्ने जस्ता राम्रो काम गर्छ, तब उसको प्रशंसा अवश्य गर्नुहोस्। ‘तिमीले राम्रो काम गर्‍यौँ, ‘म तिमीमाथि गर्व गर्छु’ जस्ता साना शब्दहरूले बच्चाहरूको दिमागमा गहिरो प्रभाव पार्छ। बच्चाहरूले त्यही व्यवहार दोहोर्‍याउँछन् जसले उनीहरूलाई माया र प्रशंसा दिन्छ। त्यसैले, जब बच्चाले राम्रो काम गर्छ, त्यसलाई बेवास्ता नगर्नुहोस्, तर तुरुन्तै सकारात्मक ध्यान दिनुहोस्।

जबरजस्ती नगर्नुहोस्, बच्चालाई बुझ्ने मौका दिनुहोस्
बच्चाहरूलाई आफैँले कुरा बुझ्ने मौका दिनुहोस्। उदाहरणका लागि, यदि बाहिर चिसो छ र बच्चा स्वेटर लगाउन चाहँदैन भने, उसलाई जबरजस्ती गर्नुको सट्टा मायालुपूर्वक भन्नुहोस्, ‘बाहिर धेरै चिसो छ, अब स्वेटर लगाउने कि नलगाउने भनेर तिमी आफैँ निर्णय गर’। यसले बच्चाहरूलाई आफ्नै निर्णय लिन र जिम्मेवारी बुझ्न सिक्न मद्दत गर्दछ। यसरी, बच्चाहरूले आफ्नो निर्णयबाट सिक्छन्, जुन उनीहरूको भविष्यको लागि धेरै महत्त्वपूर्ण छ।

सजाय दिनुको सट्टा, समझदार दृष्टिकोण अपनाउनुहोस्
चकचके बच्चालाई समझदार बनाउनको लागि, एक स्मार्ट तरिका अपनाउनु पर्छ। त्यसैले बच्चालाई उसको गल्तीको प्रभाव महसुस गराउनुहोस्। उदाहरणका लागि, यदि उसले आफ्ना खेलौनाहरू ठाउँमा राख्दैन भने, उसलाई भोलिपल्ट कम खेल्न दिनुहोस्। यसले उसलाई गडबड गर्दा के हुन्छ भन्ने महसुस गराउनेछ।

बालबालिकाको ध्यान अन्यत्र मोड्नुहोस्
यदि तपाईँको बच्चाले कुनै चकचक गरिरहेको छ वा रिस देखाउँदै छ भने, उसलाई गाली गर्नुको सट्टा, उसको ध्यान कुनै अन्य रचनात्मक गतिविधिमा केन्द्रित गर्नुहोस्। तपाईं उसलाई चित्र कोर्ने, चित्र बनाउने वा ब्लकहरूसँग खेल्ने विकल्प दिन सक्नुहुन्छ। यसले बच्चाको व्यवहारमा परिवर्तन ल्याउँछ र उसले बिस्तारै राम्रो विकल्पहरू छनौट गर्न सिक्छ।

उनीहरूको नजिकै बस्नुहोस् र मायालु कुरा गर्नुहोस्
जब बच्चाले बारम्बार दुर्व्यवहार गर्छ, उसलाई एक्लै छोड्नुको सट्टा उसको भावना बुझ्ने प्रयास गर्नुहोस्। जब तपाईँको बच्चाले तपाईँको इच्छाको बाबजुद बारम्बार दुर्व्यवहार गर्छ, उसलाई गाली गर्नुको सट्टा उसको व्यवहारको कारण बुझ्ने प्रयास गर्नुहोस्। यस्तो अवस्थामा, बच्चाहरूलाई आफ्नो नजिकै बस्न लगाउनुहोस् र उनीहरूसँग मायालु कुरा गर्नुहोस्। यसले बच्चाले उसको भावना बुझ्नेछ र साथसाथै तपाईँलाई सहयोगी अभिभावकको रूपमा देख्नेछ।

सीमाहरू तय गर्नुहोस्
बच्चाहरूको लागि स्पष्ट र एकरूप सीमा तोक्नु धेरै महत्त्वपूर्ण छ। उदाहरणका लागि, यदि तपाईंले एक दिन आफ्नो बच्चालाई चकलेट दिन अस्वीकार गर्नुभयो र भोलिपल्ट दिनुभयो भने, बच्चा अलमलमा पर्नेछ। त्यस कारण, तपाईंले आफ्ना बच्चाहरूको लागि तोक्नुभएको कुनै पनि सीमा सधैँ पालना गर्नुहोस्। बच्चालाई नियमहरू के हुन् र ती नियमहरू हरेक पटक पालना गर्नुपर्छ भनेर स्पष्ट रूपमा थाहा हुनुपर्छ। यो बानीले बच्चाहरूमा अनुशासन ल्याउँछ।