काठमाडौँ । कमिलाको संसारमा कामदार बिनाको उपनिवेशको कल्पना गर्न गाह्रो हुन्छ। तर, वैज्ञानिकहरूले एउटा यस्तो अनौठो कमिला प्रजाति फेला पारेका छन्, जसमा न कामदार हुन्छन्, न त भाले नै। जापानमा मात्र पाइने ‘टेम्नोथोराक्स किनोमुराई’  नामक यो प्रजातिमा केवल रानीहरू मात्र हुन्छन् र उनीहरू भालेको सहयोग बिना नै आफ्नो वंश वृद्धि गर्छन्।

जापानी र जर्मन अनुसन्धानकर्ताहरूको टोलीले हालै यो प्रजातिको रहस्य पत्ता लगाएको हो। उनीहरूले ४३ वटा रानी कमिलाका फुलहरूलाई प्रयोगशालामा राखेर अध्ययन गर्दा यी कमिलाहरूले पार्थेनोजेनेसिस प्रक्रियाबाट सन्तान जन्माउने पुष्टि भयो। 

यस प्रक्रियामा रानीले ननफर्टिलाइज्ड फुलबाटै आफ्नै क्लोन वा प्रतिलिपि तयार गर्छन्। अन्य केही कीराहरूमा यस्तो प्रक्रिया देखिए पनि कमिलामा यो निकै दुर्लभ र नौलो घटना हो।

वैज्ञानिकहरूका अनुसार यो प्रजातिको विकासक्रम निकै रोचक छ। यो प्रजाति अरूलाई दास बनाउने पुर्खाबाट विकसित भएको मानिन्छ। सुरुमा अरूमाथि श्रमका लागि निर्भर हुने यो प्रजातिले बिस्तारै आफ्ना भाले र कामदारहरू गुमाउँदै गयो र अस्तित्व जोगाउनका लागि आफैँ सन्तान जन्माउने अनौठो क्षमता विकास गर्‍यो।

यिनीहरूको जीवनशैली पनि निकै आक्रामक छ। आफ्नो वंश हुर्काउन यिनीहरूले आफ्नै निकटतम प्रजाति टेम्नोथोराक्स माकोरा को उपनिवेशमा आक्रमण गर्छन्। त्यहाँका रानी र केही कामदारलाई मारेर बाँकी रहेका कामदारहरूलाई आफ्नो सन्तान हुर्काउन बाध्य पार्छन्। 

जर्मनीको रेगेन्सबर्ग विश्वविद्यालयका डा. जुर्गेन हेन्जका अनुसार यो सामाजिक परजीवी विकासको अन्तिम चरण हो, जसले सामाजिक कीराहरूको जीवनचक्र कति लचिलो हुन्छ भन्ने प्रमाणित गर्छ। कमिलाको यो नयाँ सामाजिक संरचनाले वैज्ञानिक जगतलाई नै चकित तुल्याएको छ।