फ्रान्सले यस विश्वकपमा तेस्रो पटक उपाधि जितोस् वा नजितोस्, मोरक्कोविरुद्धको क्वार्टरफाइनलमा किलियन एमबाप्पेले पेनाल्टी गुमाएको क्षण पनि धेरैले सायद लामो समय याद गरिरहने छैनन् ।

फक्सबरोमा भएको उक्त खेल गोलरहित बराबरीमा चलिरहेको बेला मोरक्कोका नुसैर माजराउईले एमबाप्पेमाथि फाउल गरेपछि फ्रान्सले पेनाल्टी पायो । पेनाल्टी प्रहार गर्न अघि बढ्दा एमबाप्पेले आफ्नो दौडबीचमा ‘स्टटर’ अर्थात् क्षणिक रोकावटको शैली अपनाए । उनले गोलरक्षक यासिन बोनोलाई हेरेर प्रहार गरे, तर कमजोर प्रहारलाई बोनोले सजिलै बचाए ।

तर एमबाप्पेले त्यसको क्षतिपूर्ति खेलको ६०औँ मिनेटमा गरे । उनले उत्कृष्ट कर्लिङ प्रहारमार्फत मोरक्कोको बलियो रक्षापङ्क्ति तोडे । त्यसको छ मिनेटपछि उस्मान डेम्बेलेले अर्को गोल थपेपछि फ्रान्सले २–० को जित सुनिश्चित गर्दै सेमिफाइनल यात्रा तय गर्‍यो ।

यद्यपि प्रतियोगिताका संयुक्त सर्वाधिक गोलकर्तामध्ये एक एमबाप्पेबाट अपेक्षा नगरिएको त्यो पेनाल्टी असफलताले एउटा प्रश्न फेरि उठाएको छ—के अब खेलाडीहरूले ‘स्टटर’ शैलीमा पेनाल्टी हान्न छाड्ने समय आएको हो ?

आधुनिक फुटबलका ती पक्षहरू, जसलाई परम्परावादी समर्थकहरूले मन पराउँदैनन्, त्यसमध्ये स्टटर रन–अप पनि प्रमुख हो । छोटो बाहुलाको जर्सीसँग पञ्जा लगाउने खेलाडी, डाइभ गर्ने बानी र भिडियो सहायक रेफ्री –भिएआर) जस्तै यस शैली पनि आलोचनाको केन्द्रमा रहँदै आएको छ ।

‘स्टटर’ को कुनै औपचारिक परिभाषा छैन । तर फिफाको नियमअनुसार खेलाडीले पेनाल्टी प्रहार गर्नुअघि दौडने क्रममा रोकिएजस्तो गर्न वा झुक्याउने चाल प्रयोग गर्न पाउँछन्, तर बल प्रहार गर्नुअघि अन्तिम क्षणमा भने त्यसो गर्न पाइँदैन ।

यस विश्वकपमा स्टटर शैली अपनाएर पेनाल्टी गुमाउने खेलाडीहरूको सूचीमा एमबाप्पेसँगै ब्रुनो गिमाराएस, योर्गेन स्ट्रान्ड लार्सेन, लियोनेल मेस्सी र ह्यारी केन पनि छन् । यद्यपि केनले क्रोएसियाविरुद्ध आफ्नो पहिलो पेनाल्टी पुनः प्रहार गर्ने अवसर पाए र दोस्रो प्रयासमा स्टटर प्रयोग नगरी गोल गरेका थिए ।

यो कुनै नयाँ प्रविधि होइन । जोन एल्ड्रिज, मेक्सिकन महान् स्ट्राइकर ह्युगो सान्चेज र पेलेले समेत गोलरक्षकलाई झुक्याउन यही शैली अपनाएका थिए । तर यदि गोलरक्षकले हतारमा डाइभ नगरेमा यही रणनीति उल्टै खेलाडीका लागि महँगो साबित हुन सक्छ ।

यस विश्वकपमा स्टटर शैली अपनाएर पेनाल्टी गुमाउने खेलाडीहरूको सूचीमा एमबाप्पेसँगै ब्रुनो गिमाराएस, योर्गेन स्ट्रान्ड लार्सेन, लियोनेल मेस्सी र ह्यारी केन पनि छन् । यद्यपि केनले क्रोएसियाविरुद्ध आफ्नो पहिलो पेनाल्टी पुनः प्रहार गर्ने अवसर पाए र दोस्रो प्रयासमा स्टटर प्रयोग नगरी गोल गरेका थिए ।

यस विश्वकपमा पेनाल्टी सुटआउटसहित स्टटर शैलीमा २६ वटा पेनाल्टी प्रहार गरिएका छन् । तीमध्ये ११ वटा गोल हुन सकेनन् । अर्थात् सफलता दर केवल ५७ प्रतिशत रहेको छ ।

आईटीभीसँग कुरा गर्दै इंग्ल्यान्डका पूर्वस्ट्राइकर इयान राइटले भने, ‘स्टटर शैली अहिले समस्या बन्दै गएको देखिन्छ । गोलरक्षकहरूले अब यसको उपाय फेला पारिसकेका छन् ।’

यद्यपि मार्को अर्नाउटोभिच, राउल हिमेनेज, नेयमार, एमबाप्पे, क्रिस्टियानो रोनाल्डो, योआने विस्सा र काई हाभट्र्जले भने यही शैली प्रयोग गरेर सफलतापूर्वक गोल गरेका छन् ।

अर्कोतर्फ स्टटर प्रयोग नगरी प्रहार गरिएका ३५ पेनाल्टीमध्ये २४ गोल भएका छन् । यसरी सफलता दर ६८ प्रतिशत पुगेको छ ।

समग्रमा हेर्दा यो विश्वकप १२ गजको दूरीबाट गोल गर्न खोज्ने खेलाडीहरूका लागि निराशाजनक रह्यो ।

यस विश्वकपमा पेनाल्टी सुटआउटबाहेकका ३० प्रतिशत पेनाल्टी असफल भएका छन् । सन् १९६६ देखि तथ्याङ्क राख्न थालिएयता यो कुनै पनि विश्वकपको दोस्रो सबैभन्दा खराब सफलता दर हो ।

यदि पेनाल्टी सुटआउटलाई पनि समावेश गर्ने हो भने असफलताको दर ३५ प्रतिशत पुग्छ, जुन सन् १९६६ यताकै सबैभन्दा उच्च हो ।

बीबीसी रेडियो ५ लाइभसँग कुरा गर्दै स्कटल्यान्डका पूर्वविङ्गर प्याट नेभिनले भने, ‘अहिले पेनाल्टीमा एउटा हतियारको दौड चलिरहेको छ । गोल गर्न पहिलेभन्दा धेरै कठिन भएको छ । कारण, अहिलेका गोलरक्षकहरू ठूला, शक्तिशाली र धेरै एथलेटिक छन् ।’

उनले थपे, ‘यदि गोलरक्षकले सही दिशा अनुमान गर्‍यो भने तपाईंले बललाई तीव्र गतिमा जालीको कुनामा नै हान्नुपर्छ । त्यसो गर्दा पनि बच्न सक्छ ।’

यो फ्रान्सका लागि एमबाप्पेको दोस्रो मात्र पेनाल्टी असफलता थियो । उनले हालसम्म प्रहार गरेका १६ पेनाल्टीमध्ये १४ गोल गरेका छन् । क्लब फुटबलमा भने उनको सफलता दर केही कम छ । उनले ६२ पेनाल्टीमध्ये ५० गोल गरेका छन् ।

‘पहिले उत्कृष्ट पेनाल्टी भनेपछि गोल पक्का जस्तै हुन्थ्यो । अहिले त्यस्तो छैन । त्यसैले खेलाडीहरूले नयाँ उपाय सोच्न थालेका छन् । स्टटरको उद्देश्य पनि गोलरक्षकलाई गलत दिशामा पठाउनु हो ।’

‘अहिले गोलरक्षकहरूसँग विस्तृत तथ्याङ्क हुन्छ । कुन खेलाडीले कस्तो शैली अपनाउँछ भन्ने सबै जानकारी उनीहरूसँग हुन्छ । आफ्नो मनपर्ने शैली लुकाउन अब सम्भव छैन । त्यसैले खेलाडी र गोलरक्षकबीच निरन्तर रणनीतिक प्रतिस्पर्धा चलिरहेको छ ।’

‘एमबाप्पेको सबैभन्दा ठूलो बल भनेको उनको तयारी हो । पेनाल्टीअघि उनले बल राख्ने निश्चित प्रक्रिया अपनाउँछन् । आज उनले त्यो प्रक्रिया दुई पटक दोहोर्याए, तर भिएआर जाँचका कारण तेस्रो पटक गर्नुपर्‍यो, र तेस्रो प्रयासमै उनी असफल भए ।’

यो फ्रान्सका लागि एमबाप्पेको दोस्रो मात्र पेनाल्टी असफलता थियो । उनले हालसम्म प्रहार गरेका १६ पेनाल्टीमध्ये १४ गोल गरेका छन् । क्लब फुटबलमा भने उनको सफलता दर केही कम छ । उनले ६२ पेनाल्टीमध्ये ५० गोल गरेका छन् ।

मोरक्कोका यासिन बोनो भने पेनाल्टी रोक्न माहिर गोलरक्षकका रूपमा परिचित छन् । विश्वकपमा उनले सामना गरेका नौ पेनाल्टी (सुटआउटसहित) मध्ये केवल दुई मात्र गोल भएका छन् । उनले चार पेनाल्टी बचाएका छन् भने तीन प्रहार आफैँ गोलबाहिर गएका छन् ।

बिहीबार एमबाप्पेलाई पेनाल्टी प्रहार गर्न निकै लामो समय कुर्नुपरेको थियो । भिएआर जाँचका कारण पेनाल्टी निर्णय भएको क्षणदेखि बोनोले बचाउ गरेको क्षणसम्म तीन मिनेट १२ सेकेन्ड बितेको थियो ।

बीबीसी रेडियो ५ लाइभसँग कुरा गर्दै फ्रान्सेली फुटबल पत्रकार जुलियन लोरेन्सले एमबाप्पेको असफलताको कारण उनको नियमित तयारीको क्रम बिग्रनु भएको बताए ।

उनले भने, ‘उनको सामान्य लय भङ्ग भयो र त्यो साँच्चिकै खराब पेनाल्टी थियो ।’

लोरेन्सले थपे, ‘प्रहार कमजोर थियो र बचाउन निकै सजिलो थियो । बोनो पेनाल्टी रोक्ने मामिलामा उत्कृष्ट गोलरक्षक हुन् ।’

‘फुटबलमा निश्चित दिनचर्या (रुटिन) अत्यन्त महत्त्वपूर्ण हुन्छ । भिएआर को लामो प्रतीक्षाले स्पष्ट रूपमा एमबाप्पेको ध्यान विचलित गर्‍यो । अनुमति पाएपछि उनले हतारमा प्रहार गरेजस्तो देखिन्थ्यो ।’

आईटीभीसँग कुरा गर्दै आयरल्यान्डका पूर्वमिडफिल्डर रोय किनले भने, ‘खेलाडीलाई तीन मिनेटभन्दा बढी कुर्न बाध्य पार्नु न्यायसंगत होइन । यी विश्वस्तरीय खेलाडी हुन्, तर पेनाल्टी आफैंमा ठूलो दबाबको अवस्था हो । किन तीन मिनेट कुर्नुपर्ने ?’

उनले थपे, ‘स्ट्राइकरका लागि समय नै सबैभन्दा ठूलो शत्रु हो । यस्तो अवस्थामा फाइदा बिस्तारै गोलरक्षक र पेनाल्टी बेहोरेको टोलीतर्फ जान थाल्छ ।’

इयान राइटको पनि त्यही धारणा थियो । उनले भने, ‘जति धेरै समय पेनाल्टी प्रहार गर्न कुर्नुपर्छ, त्यति नै खेलाडीले आफूले के गर्ने भन्ने विषयमा शंका गर्न थाल्छ ।’

बीबीसीबाट