काठमाडौँ । हालै सार्वजनिक भएको ‘वर्ल्ड इनइक्वालिटी रिपोर्ट २०२६’ अनुसार विश्वको कुल व्यक्तिगत सम्पत्तिको तीन-चौथाइ हिस्सा अब विश्व जनसङ्ख्याको सबैभन्दा धनी १० प्रतिशतको स्वामित्वमा रहेको छ।

आयको मामिलामा पनि ठुलो अन्तर छ, जहाँ सबैभन्दा ५० प्रतिशत धनीहरूले कुल आयको ९० प्रतिशतभन्दा बढी हिस्सा घर लैजान्छन्, जबकि विश्वको सबैभन्दा गरिब आधा जनसङ्ख्याले कुल आयको १० प्रतिशतभन्दा कम पाउँछ। 

सन् २०१८ देखि वार्षिक रूपमा प्रकाशित हुँदै आएको यस रिपोर्टको २०२६ संस्करण एक महत्त्वपूर्ण समयमा आएको हो, किनकि विश्वव्यापी रूपमा धेरै मानिसहरूको जीवनस्तर स्थिर भइरहेको छ, जबकि सम्पत्ति र शक्ति माथिल्लो तहमा केन्द्रित हुँदै गइरहेको छ।

• सम्पत्ति र आय असमानता बिचको भिन्नता

सम्पत्ति र आयको स्तर सधैं एकैनास हुँदैन। सबैभन्दा धनी व्यक्तिहरू सबैभन्दा बढी कमाउनेहरू नहुन सक्छन्, जसले मानिसहरूले कमाएको र उनीहरूको स्वामित्वमा रहेको सम्पत्ति बिचको निरन्तर विभाजनलाई प्रकाश पार्छ।

सम्पत्तिमा एक व्यक्तिको ऋण कटौती गरेपछि बचत, लगानी वा सम्पत्ति जस्ता कुल सम्पत्तिको मूल्य समावेश हुन्छ। सन् २०२५ मा, विश्वको सबैभन्दा धनी १० प्रतिशत जनसङ्ख्यासँग विश्वव्यापी सम्पत्तिको ७५ प्रतिशत हिस्सा थियो, मध्यम ४० प्रतिशतसँग २३ प्रतिशत र सबैभन्दा गरिब आधा जनसङ्ख्यासँग २ प्रतिशत मात्र थियो।

सन् १९९० को दशकदेखि, अर्बपतिहरू र सेन्टि-मिलियनेयरहरूको सम्पत्ति प्रत्येक वर्ष लगभग ८ प्रतिशत ले बढेको छ, जुन विश्वको सबैभन्दा गरिब आधा जनसङ्ख्याको सम्पत्ति वृद्धि दरको तुलनामा लगभग दोब्बर हो।

सबैभन्दा धनी ०.००१ प्रतिशत, अर्थात् ६०,००० भन्दा कम अर्बपतिहरू, ले अहिले आधा मानवताको भन्दा तीन गुणा बढी सम्पत्ति नियन्त्रण गर्छन्। सन् १९९५ मा उनीहरूको हिस्सा लगभग ४ प्रतिशत रहेकोमा अहिले बढेर ६ प्रतिशतभन्दा बढी पुगेको छ।

आयलाई पेन्सन र बेरोजगारी बीमा योगदानलाई ध्यानमा राखेपछि कर पूर्व आम्दानीको आधारमा मापन गरिन्छ। सन् २०२५ मा, विश्वको सबैभन्दा धनी १० प्रतिशतले विश्वव्यापी आयको ५३ प्रतिशत प्राप्त गरे, मध्यम ४० प्रतिशतले ३८ प्रतिशत र सबैभन्दा गरिब ५० प्रतिशतले ८ प्रतिशत मात्र कमाए।

• क्षेत्रीय रूपमा सम्पत्ति र आयको विभाजन

विश्वका विभिन्न क्षेत्रहरूमा असमानताको चित्र फरक छ। व्यक्तिको जन्मस्थानले उसले कति कमाउँछ र कति सम्पत्ति बनाउन सक्छ भन्ने कुरा निर्धारण गर्ने सबैभन्दा बलियो कारकहरूमध्ये एक हो। यद्यपि, रिपोर्टका तथ्याङ्कहरू औसत हुन्।

सन् २०२५ मा, रिपोर्टमा एकै समूहमा राखिएको उत्तर अमेरिका र ओशिनियाका मानिसहरूको औसत सम्पत्ति विश्वको औसतको ३३८ प्रतिशत थियो, जसले यसलाई विश्वव्यापी रूपमा सबैभन्दा धनी क्षेत्र बनाउँछ। आय हिस्सा पनि विश्वको औसतको २९० प्रतिशत थियो, जुन पनि विश्वमै सबैभन्दा उच्च हो।

युरोप र पूर्वी एसिया यसपछि छन् र तिनीहरू विश्व औसतभन्दा माथि रहेका छन्, जबकि उप-सहारा अफ्रिका, दक्षिण एसिया, ल्याटिन अमेरिका र मध्य पूर्वका विशाल भागहरू विश्वव्यापी औसतभन्दा धेरै तल रहेका छन्।

• कुन देशहरूमा आय असमानता सबैभन्दा बढी छ?

दक्षिण अफ्रिका मा विश्वमै सबैभन्दा उच्च आय असमानता छ, जहाँ सबैभन्दा धनी १० प्रतिशतले कुल आयको ६६ प्रतिशत कमाउँछन्, जबकि सबैभन्दा गरिब आधा जनसङ्ख्याले ६ प्रतिशत मात्र प्राप्त गर्छन्।

ब्राजिल, मेक्सिको, चिली र कोलम्बिया जस्ता ल्याटिन अमेरिकी देशहरूमा पनि यस्तै प्रवृत्ति छ, जहाँ सबैभन्दा धनी १० प्रतिशतले आम्दानीको लगभग ६० प्रतिशत प्राप्त गर्छन्।

स्वीडेन र नर्वे जस्ता युरोपेली देशहरूमा केही बढी सन्तुलित अवस्था छ, जहाँ सबैभन्दा गरिब ५० प्रतिशतले कुल आयको लगभग २५ प्रतिशत कमाउँछन्, जबकि सबैभन्दा धनी १० प्रतिशतले ३० प्रतिशतभन्दा कम प्राप्त गर्छन्।

अस्ट्रेलिया, क्यानडा, जर्मनी, जापान र संयुक्त राज्यजस्ता धेरै विकसित अर्थतन्त्रहरू बिचमा पर्छन्। यहाँ सबैभन्दा धनी १० प्रतिशतले कुल आयको लगभग ३३–४७ प्रतिशत कमाउँछन्, जबकि सबैभन्दा गरिब आधाले १६–२१ प्रतिशत पाउँछन्।

एसियामा, बंगलादेश र चीन जस्ता देशहरूमा बढी सन्तुलित संरचना छ, जबकि भारत, थाइल्याण्ड र टर्कीमा सबैभन्दा धनी १० प्रतिशतले कुल आयको आधाभन्दा बढी कमाउने भएकाले असमानता उच्च रहेको छ।

• कुन देशहरूमा सम्पत्ति असमानता सबैभन्दा बढी छ?

सम्पत्ति असमानताको मामिलामा पनि दक्षिण अफ्रिका सूचीको शीर्ष स्थानमा छ। यहाँ सबैभन्दा धनी १० प्रतिशतले व्यक्तिगत सम्पत्तिको ८५ प्रतिशत नियन्त्रण गर्छन्, जबकि सबैभन्दा गरिब ५० प्रतिशत ऋण सम्पत्तिभन्दा बढी भएको कारण ‘नकारात्मक हिस्सा’ मा छन्।

रुस, मेक्सिको, ब्राजिल र कोलम्बियामा पनि यस्तै ढाँचा छ, जहाँ सबैभन्दा धनीहरूले ७० प्रतिशत वा सोभन्दा बढी हिस्सा लिन्छन्, जबकि सबैभन्दा गरिबहरूले २–३ प्रतिशत मात्र प्राप्त गर्छन्।

इटाली, डेनमार्क, नर्वे र नेदरल्यान्ड्स जस्ता युरोपेली देशहरू तुलनात्मक रूपमा बढी सन्तुलित छन्। यहाँ मध्यम ४० प्रतिशतले लगभग ४५ प्रतिशत हिस्सा लिन्छन्, र सबैभन्दा गरिब आधाले अलिकति ठुलो हिस्सा पाउँछन्, यद्यपि सबैभन्दा धनी १० प्रतिशतको प्रभुत्व अझै छ।

स्वीडेन र पोल्याण्डका सबैभन्दा गरिब ५० प्रतिशतको सम्पत्ति भने नकारात्मक हिस्सामा रहेको छ।

संयुक्त राज्य अमेरिका, बेलायत, अस्ट्रेलिया र जापान जस्ता धनी राष्ट्रहरूमा पनि असमानता धेरै छ। यहाँ सबैभन्दा धनी १० प्रतिशतले कुल आयको आधाभन्दा बढी कमाउँछन्, जबकि सबैभन्दा गरिब आधासँग १–५ प्रतिशत मात्र बाँकी रहन्छ।

चीन, भारत र थाइल्याण्ड लगायत एसियाका उदीयमान अर्थतन्त्रहरूमा पनि सम्पत्तिमा तीव्र असमानता छ। यहाँ सबैभन्दा धनी १० प्रतिशतले सम्पत्तिको लगभग ६५ – ६८ प्रतिशत नियन्त्रण गर्छन्।

अलजजिरा