वासिङ्टन डीसी । अहिलेको डिजिटल युगमा मोबाइल, ल्यापटप र टिभी हाम्रो जीवनको महत्त्वपूर्ण हिस्सा बनेका छन् । चाहे बच्चा होस् वा वयस्क, स्क्रिनमा घण्टौँ बिताउनु सामान्य कुरा भएको छ । 

तर, धेरैलाई यो कुरा थाहा नहुन पनि सक्छ कि स्क्रिनमा धेरै समय बिताउँदा भावनात्मक स्वास्थ्यलाई गम्भीर रूपमा असर गर्छ । स्क्रिनमा धेरै समय बिताउँदा मानिसहरूमा तनाव, चिन्ता, चिडचिडापन र एक्लोपन जस्ता लक्षणहरू बढ्दै गइरहेको पछिल्लो समय भएका धेरै अध्ययनहरूले देखाएका छन् । 

के भन्छन् अध्ययन ?
ल्यान्सेट चाइल्ड एण्ड एडोलेसेन्ट हेल्थ (२०२४) को रिपोर्ट अनुसार, दैनिक ४ घण्टाभन्दा बढी स्क्रिनमा बिताउने १५ प्रतिशत किशोर किशोरीहरूमा चिन्ताको लक्षणहरू पाइएको थियो । धेरै स्क्रिन प्रयोग गर्ने बालबालिकाहरूमा ध्यानको कमी र एकाग्रतामा गिरावट जस्ता लक्षणहरू देखा परेको एम्स दिल्लीको एक अध्ययनमा पाइयो । युनिसेफको रिपोर्टले पनि स्क्रिनको लतका कारण किशोर किशोरीहरूमा भावनात्मक नियन्त्रण कमजोर हुँदै गएको देखाएको छ । 

स्क्रिन समयले यसरी पार्छ भावनात्मक प्रभाव 
निद्रामा प्रभाव: उपकरणको स्क्रिनबाट निस्कने नीलो प्रकाशले मेलाटोनिन हर्मोनलाई असर गर्छ, जसले निद्रा चक्रलाई बाधा पुर्‍याउँछ । निद्राको कमीले मुड बिग्रिन्छ अनि मानसिक थकान बढाउँछ । 

सामाजिक संलग्नतामा कमी: स्क्रिनमा धेरै समय बिताउँदा मानिसहरूको आमुन्नेसामुन्ने बसेर गरिने अन्तरक्रिया कम हुन्छ । यसले सामाजिक सीपहरूलाई कमजोर बनाउँछ र एक्लोपन निम्त्याउँछ । 

डोपामाइनको लत: द्रुत गतिमा चल्ने डिजिटल सामग्री बारम्बार हेर्नाले मस्तिष्कमा डोपामाइन निस्कन्छ । बिस्तारै शरीर यसको बानी पर्न थाल्छ र वास्तविक खुसी महसुस गर्न गाह्रो हुन्छ । 

आत्मसम्मानमा प्रभाव: सामाजिक सञ्जालमा देखिने भिडियो र फोटोसँग अवास्तविक तुलना र साइबरबुलिङले किशोर किशोरीहरूमा नकारात्मक सोच र आत्म–शंका बढाउँछ । 

यस्ता छन् आमाबाबु र युवाहरूका लागि सुझाव:

• स्क्रिन समयको सीमा तोक्नुहोस् र यसलाई पालना गर्नुहोस् । 
• सुत्नुभन्दा कम्तीमा एक घण्टा अघि स्क्रिन प्रयोग गर्न बन्द गर्नुहोस् । 
• बच्चाहरूलाई बाहिर खेल्न, पढ्न र परिवारसँग समय बिताउन प्रोत्साहित गर्नुहोस् । 
• सामाजिक सञ्जालमा सकारात्मक सामग्री हेर्नुहोस् र तुलना गर्नबाट बच्नुहोस् ।
• आफ्नो स्क्रिन समय घटाउनुहोस् ताकि बच्चाहरूले सही उदाहरण पाउन सकुन् । 

स्क्रिन समय सीमित र सन्तुलित छैन भने, यसले बिस्तारै हाम्रो भावनात्मक स्वास्थ्यलाई कमजोर बनाउन सक्छ । चिन्ता, तनाव र एक्लोपनबाट बच्नको लागि, डिजिटल संसारमा बस्दा पनि हामीले मानव सम्बन्ध र मानसिक सन्तुलन कायम राख्नु महत्त्वपूर्ण छ ।