काठमाडौँ । आइतबार भृकुटीमण्डपको प्राङ्गणमा एउटा फरक दृश्य थियो । नेपाली कांग्रेसको इतिहासमा यसअघि धेरै अधिवेशन भए, धेरै नारा लागे । तर आइतबार महामन्त्रीद्वय गगनकुमार थापा र विश्वप्रकाश शर्माको आह्वानमा सुरु भएको यो ‘दोस्रो विशेष महाधिवेशन’ केवल एउटा राजनीतिक कार्यक्रम मात्र थिएन, यो त एउटा पुस्ताले अर्को पुस्तासँग मागेको आफ्नो भविष्यको हिसाब–किताब थियो । पार्टीको संस्थापन पक्षले यसलाई ‘अवैधानिक’ भनिरहँदा, विधानको धारा १७ (२) को आधार देखाउँदै आएका कार्यकर्ताको आँखामा भने एउटा छुट्टै चमक थियो ‘रुपान्तरण’को चमक । 

महाधिवेशनमा देशभरबाट आएका प्रतिनिधिहरूको नाम दर्ता प्रक्रिया बिहानदेखि नै सुरु भएको थियो । आयोजकहरूका अनुसार ६० प्रतिशतभन्दा बढी महाधिवेशन प्रतिनिधिको सहभागिता रहने अपेक्षा गरिएको छ । प्रतिनिधि दर्ता शुल्क प्रतिव्यक्ति एक हजार रुपैयाँ तोकिएको छ । महाधिवेशनले पार्टीको नेतृत्व परिवर्तन, नीतिगत पुनरवलोकन, संरचनागत सुधारलगायतका एजेन्डामा छलफल गर्ने जनाइएको छ । उद्घाटन सत्रपछि बन्द सत्र सुरु हुने र महाधिवेशन सोमवारसम्म चल्ने कार्यक्रम छ । 

'समय फेरियो अब गगन नै हुन नेता’

विशेष महाधिवेशनको मञ्च पछाडिको एक कुनामा काभ्रेकी नानी माया चौलागाईं उभिइरहेकी थिइन् । उनले  कांग्रेसका कति वटा उतारचढाव झेले, त्यसको लेखाजोखा उनीसँग मात्र छ । ३० वर्षभन्दा बढी समय कांग्रेसको झण्डा बोकेर हिँडेकी नानी माया आज कसैको करकापमा होइन, आफ्नै गोजीको पैसा खर्चेर काठमाडौँ ओर्लिएकी हुन् । 

'हामीले राष्ट्रियता भन्यौँ, प्रजातन्त्र भन्यौँ र बूढो भइन्जेल शेरबहादुर देउवालाई पनि नेता मानेरै हिँड्यौँ,’ गदगद हुँदै उनले भनिन्, ‘तर अब समय फेरियो, अब हामीलाई गगन थापा चाहिएको छ ।’

उनको पीडा केवल राजनीतिक थिएन, पारिवारिक पनि थियो । उनले सुनाइन् कि कसरी घरभित्रै नयाँ पुस्ताले प्रश्न गरिरहेको छ । ‘छोराछोरीले भन्छन् आमा, अझै कति देउवाकै पछि लाग्नुहुन्छ ? अब गगन थापा जस्तालाई नेता नबनाउने हो भने हामी त घण्टी (रास्वपा) मा भोट हाल्छौँ ।’ नानीमायाका यी शब्दले कांग्रेसको वर्तमान संकटलाई प्रस्ट ऐना देखाउँथ्यो । गाउँ–गाउँमा कांग्रेसका पुराना कार्यकर्ताले आफ्नै सन्तानका अगाडि भोग्नुपरिरहेको ‘अपमान’ र त्यसबाट मुक्ति पाउने अन्तिम आशाको त्यान्द्रो नै यो विशेष महाधिवेशन भएको उनको तर्क छ । 

जेनजीको ‘उकुसमुकुस’

महाधिवेशनको अर्को रोचक र उत्साहजनक पाटो थियो युवाहरूको बाक्लो उपस्थिति । चितवनका सागर शर्मा जेनजी पुस्ताका प्रतिनिधि हुन् । उनीसँग महाधिवेशनमा मत हाल्ने अधिकार छैन, तर उनीसँग आफ्नो पार्टी सुध्रिएको हेर्ने प्रवल इच्छाशक्ति छ ।

‘मेरा हजुरबुबाका पालाका नेताहरू अहिले पनि कुर्सीमा छन् । के हामीले अझै पनि उनीहरूलाई नै ढोगिरहनुपर्ने ?’ सागरको यो प्रश्न केवल उनको होइन, उनीसँगै आएका १५–१६ जना युवा साथीहरूको साझा आक्रोश थियो । पार्टीभित्र विचारको खडेरी र नेतृत्वको जडताले गर्दा यो पुस्ता ‘उकुसमुकुस’ मा थियो । सागर भन्छन्, ‘गगन दाइले हाम्रो त्यो उकुसमुकुसलाई सम्बोधन गर्नुभयो, त्यसैले हामी यहाँ ऐक्यबद्धता जनाउन आएका हौँ ।’ 

त्यस्तै उत्साह धनकुटाकी सुम्निमा राईमा पनि देखिन्थ्यो । आरआर क्याम्पसमा पढ्दै गरेकी सुम्निमालाई लाग्छ, अब पनि नेतृत्व फेरिएन भने कांग्रेसको नाम सुन्ने मान्छे पनि बाँकी रहने छैनन् । ‘आज यहाँ जुन माहोल देखियो, यसले फेरि एकपटक कांग्रेस ब्युँझिने आशा जगाएको छ,’ उनले भनिन्, ‘हामीलाई अहिले पद र प्रतिष्ठा केही चाहिँदैन, गगन थापा सभापति भइदिए पुग्छ ।’ 

डर र आशाको दोसाँधमा ‘हस्ताक्षर’

महाधिवेशनको भित्री दृश्य अझै रोचक थियो । बाहिर गगन–विश्वप्रकाशको जयजयकार भइरहँदा भित्र भने ‘रणनीतिक पर्खाइ’ को खेल पनि चल्दै थियो । कतिपय यस्ता महाधिवेशन प्रतिनिधिहरू थिए । जो दिनभरि तमासा हेरेर बसे र साँझ परेपछि मात्र विशेष महाधिवेशनको पक्षमा हस्ताक्षर गर्न आइपुगे ।

उपत्यकाकै एक मेयर, जो संस्थापन पक्षका मानिन्थे, उनले साँझ अबेर मात्र हस्ताक्षर गरे । उनले भने, ‘सुरुमा म अलमलमा थिएँ । कति जना खुल्छन् भनेर हेरिरहेको थिएँ । तर जब जनलहर देखियो र ६० प्रतिशत प्रतिनिधि पुग्ने निश्चित भयो, तब मैले पनि हस्ताक्षर गरेँ ।’

ती मेयरका अनुसार अझै धेरै प्रतिनिधिहरू ‘पर्ख र हेर’को अवस्थामा छन् । उनीहरूलाई डर छ –कतै यो विशेष महाधिवेशन सफल भएन भने भोलि शेरबहादुर देउवा पक्षले चुनावमा टिकट नदेला कि ? तर जब बहुमतको सुनिश्चितता हुँदै गयो, तब ती डरहरू बिस्तारै आशामा परिणत हुन थालेका छन् । महाधिवेशनमा सहभागीहरू भन्छन्, ‘कांग्रेसभित्र परिवर्तनको ज्वाला भित्रभित्रै सल्किइसकेको छ, मात्र त्यसलाई औपचारिक रूप लिन बहुमतको बल चाहिएको छ ।’

फुटको डर कि नयाँ सुरुवात ?

काठमाडौँका सुमनराज कायस्थको मनमा भने एउटा गहिरो चिन्ता पनि छ । उनी गगन थापाको भिजनको प्रशंसक त हुन्, तर उनलाई पार्टी फुट्ने डरले पनि सताएको छ । ‘देउवालाई बोकेर कांग्रेस अब अगाडि बढ्न सक्दैन, यो सत्य हो । तर पार्टी फुट्यो भने प्रजातान्त्रिक आन्दोलनलाई ठुलो घाटा लाग्छ,’ उनले भने ।

तर नेपाल तरुण दलका सन्तोष तामाङ भने अब पछाडि हट्ने ठाउँ नरहेको तर्क गर्छन् । ‘जेनजी आन्दोलनमा उत्रिँदा, युवाहरूको पिटाइ खाँदा  पनि नपुग्ने नेतृत्व अब चल्दैन,’ उनले भने, ‘५४ प्रतिशत प्रतिनिधिले हस्ताक्षर गर्दा पनि नमान्ने हो भने यो महाधिवेशन नै आधिकारिक हुन्छ ।’

चन्द्र भण्डारी र सुनिल शर्माः सेल्फी र सुझावको घेरामा

महाधिवेशनको आकर्षणको केन्द्रमा दुई ‘डाक्टर’ नेताहरू  डा. चन्द्रकान्त भण्डारी र डा. सुनिल शर्मा पनि थिए । उनीहरू मञ्चमा प्रवेश गर्दा कार्यकर्ताको भिडले उनीहरूलाई यसरी घेर्‍यो कि स्वयंसेवकहरूलाई हम्मे–हम्मे पर्‍यो ।

कार्यकर्ताहरू उनीहरूसँग सेल्फी खिच्न मात्र होइन, नेतृत्व परिवर्तनको एजेन्डाबाट पछि नहटाउन दबाब दिन पनि झुम्मिएका थिए । ‘नेताज्यू, अब चाहिँ खुट्टा नकमाउनुस्, हामी तपाईंहरूको साथमा छौँ,' एक कार्यकर्ताले डा. चन्द्र भण्डारीको हात समातेर भावुक हुँदै भनिरहेका थिए । उनीहरू दुवै नेतालाई कार्यक्रम सकिएपछि सुरक्षाकर्मी र स्वयंसेवकले स्कर्टिङ गरेर बाहिर निकाल्नुपरेको थियो ।

साँझसम्मै चहलपहल

साँझ ढल्दै गर्दा भृकुटीमण्डपको चहलपहल घटेको थिएन । प्रतिनिधि दर्ता शुल्क बुझाउनेहरूको लाइन लामै थियो । ६० प्रतिशतभन्दा बढी प्रतिनिधिको सहभागिता रहने आयोजकको दाबीले संस्थापन पक्षलाई ठुलो दबाब दिएको छ । ‘यो महाधिवेशन केवल नेतृत्व परिवर्तनको लडाइँ होइन, यो त पुराना ढर्राका नीति र संरचनालाई भत्काएर नयाँ कांग्रेस निर्माण गर्ने संकल्प पनि हो । सोमबारको बन्द सत्रले लिने निर्णयले नेपाली कांग्रेस मात्र होइन, नेपालको समग्र राजनीति कुन दिशामा जान्छ भन्ने कुरा तय गर्नेछ,’ साँझमा लाइनमा बसेका एक महाधिवेशन प्रतिनिधिले भने । 

आइतबारदेखि सुरु भएको नेपाली कांग्रेसको विशेष महाधिवेशनका तस्बिरहरू