फ्रान्ज बेकेनबाउर एक सच्चा सुपरस्टार, सबैभन्दा महान् डिफेन्डर र इतिहास रच्ने प्रबन्धक थिए। 

जब गत वर्षको जनवरी ७ मा ७८ वर्षको उमेरमाको निधन भयो ‘बिल्ड’ पत्रिकाको पहिलो पृष्ठमा लेखिएको थियो, ‘हाम्रो काइजर (सम्राट) को निधन भयो।’ 

इटालीको ग्याजेट्टा डेलो स्पोर्टका शब्दमा उनी ‘सबैभन्दा महान् डिफेन्डर’ थिए जसले त्यो भूमिकालाई नयाँ परिभाषा दिए।

एक स्वीपरको रूपमा, बेकेनबाउरले अरूको पछि लागेर बल क्लियरेन्स मात्र गरेनन्, उनले डीप प्ले-मेकरको रूपमा पनि काम गरे । उनी आक्रमणहरूमा सामेल हुन नियमित रूपमा मिडफिल्डमा आफ्नो पूर्वस्थितिमा प्रवेश गर्थे। यसरी उनले डिफेन्डर हुनुलाई आकर्षक बनाए।

मार्काले भनेजस्तै, ‘हामी सबै बेकेनबाउर बन्न चाहन्थ्यौँ !’ र, यो कुनै अतिशयोक्ति होइन। सबै उमेरका फुटबल प्रशंसकहरूका लागि, बेकेनबाउर केवल एक अनुकरणीय उदाहरण मात्र थिएनन्, उनी एक पौराणिक ‘सन्दर्भ बिन्दु’ थिए, उत्कृष्टताको जुन मानकलाई अरू सबैले मापन गर्थे।

एक युगलाई परिभाषित गरे

‘बच्चा हुँदा, उनी पहिलो विदेशी फुटबलर थिए जसको बारेमा मैले सुनेको थिएँ,’ लिभरपूल र इङ्गल्याण्डका पूर्व सेन्टर-ब्याक जेमी क्याराघरले स्वीकार गरे, ‘किनभने यदि कुनै खेलाडीले ब्याकबाट खेल्ने प्रयास गर्दा, चाहे त्यो पेशेवर होस् वा एमेच्योर स्तरमा, म सुन्थेँ ‘ऊ आफूलाई बेकेनबाउर ठान्छ!’

यद्यपि, कसैले पनि त्यही प्रभावकारिता वा भव्यताका साथ यो भूमिका खेलेको छैन। महान् फ्रान्को बारेसीले पनि बेकेनबाउरसँगको निरन्तर तुलनामा असहज महसुस गर्थे। ‘उनले आफ्नो भूमिकाको व्याख्या गर्ने तरिकामा साँच्चै सम्राट थिए,’ इटालियन आइकनले भने, ‘उनले एउटा युगलाई परिभाषित गरे र मेरा लागि उनी एक विशाल प्रेरणा थिए।’

हाम्रो संसार पहिले जस्तो छैन

बायर्न म्युनिखका लागि, उनी सबैथोक थिए, अनिवार्य रूपमा क्लबको महानता निर्माण गर्ने आधार।

‘अचानक, हाम्रो संसार पहिले जस्तो छैन - अँध्यारो, शान्त र खराब,’ बाभारियनहरूले भने, ‘कीर्तिमानी च्याम्पियनहरू फ्रान्ज बेकेनबाउरको निधनमा शोक व्यक्त गर्दैछन्, जसको बिना बायर्न म्युनिख आजको क्लब बन्न सक्दैनथ्यो।’

म १८६० जाँदै छैन !

बेकेनबाउर गिजिङमा हुर्केका थिए, १८६० म्युनिखको गढ। यो उनको स्थानीय टोलीको लागि खेल्ने सपना थियो र उनीसँग प्रतिभा पनि थियो। 

बेकेनबाउरले इटाली विरुद्धको ‘शताब्दीको खेल’ को ७० मिनेटमा काँधमा चोट खाए । तर जर्मनीले पहिले नै दुईवटै सब्स्टिट्युसन प्रयोग गरिसकेकोले, उनले आफ्नो टोलीलाई मैदानमा १० जना खेलाडीसहित छोड्न अस्वीकार गरे। फलस्वरूप, बेकेनबाउरले आफ्नो पाखुरालाई स्लिङ्गमा राखेर पासहरू छर्दै गरेको दृश्य इतिहासको सबैभन्दा ठूलो विश्वकपको स्थायी तस्बिरहरू मध्ये एक बन्यो।

बेकेनबाउरलाई गति उत्कृष्ट थियो जुन उनले सडकको कारण प्राप्त गरेको भनेका थिए । उनले भनेका थिए, ‘मलाई थाहा थियो, जब समस्या हुन्थ्यो, तब मैले छिटो दौडनुपर्थ्यो। मेरो गति समस्याबाट बच्नको लागि मेरो उपहार थियो।’

उनी १८६० क्लबमा जाने कदम अपरिहार्य देखिन्थ्यो । तर, जब उनी मात्र १३ वर्षका थिए, उनले आफूले समर्थन गरेको टोली विरुद्ध खेले, उनका अनुसार ‘उनीहरूका सेन्टर-ब्याक धेरै मिलनसार थिएनन्।’

बेकेनबाउरले पछि बायर्नको आधिकारिक वेबसाइटलाई व्याख्या गरे, ‘खेलको क्रममा उसले मलाई एउटा थप्पड हान्यो, र त्यसपछि, मेरो मन बन्यो, म १८६० जाने छैन ! पछाडि फर्केर हेर्दा, मलाई लाग्दैन कि यो खराब निर्णय थियो...।’

वास्तवमा, बेकेनबाउरको बायर्नमा सामेल हुने निर्णय खेलका महान् क्षणहरू मध्ये एक हो, किनकि यो छिट्टै स्पष्ट भयो कि उनी एक विलक्षण प्रतिभा थिए, पहिलो ‘कुल’ फुटबलरहरू मध्ये एक।

इङ्गल्याण्डको बाटोमा उभिएको एक मात्र समस्या

उनले फर्वार्डको रूपमा सुरु गरे तापनि, सन् १९६६ को विश्वकपसम्म, २० वर्षीय बेकेनबाउरले पहिले नै आफूलाई ग्रहको सबैभन्दा पूर्ण र सबैभन्दा डरलाग्दो मिडफिल्डरहरू मध्ये एकको रूपमा स्थापित गरिसकेका थिए।

उनले प्रतियोगितामा चार गोल गरे, जसमा क्वार्टर र सेमिफाइनलमा एक-एक गोल समावेश थियो । इङ्गल्याण्डका प्रबन्धक अल्फ राम्से जर्मनीको नम्बर ४ ले खडा गरेको खतराबाट डराएका थिए।

सर बबी चार्लटनले पछि खुलासा गरे, ‘अल्फले मलाई भने कि हामीलाई विश्वकप जित्नबाट रोक्न सक्ने एक मात्र व्यक्ति बेकेनबाउर थिए।’ फलस्वरूप, म्यानचेस्टर युनाइटेडका स्टारलाई आफ्नो जीवनको सबैभन्दा ठुलो खेलमा एक युवा खेलाडीलाई म्यान-मार्किङ गर्ने जिम्मेवारी दिइएको थियो।

अनौठो कुरा, बेकेनबाउरलाई हेल्मुट स्कोनले पनि त्यही काम दिएका थिए, जसले गर्दा दुईजना एकअर्कालाई रद्द गरे । अन्तत: इङ्गल्याण्ड वेम्बलीमा ४-२ ले विजयी भयो।

उनले सबैलाई पाठ सिकाए

जर्मनीले चार वर्षपछि मेक्सिको विश्वकपमा त्यो विवादास्पद हारको बदला लियो । राम्सेको चार्लटनलाई मैदानबाट हटाउने चकित पार्ने निर्णयले बेकेनबाउरलाई ६८औँ मिनेटको गोलका साथ आफ्नो चिर प्रतिद्वन्द्वीविरुद्ध प्रसिद्ध पुनरागमन जित हासिल गर्न प्रेरित गर्‍यो ।

तर, त्यसपछि अन्तिम चारमा जे भयो, त्यो अझ महाकाव्य थियो। बेकेनबाउरले इटाली विरुद्धको ‘शताब्दीको खेल’ को ७० मिनेटमा काँधमा चोट खाए । तर जर्मनीले पहिले नै दुईवटै सब्स्टिट्युसन प्रयोग गरिसकेकोले, उनले आफ्नो टोलीलाई मैदानमा १० जना खेलाडीसहित छोड्न अस्वीकार गरे। फलस्वरूप, बेकेनबाउरले आफ्नो पाखुरालाई स्लिङ्गमा राखेर पासहरू छर्दै गरेको दृश्य इतिहासको सबैभन्दा ठूलो विश्वकपको स्थायी तस्बिरहरू मध्ये एक बन्यो।

उनले त्यस दिन पराजित टोलीमा समाप्त गरे तापनि, विजेता जियानी रिभेरा बेकेनबाउरबाट प्रभावित भए । उनले ग्याजेट्टालाई भने, ‘उनले सबैलाई कस्तो पाठ सिकाए: यस्तो भारी चोट सहेर खेलिरहनु (५० मिनेटसम्म)। यो वीरतापूर्ण थियो।’

‘काइजर’ देखि ‘लिचगेस्टाल्ट’ सम्म

यसले बेकेनबाउर केवल एक महान् प्रतिभा मात्र थिएनन्, एक महान् चरित्र, एक स्वाभाविक पनि लिडर थिए भन्ने विचारलाई निश्चित रूपमा बलियो बनायो। एक समय थियो जब उनलाई एक घमण्डी उपद्रवी मानिन्थ्यो, आंशिक रूपमा उनले खेल खेल्ने तरिकाले गर्दा, आफ्नो टाउको उठाएर खेल्ने शैली, आफूभन्दा अगाडिको सबै कुराको सर्वेक्षण र नियन्त्रण गर्दै । 

बेकेनबाउरमा एउटा घमण्ड थियो जसले गर्दा उनलाई ‘काइजर फ्रान्ज’ भनिन्थ्यो, किनभने उनले शत्रुता र रफहाउस व्यवहारलाई ‘शोबोटिङ’ प्रदर्शन गरेर कथित रूपमा प्रतिक्रिया दिन्थे। समय बित्दै जाँदा, ‘सम्राट’ पनि बेकेनबाउरको लागि पर्याप्त भव्य उपनाम जस्तो लागेन। दुई पटक बालोन डी’ओर विजेता जसलाई यस्तो अनुग्रह र भाग्यले आशिष् दिएको थियो, त्यसको लागि यो धेरै पार्थिव उपनाम जस्तो लाग्यो। 

उनी, पेले, जोहान क्रोइफ र जर्ज बेस्टलाई आफ्नो करियरको अन्त्यतिर संयुक्त राज्य अमेरिकामा खेल्नको लागि ठूलो रकम दिइएको थियो। उनीहरू फुटबलका पहिलो सच्चा सुपरस्टार थिए, जसले खेल मात्र खेलेनन्, त्यसलाई परिवर्तन पनि गरे।

बेकेनबाउरले सन् १९७४ मा आफ्नो गृहभूमिमा पश्चिम जर्मनीलाई विश्वकपको गौरव दिलाए । उनले बायर्न म्युनिखसँग लगातार तीन युरोपेली कप जितेका थिए, र जब उनले सन् १९९० मा प्रबन्धकको रूपमा विश्वकप जिते, उनी ‘लिचगेस्टाल्ट’ अर्थात जर्मन फुटबलको चम्किलो प्रकाशको रूपमा चिनिन थाले।

निश्चय नै, अँध्यारा समयहरू पनि थिए। उनी फिफालाई घेरेको भ्रष्टाचार काण्डमा फसेका थिए, जबकि उनको निजी जीवन धेरै अवसरमा सार्वजनिक बहसको विषय बन्यो। तर बेकेनबाउरलाई सधैँ फुटबल इतिहासका सबैभन्दा प्रभावशाली व्यक्तिहरू मध्ये एकको रूपमा सम्झिनेछ।

उनी, पेले, जोहान क्रोइफ र जर्ज बेस्टलाई आफ्नो करियरको अन्त्यतिर संयुक्त राज्य अमेरिकामा खेल्नको लागि ठूलो रकम दिइएको थियो। उनीहरू फुटबलका पहिलो सच्चा सुपरस्टार थिए, जसले खेल मात्र खेलेनन्, त्यसलाई परिवर्तन पनि गरे। र जब आक्रामक आइडलहरूको कुरा आउँछ, सबैलाई पेले, क्रोइफ र बेस्टमध्ये कोही मनपर्ने होला । 

तर बेकेनबाउर ती डिफेन्डर थिए - र सधैँ रहनेछन् - जो हामी सबै बन्न चाहन्थ्यौँ।

गोल डटकम