काठमाडौँ । हाम्रो शरीर एउटा मेसिनजस्तै हो, जसको कार्य सञ्चालनका लागि रगतको माध्यमबाट पोषक तत्त्व र अक्सिजनको आपूर्ति भइरहन्छ। त्यसैले, रक्तसञ्चार सही हुनु आवश्यक छ। 

धमनीहरू बन्द हुने, मधुमेह, नसामा क्षतिजस्ता थुप्रै कारणले रक्तसञ्चार प्रभावित हुन सक्छ। यदि समयमै यसमा ध्यान नदिएमा समस्याले गम्भीर रूप लिन सक्छ। केही कारणले रक्तसञ्चार बिग्रँदा यसका लक्षणहरू सबैभन्दा पहिले हाम्रो खुट्टामा देखिन्छन्।

खराब रक्तसञ्चार हुँदा खुट्टामा देखिने सङ्केतहरू जानौँ:

१. गोलीगाँठो र खुट्टा सुन्निने:

जब रक्तसञ्चार राम्रोसँग हुँदैन, तब तरल पदार्थ खुट्टा र गोलीगाँठोका तन्तुहरूमा जम्मा हुन थाल्छ, जसलाई एडिमा भनिन्छ। यो सुन्निने समस्या लामो समयसम्म उभिएपछि वा बसिरहेपछि अझ बढ्छ। 

दबाउँदा छालामा गहिरो खाल्डो पर्नु यसको सामान्य लक्षण हो। यो सुन्निने समस्या मुटुको कमजोरी, मिर्गौलाको समस्या वा नसाहरू कमजोर भएको सङ्केत पनि हुन सक्छ।

२. खुट्टा सधैँ चिसो रहनु:

यदि तपाईँको खुट्टा छुँदा सधैँ अरूको भन्दा चिसो लाग्छ भने, यो खराब रक्तसञ्चारको महत्त्वपूर्ण सङ्केत हो। जब खुट्टासम्म पर्याप्त मात्रामा तातो रगत पुग्न सक्दैन, तब खुट्टाहरू चिसो रहन्छन्। यो समस्या थाइरोइड वा पेरिफेरल आर्टरी डिजिज जस्ता अवस्थामा पनि देखिन सक्छ।

३. मांसपेशीमा पीडादायक ऐंठन:

खराब रक्तसञ्चारको अर्को लक्षण खुट्टा, विशेषगरी तिघ्रा, पिँडौला वा पैतालामा अचानक उठ्ने तीव्र ऐंठन वा क्र्याम्प हो। यो ऐंठन प्रायः राति सुत्ने बेलामा वा व्यायाम गर्दा आउँछ। जब मांसपेशीहरूले पर्याप्त मात्रामा अक्सिजन पाउँदैनन्, तब तिनीहरू खुम्चिन थाल्छन्, जसले गर्दा तेज दुखाइ हुन्छ र क्र्याम्प आउँछ।

यसबाट बच्न के गर्ने?

• नियमित व्यायाम गर्ने: 

नियमित व्यायाम गर्नु रक्तसञ्चार सुधार्ने सबैभन्दा प्रभावकारी तरिका हो। छिटो हिँड्ने, पौडी खेल्ने, साइकल चलाउने वा जगिङ जस्ता एरोबिक व्यायामले मुटुको धड्कन बढाउँछ, जसले गर्दा सम्पूर्ण शरीरमा रगतको प्रवाह तीव्र हुन्छ र नसाहरूलाई स्वस्थ राख्न मद्दत गर्छ।

• स्वस्थ आहार लिने: 

खानामा नुनको मात्रा कम गर्नुहोस्, किनकि यसले सुन्निने समस्या बढाउन सक्छ। प्रशोधित र जङ्क फुडबाट टाढा रहनुहोस्। यसको सट्टा ताजा फलफूल, हरियो सागसब्जी, सम्पूर्ण अन्न र एन्टी-अक्सिडेन्टले भरिएका खानेकुराहरू (जस्तै सुन्तला) आफ्नो आहारमा समावेश गर्नुहोस्।

• खुट्टाका मांसपेशीहरूका लागि व्यायाम: 

पिँडौलाका मांसपेशीहरूलाई ‘दोस्रो मुटु’ पनि भनिन्छ, किनभने यसले खुट्टाबाट रगतलाई फेरि माथि मुटुतिर धकेल्न मद्दत गर्छ। यिनीहरूलाई बलियो बनाउन टो-राइज जस्ता व्यायाम गर्नुहोस्।

• डाक्टरसँग सल्लाह लिने: 

यदि खुट्टामा खराब रक्तसञ्चारका लक्षणहरू देखिएमा, ढिला नगरी डाक्टरसँग सल्लाह लिनु अत्यन्त आवश्यक छ। यी लक्षणहरू पेरिफेरल आर्टरी डिजिज, मधुमेह वा मुटुको रोग जस्ता कुनै गम्भीर रोगको सङ्केत पनि हुन सक्छन्।

अस्वीकरण: यस लेखमा उल्लेख गरिएका सल्लाह र सुझावहरू केवल सामान्य जानकारीका उद्देश्यका लागि मात्र हुन् र यसलाई व्यावसायिक चिकित्सा सल्लाहको रूपमा लिनु हुँदैन। कुनै पनि प्रश्न वा समस्या भएमा सधैँ आफ्नो डाक्टरसँग सल्लाह लिनुहोस्।