ढाका । विशाल स्क्रिन बन्द भइसकेको थियो। तर, हजारौँ समर्थक अझै पनि ‘अर्जेन्टिना! अर्जेन्टिना! मेस्सी! मेस्सी!’ भन्दै नारा लगाइरहेका थिए। भिडभरि भुभुजेलाको आवाज गुन्जिरहेको थियो। चारैतिर आकाशे नीलो र सेतो रङको समुद्रजस्तै दृश्य देखिन्थ्यो।

केही क्षणअघि मात्र अर्जेन्टिनाका प्रमुख स्टार लियोनल मेस्सीले अल्जेरियाविरुद्धको आफ्नो देशको विश्वकप उद्घाटन खेलमा ह्याट्रिक पूरा गरेका थिए। ठुलो स्क्रिनमा खेल हेरेका युवाहरू अर्जेन्टिनाको झन्डा ओढेर एकअर्काको काँधमा चढिरहेका थिए। अन्तिम सिट्ठी बजिसकेपछि पनि उनीहरू गीत गाउँदै लामो समयसम्म उत्सव मनाइरहेका थिए।

यो दृश्य हेर्दा जो–कोहीलाई लाग्न सक्थ्यो– यो ब्युनस आयर्सको दृश्य हो। तर, वास्तविकता भने फरक थियो। यो अर्जेन्टिनाको राजधानीबाट करिब १७ हजार किलोमिटर टाढा रहेको बङ्गलादेशको राजधानी ढाका थियो।

बङ्गलादेशले अहिलेसम्म कहिल्यै फिफा विश्वकपका लागि छनोट हुन सकेको छैन। तर, हरेक चार वर्षमा विश्वकप हुँदा अर्जेन्टिना मैदानमा उत्रिनेबित्तिकै देशभरका टोलटोल उत्सवमय बन्छन्। विश्वविद्यालय परिसरदेखि विभिन्न बस्तीमा विशाल स्क्रिन जडान गरिन्छ। अपार्टमेन्टहरूमा रातभर सामूहिक रूपमा खेल हेर्ने कार्यक्रम आयोजना गरिन्छ र सडकहरू अर्जेन्टिनाको रङले भरिन्छन्।

ढाकाका ५० वर्षीय अब्दुल हाइका लागि अर्जेन्टिनाप्रतिको प्रेम मेस्सीबाट सुरु भएको होइन। जीवनभर अर्जेन्टिनाका समर्थक रहेका उनी आफ्नो यो यात्राको सुरुवात सन् १९८६ को विश्वकपबाट भएको बताउँछन्, जतिबेला डिएगो म्याराडोनाले अर्जेन्टिनालाई विश्व च्याम्पियन बनाएका थिए।

उनले भने, ‘सन् १९८६ मा म म्याराडोनाको प्रेममा परेँ। म त्यतिबेला निकै सानो थिएँ, तर मानिसहरू उनीप्रति कसरी पागल बन्थे भन्ने कुरा आफ्नै आँखाले देखेको थिएँ। उनको खेल शैली, जोस, सिप, यहाँसम्म कि ‘ह्यान्ड अफ गड’ पनि– सबै कुराले हामीलाई अरू कसैले नगरेजस्तै मोहित बनायो। उनी हाम्रा लागि किंवदन्ती र सनसनी बने।’

त्यसपछि अर्जेन्टिनाले अर्को विश्वकप जित्न ३६ वर्ष कुर्नुपर्‍यो। अन्ततः २०२२ को कतार विश्वकपमा मेस्सीको कप्तानीमा त्यो सपना पूरा भयो।

हाइ भन्छन्, ‘तर, त्यो प्रतीक्षा सार्थक रह्यो। मेस्सीले विश्वकप उचालेको देखेपछि फुटबलप्रति मेरो कुनै पछुतो बाँकी रहेन। यसपालिको विश्वकप म अघिल्ला प्रतियोगिताजस्तो चिन्ताले होइन, गहिरो खुसीका साथ हेर्दै छु।’

ढाका विश्वविद्यालयमा १७ जुन २०२६ मा भएको अर्जेन्टिना–अल्जेरिया खेल हेर्न हजारौँ समर्थक विशाल स्क्रिनअगाडि भेला भएका थिए।

• म्याराडोनाको जादु

बङ्गलादेश राष्ट्रिय फुटबल टोलीका पूर्वप्रशिक्षक तथा पूर्वखेलाडी सफिकुल इस्लाम मानिकका अनुसार, अब्दुल हाइको कथा वास्तवमा बङ्गलादेशमा अर्जेन्टिनाप्रतिको समर्थन कसरी सुरु भयो भन्ने कथाकै प्रतिनिधित्व हो।

उनले भने, ‘मैले देखेको आधारमा भन्नुपर्दा यसको सुरुवात वास्तवमै सन् १९८६ बाट भयो। फकल्यान्ड युद्धपछि इङ्ग्ल्यान्डविरुद्ध अर्जेन्टिनाको जित र त्यसपछि म्याराडोनाले विश्वकप जित्नुले सबै कुरा बदलिदियो। म्याराडोनाको व्यक्तिगत प्रतिभा देखेपछि बङ्गलादेशका फुटबल समर्थकहरू बिस्तारै अर्जेन्टिनाका समर्थक बन्न थाले।’

उनका अनुसार, ब्राजिलसँग विश्वकप जितेको इतिहास र चर्चित फुटबलरहरू भएकाले पहिलेदेखि नै ठुलो समर्थक वर्ग थियो।

तर, उनले भने, ‘अर्जेन्टिना ब्राजिलको प्रतिद्वन्द्वीका रूपमा स्थापित भयो। त्यसअघि अधिकांश बङ्गलादेशी ब्राजिलका समर्थक थिए। तर, १९८६ पछि अर्जेन्टिनाले आफ्नो छुट्टै समर्थक आधार बनाउन थाल्यो।’

उनका अनुसार १९९० को विश्वकपमा अर्जेन्टिना पराजित हुनुले पनि त्यो सम्बन्धलाई अझ बलियो बनायो। ‘जब म्याराडोनाले १९९० मा ट्रफी उठाउन सकेनन् र फाइनलपछि रोए, त्यसले यहाँका साधारण मानिसहरूको मन छोयो। त्यसपछि अर्जेन्टिनाप्रतिको समर्थन मजबुत रूपमा स्थापित भयो।’

यही कारण जर्मनी वा इटालीजस्ता अन्य फुटबल महाशक्तिहरूले बङ्गलादेशमा त्यस्तै लोकप्रियता बनाउन नसकेको उनको बुझाइ छ। उनले भने, ‘किनभने, अर्जेन्टिना र ब्राजिलले पहिले नै त्यो भावनात्मक स्थान ओगटिसकेका थिए।’

अर्जेन्टिनाप्रति बङ्गलादेशीहरूको प्रेमले दुई देशबीचको कूटनीतिक सम्बन्धमा पनि प्रभाव पारेको छ। बङ्गलादेशका लागि अर्जेन्टिनाका राजदूत मार्सेलो कार्लोस सेसा ढाकामा हुने सार्वजनिक खेल प्रदर्शनमा समर्थकहरूसँगै उपस्थित हुँदै अर्जेन्टिनाका खेलहरूको उत्सव मनाउने गर्छन्।

सन् २०२२ को विश्वकपका क्रममा अर्जेन्टिनाको समर्थनमा बङ्गलादेशमा देखिएको अभूतपूर्व उत्सवले विश्वव्यापी चर्चा पाएपछि ब्युनस आयर्स सरकारले सन् २०२३ मा ढाकास्थित आफ्नो दूतावास पुनः सञ्चालन गर्‍यो। यसअघि बजेट कटौतीका कारण अर्जेन्टिनाको तत्कालीन सैनिक शासनले सन् १९७८ मा, अर्थात् ४५ वर्षअघि, उक्त दूतावास बन्द गरेको थियो।

दूतावास पुनः खोल्ने निर्णयमा व्यापक कूटनीतिक तथा व्यापारिक स्वार्थ पनि जोडिएको भए पनि दुवै देशका अधिकारीहरूले फुटबललाई दुई देशका जनताबीचको सम्बन्ध अझ नजिक ल्याउने प्रमुख माध्यमका रूपमा उल्लेख गरेका छन्।

तर, बङ्गलादेशका युवा पुस्ता भने म्याराडोनाको सम्झनाभन्दा मेस्सीको खेल कौशलबाट बढी प्रभावित छन्। अर्जेन्टिनाको पहिलो खेल सुरु हुनुभन्दा केही घण्टाअघि ढाकामा आयोजित अर्जेन्टिना समर्थकहरूको ‘स्वागत र्‍याली’ मा सहभागी निजी क्षेत्रका कर्मचारी द्विन इस्लामले भने, ‘म सानैदेखि अर्जेन्टिनालाई प्रेम गर्छु, विशेषगरी मेस्सीका कारण।’

अब्दुल हाइको पुस्ताभन्दा फरक, उनले म्याराडोनालाई खेल्दै गरेको कहिल्यै देखेका छैनन्। उनको वरिपरि सयौँ समर्थक ढोल बजाउँदै, विशाल अर्जेन्टिनी झन्डा फहराउँदै र पानी परिरहेका सडकमा गीत गाउँदै खेल सुरु हुनुअघि मार्च गरिरहेका थिए।

कतिपयले भने आफ्नो परिवारबाट नै अर्जेन्टिनाप्रतिको समर्थन विरासतमा पाएका छन्। मोहम्मद जाहिर भन्छन्, ‘मेरा बुबा अर्जेन्टिनाका समर्थक हुनुहुन्थ्यो। मैले त्यही समर्थन विरासतमा पाएँ। पछि मैले आफैँ फुटबल बुझ्न थालेँ र उनीहरूको खेल शैलीसँग प्रेम बस्यो।’

यसपटक विश्वकप अमेरिकामा भइरहेका कारण धेरै खेलहरू बङ्गलादेशी समयअनुसार मध्यरात वा बिहान सबेरै भइरहेका छन्। समूह चरणमा आफ्नो समूहको शीर्ष स्थान हासिल गरेको अर्जेन्टिनाले राउन्ड अफ ३२ मा केप भर्डेलाई अतिरिक्त १२० मिनेटको खेलमा ३–२ ले पराजित गर्दै राउन्ड अफ १६ मा पुगिसकेको छ।

तर, यस्ता असहज समयले पनि समर्थकहरूको उत्साह घटाएको छैन। जाहिर हाँस्दै भन्छन्, ‘मलाई अलार्म नै चाहिँदैन। अर्जेन्टिनाको खेल हुने दिन म आफैँ उठ्छु।’

अर्जेन्टिनाकी समर्थक जुबाइदा इस्लाम जेरिन आफ्नी पाल्तु बिरालोसँग पनि कार्यक्रममा सहभागी भएकी थिइन्। बिरालोले समेत अर्जेन्टिनाको जर्सी लगाएको थियो। बिरालोको नाम पनि ‘मेस्सी’ नै थियो।

• अर्जेन्टिना–ब्राजिल विभाजन

खेल पत्रकार तथा विश्लेषक शाहानुर रब्बानीका अनुसार, बङ्गलादेशमा अर्जेन्टिना र ब्राजिलप्रतिको आकर्षण केवल फुटबलका कारण मात्र होइन, महान् खेलाडीहरूप्रतिको मोह पनि हो।

उनी भन्छन्, ‘यदि हामी फुटबलको इतिहास हेर्छौँ भने, बङ्गलादेश स्वतन्त्र भएपछि (सन् १९७१) सबैभन्दा सफल दक्षिण अमेरिकी टोली अर्जेन्टिना र ब्राजिल नै हुन्। १९७० को दशकको अन्त्यदेखि अर्जेन्टिनाले धेरैपटक विश्वकप जित्यो, ब्राजिलले पनि त्यस्तै सफलता हासिल गर्‍यो। म्याराडोनादेखि रोनाल्डो र रिभाल्डोसम्म, अनि अहिले मेस्सी र नेयमारसम्म– सधैँ यस्ता सुपरस्टार थिए जसले मानिसहरूलाई ती टोलीतर्फ आकर्षित गरे।’

उनले थपे, ‘यो केवल फुटबलको शैलीको कुरा होइन, उनीहरूसँग रहेका खेलाडीहरूको पनि ठुलो भूमिका छ। बङ्गलादेशीहरू सामान्यतया कुनै नायक, कुनै प्रमुख पात्र मन पराउँछन्, चाहे त्यो टोली खेल नै किन नहोस्।’

धेरै बङ्गलादेशी परिवारमा फुटबलप्रतिको समर्थनले परिवारभित्रै विभाजन ल्याएको छ। कक्षा ६ मा अध्ययनरत ऐमान ब्राजिलका समर्थक हुन्। ढाकामा अर्जेन्टिनाको स्वागत र्‍यालीमा उनी खासै उत्साहित देखिँदैनथे। उनले भने, ‘मेरा दाइले जबरजस्ती यहाँ ल्याएका हुन्।’

कक्षा ८ मा पढ्ने उनका दाइ सलमान हाँस्दै भन्छन्, ‘घरमा कहिलेकाहीँ हाम्रो बहस हुन्छ। हाम्रा बुबा अर्जेन्टिनाको समर्थक हो भने आमा ब्राजिललाई समर्थन गर्नुहुन्छ।’

केही घण्टापछि ढाका विश्वविद्यालय नजिकै राखिएको विशाल स्क्रिनअगाडि पनि त्यही प्रतिद्वन्द्विता देखियो। हजारौँ समर्थक मेस्सीको ह्याट्रिक मनाइरहेका बेला एक किशोर ब्राजिल समर्थक शान्त रूपमा अर्जेन्टिनाका समर्थकहरूको भिडबीच उभिएका थिए। उनका अर्जेन्टिना समर्थक साथीहरूले उनलाई जिस्क्याइरहेका थिए। उनीहरूमध्ये एकले हाँस्दै भने, ‘यो त खेल बराबरीमा सकिन्छ भनेर आएको थियो।’

स्वागत र्‍यालीमा सहभागी युवा राजनीतिक अभियन्ता जुबाइदा इस्लाम जेरिनले अर्जेन्टिनाको जर्सी लगाएकी आफ्नो बिरालोलाई गर्वका साथ सबैलाई देखाइन्। बिरालोको नाम थियो– मेस्सी।

नजिकै उभिएका प्रथम वर्षका कलेज विद्यार्थी सैकत हसन आफूले देखेको दृश्य सम्झेर अझै उत्साहित थिए। उनले भने, ‘मेस्सीको ह्याट्रिक प्रत्यक्ष हेर्न पाउनु साँच्चै अद्भुत अनुभव थियो।’ उनका साथी माहिर भने अझ ठुलो सपना देखिरहेका थिए। उनले आत्मविश्वासका साथ भने, ‘यसपालि विश्वकप हाम्रो हो।’

• बङ्गलादेश आफैँले कहिले विश्वकप खेल्ला?

तर, ‘हाम्रो’ भनेको के हो? खेल पत्रकार शाहानुर रब्बानीलाई यही प्रश्नले सधैँ सोच्न बाध्य बनाउँछ। बङ्गलादेशका समर्थकहरूको अपार उत्साह किन आफ्नो राष्ट्रिय टोलीको सफलतामा रूपान्तरण हुन सकेन भन्ने प्रश्नले उनलाई सताइरहन्छ। हाल फिफाको पुरुष राष्ट्रिय टोलीहरूको वरीयतामा बङ्गलादेश १८१औँ स्थानमा छ।

उनले भने, ‘बङ्गलादेशी समर्थकहरूको प्रतिक्रिया देख्दा मलाई अत्यन्त खुसी लाग्छ। उनीहरूले अर्जेन्टिना वा ब्राजिलका लागि देखाउने उत्साह साँच्चै अद्भुत छ। तर, त्यसैसँग मलाई दुःख पनि लाग्छ। किनभने, हामीसँग यति धेरै जोस र प्रेम छ, तर हाम्रो फुटबल टोली र समग्र खेलकुदको अवस्था त्यहाँ पुग्न सकेको छैन, जहाँ पुग्नुपर्ने थियो।’

उनका अनुसार बङ्गलादेशमा त्यो उत्साहलाई सफलतामा बदल्ने आवश्यक संरचना नै छैन। उनी भन्छन्, ‘हामीसँग पर्याप्त खेलमैदान छैनन्, आवश्यक सुविधा छैनन्, फुटबल एकेडेमीहरू छैनन्, र खेलाडी बन्न चाहने युवाका लागि स्पष्ट विकास मार्ग पनि छैन। मानिसहरूमा खेल्ने चाहना छ, उत्साह छ। तर, धेरैलाई त्यसलाई कसरी अगाडि बढाउने भन्ने नै थाहा छैन।’

पूर्वराष्ट्रिय प्रशिक्षक सफिकुल इस्लाम मानिकका अनुसार बङ्गलादेशसँग एक समय समृद्ध फुटबल संस्कृतिको बलियो आधार थियो, तर त्यसलाई अघि बढाउन आवश्यक काम हुन सकेन।

उनले भने, ‘हामीसँग धेरै उत्कृष्ट खेलाडी थिए। तर, अर्को पुस्ता तयार गर्ने वा व्यवस्थित प्रणाली निर्माण गर्नेबारे कसैले गम्भीर रूपमा सोचेन। युवाहरूले भोलि नै बङ्गलादेश विश्वकपमा पुगोस् भनेर मागिरहेका छैनन्, उनीहरू केवल एउटा स्पष्ट योजना र फुटबल सही दिशामा अघि बढिरहेको देख्न चाहन्छन्।’

रब्बानीले बङ्गलादेशकै खेल इतिहासलाई उदाहरणका रूपमा प्रस्तुत गर्दै उचित लगानीले देशको खेल संस्कृतिमा ठुलो परिवर्तन ल्याउन सक्ने बताए। उनले भने, ‘जब बङ्गलादेश सन् १९९७ मा क्रिकेट विश्वकपका लागि छनोट भयो, पूरा देशले उत्सव मनायो। त्यसपछि सन् १९९९ को क्रिकेट विश्वकपमा बङ्गलादेशले पाकिस्तानलाई हराउँदा फेरि सिङ्गो देश खुसीले उफ्रियो। त्यो केवल खेलको जित थिएन, बङ्गलादेश आफैँले जितेको जस्तो अनुभूति थियो।’

उनले अन्त्यमा प्रश्न गरे, ‘यदि खेलकुदले देशलाई यस्तो प्रकारको खुसी दिन सक्छ भने, खेल क्षेत्रमा अझ बढी लगानी किन नगर्ने?’

(अलजजिराबाट)