मस्को । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले युक्रेन युद्ध अन्त्यका लागि कूटनीतिक प्रयास तीव्र बनाइरहेका बेला रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन तत्काल शान्ति वार्तामा जान इच्छुक नरहेको र आगामी महिनाहरूमा युद्धलाई अझ व्यापक बनाउने तयारीमा रहेको खुलासा भएको छ।

क्रेमलिनसँग निकट सम्बन्ध रहेका तीन स्रोतलाई उद्धृत गर्दै रोयटर्सले सार्वजनिक गरेको समाचारअनुसार युक्रेनले पछिल्ला हप्ताहरूमा रुसका तेल प्रशोधन केन्द्र, बन्दरगाह तथा ऊर्जा पूर्वाधारमा गरेका सफल ड्रोन आक्रमणहरूले पुटिनलाई झन् कठोर बनाएको छ।

युद्ध पाँचौँ वर्षमा प्रवेश गरिसकेको अवस्थामा पुटिनले युद्ध रोक्नेभन्दा अझ विस्तार गर्ने सम्भावना बलियो रहेको तीनमध्ये दुई स्रोतले बताएका छन्। नियमित रूपमा पुटिनसँग भेट गर्ने एक स्रोतका अनुसार आगामी केही महिनामा युद्ध थप चर्किने सम्भावना अत्यन्त उच्च छ।

यो जानकारी अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पले पुटिन युद्ध अन्त्य गर्न इच्छुक रहेको र समाधान धेरैले सोचेभन्दा नजिक पुगेको दाबी गरेको केही दिनपछि सार्वजनिक भएको हो। गत साता ट्रम्पले पुटिन र युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीसँग छुट्टाछुट्टै टेलिफोन वार्ता गरेका थिए। त्यसपछि अङ्कारामा सम्पन्न नेटो शिखर सम्मेलनका क्रममा ट्रम्प र जेलेन्स्कीबीच प्रत्यक्ष भेटवार्ता भएको थियो। भेटपछि जेलेन्स्कीले शान्ति नजिक ल्याउने विभिन्न उपायबारे छलफल भएको बताएका थिए।

यद्यपि क्रेमलिननिकट स्रोतहरूका अनुसार पुटिन अहिले कुनै सम्झौताभन्दा युक्रेनको पूर्वी डोनबास क्षेत्र पूर्ण रूपमा आफ्नो नियन्त्रणमा ल्याउने लक्ष्यमा केन्द्रित छन्। यस वर्ष रुसी सेनाको अग्रगति अपेक्षाकृत सुस्त रहे पनि पुटिनले डोनबास कब्जा नगरी युद्ध रोक्न नहुने अडान लिएको बताइएको छ।

एक स्रोतका अनुसार हालै पुटिनका केही सल्लाहकारहरूले वर्तमान युद्धरेखालाई आधार बनाएर युद्धविराम गर्ने विकल्प सुझाएका थिए। तर पुटिनले उक्त प्रस्ताव अस्वीकार गर्दै आफ्ना सहयोगीहरूलाई कडा प्रतिक्रिया दिएका थिए। अर्का स्रोतका अनुसार पुटिनको विश्वास छ कि रुसी सेनाले निकट भविष्यमै सम्पूर्ण डोनबास आफ्नो नियन्त्रणमा ल्याउनेछ।

गत जुन महिनामा युक्रेनी राष्ट्रपति जेलेन्स्कीले पुटिनलाई प्रत्यक्ष भेटवार्ता र युद्धविरामको प्रस्ताव गरेका थिए। तर पुटिनले सार्वजनिक रूपमा त्यसलाई अस्वीकार गरेका थिए।

यस विषयमा प्रतिक्रिया दिँदै क्रेमलिनका प्रवक्ता दिमित्री पेस्कोभले रुस शान्तिपूर्ण समाधानका लागि तयार रहे पनि आवश्यक परे ‘विशेष सैन्य अभियान’ स्वतन्त्र रूपमा निरन्तर सञ्चालन गर्न सक्षम रहेको बताएका छन्।

यता जेलेन्स्कीको कार्यालयका एक वरिष्ठ अधिकारीले पछिल्ला महिनाहरूमा प्राप्त गुप्तचर सूचनाले पुटिन शान्तिको तयारीमा नभई युद्धलाई अझ व्यापक बनाउने योजनामा रहेको देखाएको बताएका छन्। उनका अनुसार रुसले युक्रेनभित्र नयाँ सैन्य अभियान सुरु गर्ने वा अर्को कुनै युरोपेली मुलुकमाथि पनि दबाब सिर्जना गर्न सक्ने सम्भावनाबारे गुप्तचर निकायहरूले अध्ययन गरिरहेका छन्।

पश्चिमा सैन्य विश्लेषकहरूका अनुसार सम्पूर्ण डोनबास नियन्त्रणमा लिन रुसले ठूलो सङ्ख्यामा नयाँ सैनिक भर्ना गर्नुपर्ने हुन सक्छ। तर अनिवार्य सैनिक भर्तीको निर्णय राजनीतिक रूपमा अलोकप्रिय हुने भएकाले पुटिन त्यसतर्फ अघि बढ्न हिच्किचाइरहेका छन्।

रुसका केही सैन्य विश्लेषकहरूले सार्वजनिक रूपमा युद्ध विस्तारबारे चर्चा गर्न थालेका छन्। उनीहरूले बाल्टिक देशहरूमा रहेका नेटोका सैन्य अड्डा तथा युरोपका अन्य रणनीतिक संरचनामाथि आक्रमणको सम्भावनासमेत औँल्याएका छन्।

यदि त्यस्तो अवस्था सिर्जना भयो भने रुस प्रत्यक्ष रूपमा अमेरिकाको नेतृत्वमा रहेको नेटो गठबन्धनसँग भिडन्तमा पुग्न सक्छ। नेटोको सामूहिक सुरक्षा सिद्धान्तअनुसार कुनै एक सदस्य राष्ट्रमाथिको आक्रमणलाई सम्पूर्ण गठबन्धनमाथिको आक्रमण मानिन्छ।

लन्डनस्थित रोयल युनाइटेड सर्भिसेस इन्स्टिच्युटका रक्षा विश्लेषक ज्याक वाटलिङका अनुसार रुसले नेटोसँग पूर्ण युद्ध चाहेको नहुन सक्छ। तर सीमित प्रकृतिका आक्रमणमार्फत गठबन्धनभित्र मतभेद उत्पन्न गराउने प्रयास गर्न सक्छ। उनले हालै रोमानियामा भएको रुसी ड्रोन आक्रमणलाई त्यसको संकेतका रूपमा व्याख्या गरेका छन्। उनका अनुसार यस्तो तनावले पुटिनलाई रुसभित्र थप सैनिक भर्ती गर्ने राजनीतिक आधार पनि उपलब्ध गराउन सक्छ।

युद्ध लामो बन्दै जाँदा यसको आर्थिक प्रभाव पनि रुसभित्र गहिरिँदै गएको छ। युक्रेनी ड्रोनहरूले रुस तथा रुसको नियन्त्रणमा रहेका क्षेत्रमा तेल प्रशोधन केन्द्र, इन्धन भण्डारण स्थल र बन्दरगाहलाई लगातार निशाना बनाइरहेका छन्। यसको प्रत्यक्ष असर इन्धन आपूर्तिमा परेको छ।

रुसका अधिकांश क्षेत्रमा पेट्रोल र डिजेलको अभाव देखिएको छ भने लामो लाइन र कोटा प्रणाली लागू गरिएको समाचार सार्वजनिक भइरहेका छन्। युद्ध सुरु भएयता पहिलो पटक पुटिनको लोकप्रियता केही घटेको हालैको एक सर्वेक्षणले देखाएको छ। यद्यपि उनी अझै पनि बहुसङ्ख्यक रुसी नागरिकको समर्थनमा रहेको बताइएको छ।

युक्रेनका पश्चिमी सहयोगी राष्ट्रहरूले पछिल्ला सफल आक्रमणलाई युद्धको मोड परिवर्तन भएको संकेतका रूपमा व्याख्या गरेका छन्। उनीहरूले रुसमाथि थप आर्थिक प्रतिबन्ध लगाएर पुटिनलाई वार्तामा आउन बाध्य पार्नुपर्ने धारणा राखेका छन्।

तर पुटिनसँग नियमित सम्पर्कमा रहेका स्रोतहरूका अनुसार युक्रेनका हालैका सफलताले पुटिनलाई कमजोर बनाएको छैन। बरु उनले अझ कडा सैन्य जवाफ दिने निर्णय गरेका छन्। पछिल्लो एक सातामा रुसले राजधानी किभसहित युक्रेनका विभिन्न क्षेत्रमा दुई ठूला ड्रोन तथा क्षेप्यास्त्र आक्रमण गरेको छ, जसमा दर्जनौँ सर्वसाधारणको मृत्यु भएको थियो। रुसले भने आफ्ना आक्रमण केवल सैन्य लक्ष्यविरुद्ध केन्द्रित रहेको दाबी गरेको छ।

गत साता उच्च सैनिक अधिकारीहरूसँगको बैठकमा पुटिनले युक्रेनले रुसी ऊर्जा पूर्वाधारमाथि आक्रमण गरेकाले रुसले डोनबासभन्दा बाहिर सीमावर्ती क्षेत्रमा पनि सुरक्षा क्षेत्र विस्तार गर्ने बताएका थिए। त्यसका लागि थप युक्रेनी भूभाग कब्जा गर्नुपर्ने उनको भनाइ थियो।

रुसको रक्षा मन्त्रालयका पूर्व अधिकारी आन्द्रेई इल्नित्स्कीले हालै प्रकाशित एक लेखमा युद्धको अर्को चरणमा युक्रेनका करिब ३० प्रमुख औद्योगिक केन्द्र, इस्पात कारखाना तथा ओडेसा बन्दरगाहमाथि व्यापक आक्रमण हुन सक्ने उल्लेख गरेका छन्। त्यसपछि बाल्टिक देशहरू, रोमानिया तथा युरोपेली संघभित्र युक्रेनका लागि लामो दूरीका ड्रोन र क्षेप्यास्त्र उत्पादन गर्ने कारखानामाथि पनि प्रहार हुन सक्ने उनको दाबी छ।

यस विषयमा प्रतिक्रिया दिँदै क्रेमलिनका प्रवक्ता पेस्कोभले युरोपमा तीव्र सैन्यीकरण भइरहेकाले रुसले आफ्नै सुरक्षा सुदृढ गर्नुपर्ने बताएका छन्।

युद्धभूमिमा भने डोनबास क्षेत्रमा लडाइँ अझै अत्यन्त भीषण छ। सेन्टर फर स्ट्राटेजिक एन्ड इन्टरनेशनल स्टडिज (सीएसआईएस) को हालैको अनुमानअनुसार सन् २०२२ मा पूर्ण युद्ध सुरु भएयता दुवै पक्षका करिब २० लाख सैनिक मारिएका, घाइते भएका वा बेपत्ता भएका छन्। तीमध्ये करिब १४ लाख रुसी सैनिक रहेको अनुमान छ। यद्यपि रुस र युक्रेन दुवैले आधिकारिक रूपमा सैन्य क्षतिको विवरण सार्वजनिक गरेका छैनन्।

करिब एक हजार दुई सय किलोमिटर लामो युद्धरेखामा युक्रेनले व्यापक रूपमा ड्रोन प्रयोग गर्न थालेपछि रुसी सेनाको सङ्ख्यात्मक श्रेष्ठता कमजोर बनेको विश्लेषण गरिएको छ।

पछिल्ला साताहरूमा रुसी सेना दोनेत्स्क क्षेत्रको महत्वपूर्ण सहर कोस्त्यान्तिनिभ्कातर्फ विस्तारै अघि बढिरहेको छ। यो सहर युक्रेनको पूर्वी प्रतिरक्षा रेखाको मुख्य केन्द्र मानिन्छ। जुलाई ३ मा पुटिनले रुसी सेनाले कोस्त्यान्तिनिभ्का कब्जा गरेको घोषणा गरेका थिए। तर युक्रेनले त्यसलाई अस्वीकार गर्दै सहर अझै आफ्नो नियन्त्रणमा रहेको जनाएको छ।

त्यसको भोलिपल्ट ट्रम्पसँगको टेलिफोन वार्तामा पुटिनले दोनेत्स्क क्षेत्रको बाँकी भूभाग पनि रुसले छिट्टै नियन्त्रणमा लिने विश्वास व्यक्त गरेका थिए।

क्रेमलिननिकट स्रोतका अनुसार पुटिनका लागि डोनबासमाथिको पूर्ण नियन्त्रण केवल सैन्य लक्ष्य मात्र नभई राजनीतिक प्रतिष्ठाको विषय पनि बनेको छ। उनका अनुसार पुटिनलाई अहिले कुनै न कुनै निर्णायक विजय आवश्यक परेको छ र त्यही उद्देश्यले उनले युद्धलाई अझ तीव्र बनाउने तयारी गरिरहेका छन्।