अहमदाबाद । सन् २०२३ को एकदिवसीय विश्वकपमा भारतमा, रचिन रवीन्द्रले अप्रत्याशित रूपमा ब्याटिङ ओपनिङ गरे। उनी खासमा वैकल्पिक खेलाडीको रूपमा टोलीमा छानिएका थिए, तर उनले एउटै एकदिवसीय विश्वकपमा न्युजिल्यान्डको तर्फबाट सर्वाधिक रन बनाउने केन विलियम्सनको कीर्तिमान बराबरी गरे। अहिले भारत र श्रीलंकामा भइरहेको टी-२० विश्वकपमा उनले फेरि अप्रत्याशित रूपमै बलबाट तहल्का मच्चाएका छन्।

रवीन्द्रले यस प्रतियोगितामा ११ विकेट लिइसकेका छन्, जुन टी-२० विश्वकपमा न्युजिल्यान्डका स्पिनरले लिएको सर्वाधिक विकेटको ड्यानियल भेट्टोरीको कीर्तिमानसँग बराबरी हो। ट्रेन्ट बोल्टको सर्वकालिक न्युजिल्यान्डको कीर्तिमान तोड्न उनी अब मात्र तीन विकेट टाढा छन्।

आइतबार भारतविरुद्ध हुने फाइनलमा, रवीन्द्रको देब्रेहाते स्पिनलाई भारतको देब्रेहाते ब्याटरहरूको बाहुल्य रहेको ब्याटिङ लाइन-अपले चुनौती दिन सक्छ। यस प्रतियोगितामा दायाँहाते ब्याटरविरुद्ध उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्दै उनले ६ इनिङ्समा ६.३२ को इकोनोमी रेटमा ८ विकेट लिएका छन्। 

यद्यपि, देब्रेहाते ब्याटरविरुद्ध पनि उनको प्रदर्शन त्यति खराब छैन; उनले ४ इनिङ्समा ८.४४ को इकोनोमी रेटमा ३ विकेट लिएका छन्।

रवीन्द्रको बलिङमा कुनै ‘मिस्ट्री’ छैन। आफ्ना कप्तान मिचेल सान्टनरजस्तै उनी एक क्लासिकल देब्रेहाते फिंगर-स्पिनर हुन्। तर सान्टनरजस्तो उनको बलिङ एक्सनमा पज हुँदैन, र उनी मुख्यतया गति र लेन्थको विविधतामा निर्भर हुन्छन्। 

स्पिनलाई मद्दत गर्ने कोलम्बोको पिचमा रवीन्द्रले बललाई हावामा उडाएर ब्याटरको स्विङिङ आर्कबाट टाढा राखे, जसले गर्दा ब्याटरले छोटो बाउन्ड्रीको फाइदा उठाउन पाएनन्। भारतका सपाट पिचहरूमा भने लेन्थमा नियन्त्रण राख्दै उनले बललाई अलि छिटो फ्याँक्नमा ध्यान दिएका छन्।

यो पनि

भारतको अन्तिम अस्त्र : दबाबमा निखारिने असली म्याच विनर

इडेन गार्डेन्समा दक्षिण अफ्रिकाविरुद्धको सेमिफाइनलमा, रवीन्द्रले ८३ किलोमिटर प्रतिघण्टाको गतिमा स्टम्पमा बल उडाए र प्रतियोगिताकै उच्च फर्ममा रहेका ब्याटर एडेन मार्करमलाई लङ-अनमा क्याच आउट गराए। मार्करमले अगाडि बढेर प्रहार गर्न खोजेका थिए, तर उनी बलको पिचसम्म पुग्न सकेनन्। 

देब्रेहाते डेभिड मिलरविरुद्ध, उनले बललाई पिचमा ठोक्काएर उनको हिटिङ रेन्जबाट टाढा धकेलिदिए, जसको फलस्वरुप मिलर लङ-अफमा क्याच आउट भए।

सामान्य भेरिएसन, तर ठूलो प्रभाव।

‘मेरो लागि, ब्याटरको जीवन सकेसम्म कठिन बनाउने प्रयास मात्र हो,’ न्युजिल्यान्डलाई फाइनलमा पुर्‍याएपछि रवीन्द्रले ब्रोडकास्टरसँग भने, ‘त्यसका लागि गति बदल्ने, मेरो सिमको कोण बदल्ने, मेरो आफ्नै कोण बदल्ने जस्ता साना कुराहरू गरिरहेको हुन्छु।’

फायरबर्ड्स क्लबमा रवीन्द्रलाई प्रशिक्षण दिएका वेलिङ्गटनका पूर्व स्पिनर लान्स ड्राइले इडेन गार्डेन्समा दक्षिण अफ्रिकाविरुद्धको उनको स्पेलबारे थप प्रष्ट पारेका छन्।

‘माइकल ब्रेसवेलजस्तै, रचिनसँग ब्याटिङमा जति समझ छ, बलिङमा पनि त्यत्तिकै बौद्धिकता छ,’ ड्राइले इएसपीएन क्रिकइन्फोसँग भने, ‘दायाँहातेलाई बलिङ गर्दा, उनले परम्परागत फिंगर-स्पिन फ्याँक्दै थिए - सिम ठाडो थियो र थर्ड म्यानतर्फ फर्किएको थियो। देब्रेहातेलाई भने उनले त्यस्तो बल कहिल्यै फ्याँकेनन्, बरु स्क्र्याम्बल्ड सिमको प्रयोग गरे किनभने उनी बललाई ब्याटरको आर्कमा टर्न गराउन चाहँदैन थिए र बाउन्समा केही विविधता खोजिरहेका थिए, जुन सफल पनि भयो।’

कोलम्बोमा रवीन्द्रसँग ड्रिफ्टसहित काम गर्नका लागि अलि बढी विकल्प थियो। दासुन शनाकाविरुद्ध, उनले एउटा बललाई भित्र ड्रिफ्ट गराए, अनि तीखो रूपमा बाहिर टर्न गराए, जसले गर्दा सट मिस-हिट भई सर्ट थर्ड म्यानमा गयो। त्यो बल मानौँ बीच बाटोमा रोकिएर निकै ढिलो शनाकासम्म पुगेको थियो।

रवीन्द्रले भने, ‘मैले सधैं यस ड्रिफ्टबारे सोचेको छु। विकेटले यसमा मद्दत पनि गरेको छ। यो सधैं रोचक हुन्छ, किनकि तपाईंलाई लाग्छ यो देब्रेहातेको बल हो, र तपाईं यसलाई दायाँहातेको भित्र ड्रिफ्ट गराउनुहुन्छ, तर कहिलेकाहीँ सँगसँगै यो अलिकति बाहिर पनि जान्छ। टी-२० क्रिकेटमा विकेट कति राम्रो हुन्छ भन्ने हामीलाई थाहा छ, त्यसैले अलिकति चलाखी अपनाएर बललाई उनीहरूको हिटिङ आर्कबाट टाढा राख्ने र उनीहरूलाई कुनै न कुनै तरिकाले रोक्ने प्रयास मात्र हो।’

अर्को एन्डबाट सान्टनरले आफ्नो जादु देखाउनुले पक्कै पनि रवीन्द्रलाई मद्दत गरेको छ। ‘इमानदारीपूर्वक भन्नुपर्दा, अर्को छेउबाट बलिङ गर्न पाउनु राम्रो अनुभूति हो। सान्टनर - उनी ती कठिन ओभरहरू फ्याँक्छन् र उनी निकै सिपालु छन्। ब्याटरहरू उनलाई प्रहार गर्न खोज्छन् र त्यसैक्रममा मेरो बलमा केही जोखिम मोल्न सक्छन्, जसमा म खुसी छु।’

रवीन्द्र अहिले आफूलाई पहिलो र मुख्य रूपमा एक ब्याटर मान्छन्, तर जब उनी १५ वर्षको उमेरमा न्युजिल्यान्डको अन्डर-१९ टोलीमा प्रवेश गरेका थिए, उनको बलिङको बढी चर्चा हुने गर्थ्यो। उनी अझै पनि न्युजिल्यान्ड अन्डर-१९ का तेस्रो सर्वाधिक विकेट लिने खेलाडी हुन्, जहाँ उनले १५ इनिङ्समा ५.२० को इकोनोमी रेटमा २६ विकेट लिएका छन्।

‘जब रचिन अन्डर-१९ मा थिए, हो, उनी ब्याटिङ अलराउन्डर भन्दा पनि स्पिनिङ अलराउन्डरका रूपमा बढी छानिएका थिए,’ ड्राइले सम्झिए, ‘तर त्यसबेला, उनी निकै दुब्ला-पातला थिए र उनको बल प्रहार गर्ने क्षमता त्यति थिएन, त्यसैले उनी तल्लो क्रममा ब्याटिङ गर्थे। उनको मुख्य सीप बलिङ नै थियो र उनी सधैं सटिक थिए।’

जब उनी वेलिङ्गटन र न्युजिल्यान्डको ह्वाइट-बल टोलीमा उक्लिए, बलिङ केही पछाडि पर्‍यो तर यसै क्रममा रवीन्द्रले बललाई बढी ‘रेभ्स’ दिन सिके। न्युजिल्यान्डका पिचहरूले धेरै टर्न प्रदान नगरे पनि, रवीन्द्रले ओभरस्पिनका साथ केही अतिरिक्त बाउन्स निकालेर र आफ्नो गति परिवर्तन गरेर ब्याटरहरूलाई रोक्न सफल भए।

‘रचिनको स्वाभाविक सिम पोजिसन स्क्वायर-सिम साइड-स्पिनिङ डेलिभरी भन्दा टपस्पिनर र बढी ओभरस्पिन हो,’ ड्राइले व्याख्या गरे, ‘हाम्रा पिचहरूको अवस्थाका कारण यस्तो भएको हो। वेलिङ्गटनमा, रचिनले हावाको पनि सामना गर्नुपर्छ। जब तपाईं गति नियन्त्रण गर्नुपर्ने अन्य ठाउँमा जानुहुन्छ, यसले लामो समयसम्म मद्दत गर्छ।’

‘हावाको दिशामा बलिङ गर्नु र हावाको विपरीत बलिङ गर्नु पूर्ण रूपमा फरक कुरा हो। वेलिङ्गटनको नेट्समा जहाँ सबैखाले मौसमको प्रभाव हुन्छ, त्यहाँ समयसँगै उनले फ्याँकेका ओभरहरूले उनलाई त्यो क्षमता विकास गर्न मद्दत गरेको छ र अहिले उनले त्यो देखाउने अवसर पाइरहेका छन्।’

रवीन्द्रसँग न्युजिल्यान्ड बाहिर खेलेको पनि राम्रो अनुभव छ। जब उनी भारतमा टेस्ट सिरिजअघि २०२४ मा चेन्नई सुपर किंग्स एकेडेमी गएका थिए, उनले सटिक रूपमा मध्यम लेन्थमा बलिङ गर्ने अभ्यास गरेका थिए। 

उनको अभ्यासमध्ये एउटा गुड लेन्थ र हाफ-भली लेन्थको बिचमा राखिएको कोनमा बल खसाल्नु पनि थियो। यही सबै तयारीले रवीन्द्रलाई यस टी-२० विश्वकपमा सफलताको बाटो तय गरिदिएको हो।

यद्यपि, जब विश्वकप सुरु भयो, रवीन्द्र ‘डिप इन द बुश’ (अलमलमा) थिए भनी गत महिना वेलिङ्गटनका उनका साथी टिम रोबिन्सन र पिटर योङहजब्यान्डले द क्रिकेटर्स नेटवर्कमा भनेका थिए। यो शब्दावली रवीन्द्र आफैंले बनाएका हुन्, जसको अर्थ धेरै कुरा हुन सक्छ- हराएको, अलमलमा परेको वा फर्मको लागि संघर्ष गरिरहेको। 

चेन्जइमा मुजीब उर रहमानको उत्कृष्ट बलमा गोल्डन डक आउट भएपछि रवीन्द्र यो अवस्थामा पुगेका थिए। भारतका देब्रेहाते ब्याटरहरूले फेरि एकपटक रवीन्द्रलाई डिप इन द बुशमा पार्न सक्छन्, तर उनलाई कमजोर आँक्नु जो कोहीका लागि घातक हुन सक्छ।

उनी यस टोलीका उत्कृष्ट समस्या समाधानकर्ता मध्ये एक मानिन्छन्, त्यसैले ब्ल्याक क्याप्सले उनलाई विलियम्सनपछिको अर्को ठुलो अल-फर्म्याट खेलाडीको रूपमा हेरेको छ। आइतबार, उनीसँग यस्तो केही हासिल गर्ने मौका छ जुन विलियम्सनले पनि अहिलेसम्म गर्न सकेका छैनन्: विश्वकप जित्ने।

‘मलाई लाग्छ बाल्यकालमा तपाईं यस्तै क्षणहरूको सपना देख्नुहुन्छ,’ रवीन्द्रले भने, ‘मलाई लाग्छ अहमदाबादमा एक लाखभन्दा बढी दर्शक हुनेछन्, र यो त्यस्तो क्षण हो जहाँ तपाईं आफैँलाई चिमोट्नुहुन्छ र तपाईं सधैं त्यहाँ खेल्न चाहनुहुन्छ। तपाईं विश्वकप हेर्दै हुर्कनुहुन्छ... र भारतमा विश्वकपको फाइनल खेल्न पाउनु साँच्चै आफैंलाई चिमोट्ने अविश्वसनीय क्षण हो।’