काठमाडौँ । मधेसी आयोगले नेपालमा मधेसी सुमदायको थर सूचीकरण गरेपनि सरकारले हालसम्म कार्यान्वयमा ल्याएको छैन । आयोगले नेपालमा मधेसी समुदायको थरबारे अध्ययन गरी २०७९ सालमै प्रतिवेदन बुझाएको थियो । मधेसी समुदायको थर सूचीकरणबारे मन्त्रिपरिषद्ले पास गरी राजपत्रमा प्रकाशित गरेपछि मात्र कार्यान्वयनमा आउँछ ।

जेनजी आन्दोलनपछि बनेको सरकारका अर्थमन्त्री समेत रहेका सामान्य प्रशासन मन्त्री रामेश्वर खनाललाई सूचीकरणबारे जानकारी गराएको आयोगका कार्यवाहक अध्यक्ष जीवछ साहले बताए । 

‘सरकारलाई सूची बुझाएदेखि नै पटक-पटक ताकेता गर्दै आएका छौं, तर अहिलेसम्म कुनै जवाफ दिएको छैन,’ उनले भने, ‘सुरुमा अन्य केही डकुमेन्ट माग गरेको थियो, हामी त्यो बुझायौं । त्यसपछि के भयो अहिलेसम्म जानकारी दिएको छैन ।’

मधेसी आयोगले नेपालमा १५१ वटा मधेसी समुदायका थर सूचीकृत गरेको छ । जबकि राष्ट्रिय तथ्यांक विभागले ९२ वटा थर मात्र रहेको उल्लेख गरेको छ । सरकारले राखेको सूचीमा ५९ वटा थर समावेश नरहेको आयोगको भनाइ छ । सरकारको सूचीमा रहेका थारु र मस्लिम समुदाय मधेसी समुदायको थर सूचीकरणमा छैन ।
 
थारु र मुस्लिमले आफूलाई मधेसी नमानेका कारण मधेसीको थरमा त्यसलाई समावेश नगरिएको आयोगले जनाएको छ । आयोगका एक सदस्य अनुसार राष्ट्रिय तथ्यांक विभागको तथ्यांक र आयोगको तथ्यांक फरक परेका कारण सरकारले मधेसीको थर सूचीकरणलाई कार्यान्वयनमा ल्याएको छैन । 

सरकारको तथ्यांकमा ९२ वटा मात्र जात थर छन्, तर आयोगले १५१ वटा देखाएपछि विवाद हुने डरले त्यसलाई कार्यान्वयनमा नल्याएको हुनसक्ने आयोगले आशंका गरेको छ । अध्यक्ष साहले भने, ‘यदि त्यस्तो हो भने हामी सूचीकरण गरेका सबै थरको प्रमाण दिनसक्छौं ।‘

मधेसी समुदायका थर सूचीकृत नहुँदा आरक्षण तथा समावेशीका लागि समस्या भइरहेको आयोगले जनाएको छ । नेपालमा यस्ता धेरै मधेसी छन्, जो पहिचान नभएका कारण आरक्षण तथा समावेशी कोटाबाट वञ्चित हुने गरेको आयोगले जनाएको छ । मधेसी समुदायको स्पष्ट पहिचान र थर सूचीकृत हुन नसक्दा मधेसी समुदायका व्यक्तिले राज्यले मधेसी समुदायलाई भनेर दिएको सुविधा उपभोग गर्नबाट वञ्चित रहेको आयोगले जनाएको छ । सरकारले सूचीकरणलाई कार्यान्वयनमा ल्याइदियो भने मधेसी पहिचान गर्न सजिलो हुने विश्वास आयोगले लिएको छ ।

२०६८ सालको जनगणनामा मधेसी समुदाय अन्तर्गत पर्ने केही जातिको नाम नै उल्लेख नभएको आयोगको दाबी छ । २०७८ को जनगणनामा ९२ जातिको सूची उल्लेख छ ।