नेपाल अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट परिषद् (आईसीसी) को आयोजनामा अहिलेसम्मकै सबैभन्दा ठुलो क्रिकेट प्रतियोगिता आयोजना गर्ने गौरवपूर्ण ऐतिहासिक चरणमा प्रवेश गरेको छ ।  जनवरी १८ देखि काठमाडौँका त्रिवि क्रिकेट मैदान र मूलपानी क्रिकेट मैदानमा आईसीसी महिला टी–२० विश्वकप ग्लोबल छनोट प्रतियोगिता सञ्चालन हुँदैछ । यो आयोजना नेपाली क्रिकेट इतिहासमा केवल एउटा साधारण खेल कार्यक्रम मात्र नभई, अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट मानचित्रमा नेपालको सशक्त उपस्थितिको उद्घोष र क्षमताको गौरवमय स्वीकारोक्ति हो। यसअघि नेपालको भूमिमा यति उच्चस्तरीय र बहुपक्षीय अन्तर्राष्ट्रिय महिला क्रिकेट प्रतियोगिता आयोजना भएको थिएन, जसले गर्दा यो अवसरले नेपाली खेल प्रेमीहरूलाई पहिलोपटक आफ्नै मैदानमा विश्वस्तरका महिला क्रिकेट खेलाडीहरूको रोमाञ्चक प्रतिस्पर्धा प्रत्यक्ष अवलोकन गर्ने अमूल्य मौका प्रदान गर्नेछ । यो क्षण नेपाली महिला क्रिकेटले वर्षौँको संघर्ष, अदम्य साहस र अथक प्रयासबाट हासिल गरेको महत्त्वपूर्ण उपलब्धिको जीवन्त प्रतिफल हो ।

चुनौतीपूर्ण शुभारम्भ र प्रारम्भिक सफलता

नेपालमा महिला क्रिकेटको संगठित यात्रा करिब दुई दशकअघि मात्रै कोपिला लागेको थियो। सन् २००७ मा नेपाली महिला राष्ट्रिय टोलीले मलेसियामा आयोजित एसिसी महिला क्रिकेट प्रतियोगिताबाट अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा दमदार डेब्यू गर्‍यो। प्रारम्भिक टोलीमा पूर्णकालीन क्रिकेटरहरू नहुनु, अन्य खेलका प्रतिभाशाली खेलाडीहरूलाई समेटेर अन्तर्राष्ट्रिय मैदानमा उत्रनु नै नेपाली महिला क्रिकेट यात्राको चुनौतीपूर्ण तर प्रेरणादायी शुभारम्भ थियो। त्यही प्रतियोगितामा नेपाली टोलीले अप्रत्याशित रूपमा फाइनलसम्मको अविस्मरणीय यात्रा तय गर्दै उपविजेता बनेर सबैलाई चकित पारेको थियो। यद्यपि फाइनलमा नेपालले मात्र २६ रन बनाउने अपेक्षाकृत प्रदर्शन गर्न नसक्दा बंगलादेशसँग पराजित हुनु पर्‍यो । यो अनुभवले नेपाली टोलीमा प्रतिभा र असीम सम्भावनाको संकेत दिए पनि, अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा अझै गहन लगानी र निरन्तर साधनाको अपरिहार्यता स्पष्ट पारेको थियो ।

नेपालले त्यसपछि महिला क्रिकेटमा केही महत्त्वपूर्ण कोसेढुंगाहरू पार गर्‍यो। सन् २००८ मा पहिलो पटक आयोजित एसिसी यू–१९ महिला च्याम्पियनसिपमा नेपाल च्याम्पियन बन्यो र २०१० तथा २०१२ मा उक्त उपाधिमाथि आफ्नो वर्चस्व कायम राख्यो। यस्ता उमेर समूहका सफलताले मुख्य टोलीको लागि भविष्यका खेलाडीहरू तयार पार्ने बलियो आधारशिला निर्माण गर्‍यो। घरेलु तहमा पनि महिला क्रिकेटलाई विस्तार गर्न विद्यालय तहदेखि प्रतियोगिताहरू सुरु गरियो, जसले ग्रामीण तथा सहरी क्षेत्रका हजारौँ युवतीहरूका लागि क्रिकेटको ढोका खोलिदियो, सपना देख्ने अवसर प्रदान गर्‍यो।

सागको कीर्तिमान र विश्व मञ्चको ढोका

सन् २०१९ मा नेपालले महिला क्रिकेट तर्फ घरेलु मैदानमा पहिलोपटक बहुपक्षीय प्रतियोगिता आयोजना गर्ने स्वर्णिम मौका पायो, जब पोखरामा १३औँ दक्षिण एसियाली खेलकुद ९साग० अन्तर्गत महिला क्रिकेट प्रतियोगिता सम्पन्न भयो। यस प्रतियोगितामा नेपालले कास्य पदक हासिल गर्‍यो र त्यही क्रममा बलर अञ्जली चन्दले एक खेलमा ६ विकेट लिएर शून्य रन दिई विश्व क्रिकेट इतिहासमा आफ्नो नाम स्वर्ण अक्षरले लेखाउँदै विश्व कीर्तिमान कायम गरिन्। यी ऐतिहासिक घटनाक्रमहरूले आम जनमानसमा नेपाली महिला क्रिकेटप्रति अभूतपूर्व चासो र उत्साह जगाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेले।

सागपछि केही वर्षमा नेपालले कीर्तिपुरस्थित त्रिवि मैदानमा केही द्विपक्षीय तथा त्रिकोणात्मक शृङ्खलाहरूको आयोजना गर्‍यो। यद्यपि, आईसीसी वा एसीसीको कुनै पनि आधिकारिक महिला प्रतियोगिता नेपालको भूमिमा आयोजना भएको थिएन, जसले गर्दा खेलाडीहरूले घरेलु मैदानमा अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धाको अनुभवबाट वञ्चित हुनुपरेको थियो। यस्तो पृष्ठभूमिमा, पहिलो पटक नेपाल आफैँले आईसीसीको विश्वस्तरीय महिला क्रिकेट प्रतियोगिता आयोजना गर्न लाग्नुले विगतका सबै मेहनत, धैर्य र प्रगतिलाई साकार रूप दिएको छ। घरेलु दर्शकको माया र समर्थनबिच खेल्नु पाउनु हाम्रा खेलाडीहरूका लागि जीवनकै स्वर्णिम अवसर हो। यो यात्रामा नेपाली महिला क्रिकेटले पछिल्ला वर्षहरूमा काव्यगत फड्को मारेको छ। त्यसकै प्रतिफल स्वरूप नेपालले मे २०२५ मा एसिया क्षेत्रीय छनोटको फाइनलसम्म पुगेको थियो र त्यही सफलता मार्फत पहिलोपटक विश्वकप ग्लोबल छनोटमा स्थान बनायो। यो उपलब्धिले नेपाललाई विश्वमञ्चतर्फको सशक्त मार्ग प्रशस्त गरेको छ र अहिले त्यही विश्व मञ्चको भव्य ढोकामै उभिएर यो प्रतियोगिताको आयोजना भइरहेको छ।

आयोजनाको महत्त्व र दूरगामी प्रभाव

नेपालमा यही प्रतियोगिता आयोजना हुनु आफैँमा एउटा स्वर्णिम गौरवको विषय त हो नै, यसले नेपाली क्रिकेटमा नयाँ ऊर्जा र आयाम थपेको छ। विश्व क्रिकेटको सर्वोच्च निकाय आईसीसीले नेपाललाई महिलातर्फ ग्लोबल छनोटजस्तो महत्त्वपूर्ण प्रतियोगिताको जिम्मा लगाउनुले हाम्रो व्यवस्थापकीय कुशलता, पूर्वाधार विकास र क्रिकेट समृद्धिको क्षमतामाथि पूर्ण विश्वास व्यक्त गरेको प्रमाण हो। नेपाली महिला क्रिकेटले विगतमा संरचनागत चुनौतीका पहाडहरू चिरेको भए पनि पछिल्लो सुधार र तयारीका कारण यस्तो अतुलनीय अवसर प्राप्त गर्न सम्भव भएको हो। अन्तर्राष्ट्रियस्तरको प्रतियोगिता आयोजना गर्दा अन्तर्राष्ट्रिय समुदायमा नेपालको गरिमा र प्रतिष्ठा चुलिनुका साथै आन्तरिक रूपमा खेलकुद संयन्त्रहरूलाई अझ सशक्त बनाउनेछ।

यस प्रतियोगिताबाट नेपाली महिला क्रिकेटलाई दुई वटा मोर्चामा अपार फाइदा छ: एकातिर उत्कृष्ट विश्वस्तरीय टोलीहरूसँग प्रतिस्पर्धा गरेर आफ्नो खेल स्तर उकास्ने अद्वितीय अवसर प्राप्त हुनेछ भने, अर्कोतर्फ देशभित्रै महिला क्रिकेटप्रति आम जनमानसमा उत्साह र समर्थन बढाउने यो एउटा अमूल्य मौका हो। घरेलु आयोजनाले दूरगामी रूपमा खेलकुद पर्यटन र राष्ट्रको अन्तर्राष्ट्रिय छविमा समेत सकारात्मक र दूरगामी प्रभाव पार्ने कुरामा कुनै सन्देह छैन।

भविष्यका लागि लगानी र दीर्घकालीन योजना

नेपाली महिला क्रिकेटले अझै पनि पुरुष क्रिकेटको तुलनामा कम स्रोत र कम प्राथमिकतामा पर्दै आएको कटु यथार्थलाई हामीले स्वीकार गर्नैपर्छ। आगामी दिनमा यस्ता ठुला प्रतियोगितापछिको समयको सदुपयोग गर्दै महिला क्रिकेटको पूर्वाधार, घरेलु प्रतियोगिता र खेलाडी विकासमा उच्चस्तरको लगानी र रणनीतिक प्रतिबद्धता अपरिहार्य छ।

यस प्रतियोगिताले नेपाली महिला क्रिकेटका लागि दूरगामी लाभका अनेकौं ढोकाहरू खोलेको छ। अर्को वर्ष नेपालले बंगलादेशसँग मिलेर आईसीसी यू–१९ महिला विश्वकपको आयोजना गर्नेछ, जसले गर्दा देशले लगातार दुई वर्ष ठुला अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिता आयोजनाको गहन अनुभव सँगाल्नेछ। यी आयोजनालाई केवल एउटा ‘इभेन्ट’ का रूपमा मात्र नहेरी, दूरदृष्टिसहितको दीर्घकालीन रणनीति र कार्यक्रमहरूको थालनी गर्नु अत्यावश्यक छ। उदाहरणका लागि, देश भरि प्रतिभा छनोट कार्यक्रमको विस्तार, बालिका क्रिकेट प्रशिक्षण कार्यक्रमहरूको व्यापक सञ्चालन, विद्यालय तथा कलेज स्तरमा सशक्त लिग प्रतियोगिता आयोजना, र उच्चस्तरका घरेलु महिला लिग तथा महिला प्रिमियर लिगको थालनी गर्न सकिन्छ।

नेपाली दर्शकहरूको अविस्मरणीय र जोशिलो समर्थनका लागि विश्वभर परिचित छ। त्यस्तो अभूतपूर्व उत्साहले हाम्रो महिला क्रिकेट टोलीलाई नयाँ ऊर्जा प्रदान गर्नेछ। यस्ता ठुला प्रतियोगितामा उत्साही दर्शकहरूको उपस्थिति खेलाडीहरूका लागि प्रेरणाको स्रोत मात्र बन्दैनस विदेशबाट आउने टोलीहरू र आईसीसी अधिकारीहरूलाई नेपालको क्रिकेटप्रतिको अगाध प्रेम र आतिथ्य प्रदर्शन गर्ने अनुपम अवसर पनि हो। यसले भविष्यमा अरू अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिता तथा मैत्रीपूर्ण खेलहरू नेपालमा आयोजना गर्ने सम्भावना अझ बलियो बनाउनेछ ।

महिला क्रिकेटप्रति बढ्दो आकर्षणले प्रायोजक तथा सञ्चारमाध्यमको ध्यान समेत तान्नेछ। खेलाडीहरूको कथाहरू र सफलताहरूले समाजमा सकारात्मकताको लहर फैलाउनेछन् र युवा पुस्ताका धेरै किशोरीलाई क्रिकेट खेलकुद रोज्न अगाडि बढ्न प्रेरित गर्नेछन्। प्रायोजकीय सहयोगले महिला क्रिकेटलाई आवश्यक आर्थिक टेको प्रदान गर्नेछ, जसले खेलाडीहरूलाई आफ्नो प्रदर्शनलाई अझ परिष्कृत गर्न मद्दत पुग्नेछ।

निष्कर्ष:

आईसीसी महिला टी–२० विश्वकप ग्लोबल छनोट प्रतियोगिता नेपालमा आयोजना हुनु केवल एउटा खेलकुदको सामान्य उपलब्धि मात्र होइन, यो नेपाली महिला क्रिकेटको दीर्घ संघर्ष, धैर्य र विश्वासको अद्वितीय ऐतिहासिक परिणति हो। सीमित साधन, न्यून अवसर र संरचनागत चुनौतीका बाबजुद पनि नेपाली महिला क्रिकेटले आफूलाई निरन्तर अघि बढाउँदै आज विश्वस्तरीय मञ्चको भव्य द्वारसम्म आइपुगेको छ। यो उपलब्धिले नेपाली महिला खेलाडीहरूको क्षमता, अनुशासन र प्रतिबद्धतालाई अन्तर्राष्ट्रिय जगतमा सशक्त रूपमा प्रमाणित गरिदिएको छ। आज नेपाली भूमिमा भइरहेको यो प्रतियोगिता भोलिका पुस्ताका लागि प्रेरणाको अजस्र स्रोत बन्नेछ। यसले खेलकुदमा महिलाको सहभागिता केवल सम्भाव्य मात्र नभई प्रतिस्पर्धात्मक मात्र नभई गौरवशाली परिणाममुखी पनि हुन सक्छ भन्ने ज्वलन्त उदाहरण पेस गरेको छ। यदि यस अवसरलाई सही दृष्टि र दीर्घकालीन योजनासहित उपयोग गर्न सकियो भने नेपाली महिला क्रिकेट अब सहभागितामा सीमित नरही अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धामा स्थायी पहिचान र वर्चस्व स्थापित गर्ने बाटोमा दृढतापूर्वक अघि बढ्नेछ। अब यो क्षण खेलाडीहरूको मात्र परीक्षा होइन, नीति–निर्माता, क्रिकेट संघ, सरकार, सञ्चारमाध्यम र समर्थक सबैका लागि जिम्मेवारी र सहकार्यको महत्त्वपूर्ण घडी हो। आज मैदानमा देखिने प्रत्येक खेल भविष्यको उज्ज्वल आधारशिला हो, प्रत्येक समर्थन भोलिका लागि अदम्य आत्मविश्वासको स्रोत हो र प्रत्येक लगानी दीर्घकालीन सफलताको सुनौलो बीउ हो। अब नेपाली महिला क्रिकेटलाई केवल सहानुभूतिले होइन, अगाध विश्वास र पर्याप्त अवसरले सिञ्चित गर्दै अघि बढाउनुपर्ने समयको माग हो।

यदि हामी सबैले यो ऐतिहासिक अवसरलाई सामूहिक जिम्मेवारीका रूपमा लिएर सफल बनाउन सकेँ, नेपाली महिला क्रिकेट निकट भविष्यमै विश्वकपको मुख्य मञ्चमा नेपालको झण्डा फहराउने सामर्थ्य राख्दछ भन्नेमा कुनै सन्देह छैन। यही विश्वास, यही असीम सम्भावना र यही यात्राबाट नेपाली महिला क्रिकेटको उज्यालो भविष्यको सुनौलो मार्ग कोरिनेछ।

लेखक प्रदीप मजगैयाँ नेपाल क्रिकेट संघको केन्द्रीय सदस्य तथा महिला क्रिकेट समिति संयोजक हुन्।