काठमाडौँ । संयुक्त राष्ट्र संघ (यूएन)का महासचिव एन्टोनियो गुटेरेसको दोस्रो पाँच वर्षिय कार्यकाल अर्को वर्ष समाप्त हुँदैछ । यस्तोमा मंगलबार देखि नयाँ महासचिव चयनको प्रक्रिया सुरु भएको छ । 

अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिमा यूएनका महासचिवको पद निकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ । कयौं चर्चित व्यक्ति यो पदमा आसिन हुने दौडमा रहने गरेका छन् । आजको यस लेखमा हामी यूएनको महासचिव कसरी चयन गरिन्छ र यसको पूरै प्रक्रिया के हुनेछ भनेर कुराकानी गर्नेछौँ । 

कहिले सुरु हुन्छ प्रक्रिया ?
यूएनका महासचिव निर्वाचनको प्रक्रिया मंगलबार औपचारिक रूपमा सुरु भयो । मंगलबार १५ सदस्यीय सुरक्षा परिषद् र १९३ राष्ट्रको महासभाका अध्यक्षले यूएनका सदस्य राष्ट्रहरूबाट अर्को महासचिवको लागि मनोनयनको लागि अनुरोध गर्दै संयुक्त पत्र जारी गरेका छन् महासचिव पदका लागि उम्मेदवार संयुक्त राष्ट्र संघका सदस्य राष्ट्रहरूबाट हुनुपर्छ । 

यो पद सामान्यतया क्षेत्र अनुसार फरक हुन्छ । वर्तमान महासचिव एन्टोनियो गुटेरेस २०१६ मा पोर्चुगल वा पूर्वी युरोपबाट उम्मेदवारको रूपमा निर्वाचित भएका थिए । यो पद अब ल्याटिन अमेरिकी नेतालाई प्रस्ताव गर्न सकिन्छ । यद्यपि, केही कूटनीतिज्ञहरूले अन्य क्षेत्रका उम्मेदवारहरू पनि प्रस्ताव गर्न सक्छन् ।

के छ निर्वाचन प्रक्रिया ?

नयाँ महासचिवको लागि निर्वाचन प्रक्रिया धेरै महिनासम्म चल्नेछ, जसमा धेरै चरणको मतदान हुन्छ । यसअघि, संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद्ले आउँदो वर्षको अन्त्यमा यूएनको १०औं महासचिवको निर्वाचनको लागि १९३ सदस्यीय महासभामा आधिकारिक रूपमा उम्मेदवार सिफारिस गर्नेछ । सुरक्षा परिषद्ले गोप्य मतदान गर्नेछ, जसलाई स्ट्र पोल भनिन्छ । स्ट्र पोलमा, परिषद्का सदस्यहरूलाई प्रत्येक उम्मेदवारको लागि प्रोत्साहन गर्ने, निरुत्साहित गर्ने वा कुनै राय छैन भनी तीन विकल्प दिइन्छ । अन्ततः, सुरक्षा परिषद्का पाँच स्थायी सदस्य– अमेरिका, रूस, बेलायत, चीन र फ्रान्सले एक जना उम्मेदवारमाथि सहमति दिनु पर्नेछ । 

सुरक्षा परिषद्को स्ट्र पोलमा स्थायी सदस्य राष्ट्रहरू र १० निर्वाचित सदस्यहरूका लागि फरक–फरक रंगका मतपत्रहरू हुन्छन् । २०१६ मा गुटेरेस निर्वाचित हुँदा, सुरक्षा परिषद्ले सहमतिमा पुग्न छ वटा स्ट्र पोल गरेको थियो । स्ट्र पोलपछि, सुरक्षा परिषद्ले बन्द ढोकाभित्र एक प्रस्ताव पारित गरेर नयाँ महासचिवको नाममा मोहर लगाउँछ । प्रस्ताव पारित हुन नौ मत चाहिन्छ । कुनै भिटोको आवश्यक पर्दैन । 

को बन्ला अर्को महासचिव ?

युएन नयाँ संयुक्त राष्ट्र संघको महासचिव बन्ने दौडमा धेरै प्रमुख नाम छन् । तर, सबैभन्दा धेरै चर्चामा आएका केही नाम यस प्रकार छन्ः 

मिशेल बाचेलेट– ल्याटिन अमेरिकी देश चिलीको तर्फबाट पूर्व राष्ट्रपति मिशेल बाचेलेटको नाम प्रस्तावित गरिनेछ । बाचेलेट चिलीकी पहिलो महिला राष्ट्रपति हुन् । उनले २०१८–२०२२ सम्म यूएनको मानव अधिकार उच्चायुक्त र त्यसअघि पहिलो महिला कार्यवाहक अध्यक्षको रूपमा काम गरिसकेकी छिन् । 

रेबेका ग्रिन्सपान– कोष्टारिकाले पूर्व उपराष्ट्रपति रेबेका ग्रिन्सपानलाई गर्न सक्नेछ । राष्ट्रपति रोड्रिगो चाभेजले यसको जानकारी दिएका हुन् । ६९ वर्षीया ग्रिन्सपान हाल व्यापार र विकास सम्बन्धी संयुक्त राष्ट्र सम्मेलनको महासचिवको रूपमा काम गर्छिन् । 

राफेल ग्रोसी– अर्जेन्टिनाले पूर्व कूटनीतिज्ञ राफेल ग्रिन्सपानको नाम प्रस्ताव गर्ने सम्भावना छ । उनी हाल हाल अन्तर्राष्ट्रिय आणविक ऊर्जा एजेन्सीको महानिर्देशकको रूपमा काम गर्छन् ।