लण्डन । लेबर पार्टीको नेतृत्व जितेपछि एन्डी बर्नहम सोमबार बेलायतका नयाँ प्रधानमन्त्री बन्दै छन्। पूर्वप्रधानमन्त्री कियर स्टार्मरले राजीनामा दिएपछि उनी सत्ताको नेतृत्व सम्हाल्न लागेका हुन्। अब सत्ता हस्तान्तरणको प्रक्रिया कसरी अघि बढ्छ भन्ने विषय यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ:

५६ वर्षीय बर्नहम, जसलाई ‘किङ अफ द नर्थ’ (उत्तरका राजा) भनेर चिनिन्छ, उनले लगभग एक दशकअघि वेस्टमिन्स्टर छाडेर ग्रेटर म्यानचेस्टरको मेयर बनेका थिए। केही साताअघि मात्र संसद्‌मा फर्किएका उनले त्यसलगत्तै लेबर पार्टीको नेतृत्व जिते। उनी बेलायतका ५९औँ प्रधानमन्त्री बन्नेछन् भने पछिल्लो १० वर्षमा नम्बर ‘१० डाउनिङ स्ट्रिट’ (प्रधानमन्त्री निवास) मा बस्ने सातौँ प्रधानमन्त्री हुनेछन्।

• एन्डी बर्नहम को हुन्?

बर्नहमले सन् २०१७ मा वेस्टमिन्स्टर छाड्नुअघि लेबर पार्टीका विभिन्न सरकारमा मन्त्रीका रूपमा काम गरेका थिए। त्यसपछि उनी ग्रेटर म्यानचेस्टरका मेयर बने।

कोभिड–१९ महामारीका बेला उत्तरी इङ्ल्यान्डको पक्षमा खुलेर आवाज उठाउनुका साथै क्षेत्रीय लगानी बढाउन अभियान चलाएकाले उनी बेलायतका सबैभन्दा चर्चित क्षेत्रीय नेतामध्ये एक बने। यही कारण उनलाई ‘किङ अफ द नर्थ’ भन्ने उपनाम दिइएको हो।

सहज र जनमैत्री शैलीका लागि परिचित बर्नहमले आफूलाई परम्परागत वेस्टमिन्स्टर राजनीतिज्ञभन्दा फरक रूपमा प्रस्तुत गर्दै आएका छन्। नेतृत्व अभियानका क्रममा उनले भनेका थिए, ‘मैले राजनीति फरक ढङ्गले गर्ने भनेको थिएँ, र त्यसलाई व्यवहारमा पनि उतारेँ।’

उनका समर्थकहरूका अनुसार यही शैलीले उनलाई लेबर पार्टीका सबैभन्दा लोकप्रिय नेतामध्ये एक बनाएको छ। तर अब उनले सुस्त अर्थतन्त्र र उच्च जीवनयापन खर्चजस्ता स्टार्मरले सामना गरेका चुनौतीहरू नै सम्हाल्नुपर्नेछ।

• बर्नहम कहिले प्रधानमन्त्री बन्छन्?

स्टार्मरले बकिङ्घम दरबारमा राजा चार्ल्स तृतीयसमक्ष आफ्नो राजीनामा बुझाएपछि बर्नहमलाई सरकार गठन गर्न औपचारिक निमन्त्रणा दिइनेछ। उनले त्यो निमन्त्रणा स्वीकार गर्नेबित्तिकै उनी प्रधानमन्त्री बन्नेछन्।

त्यसपछि उनी १० डाउनिङ स्ट्रिट पुगेर प्रधानमन्त्रीका रूपमा पहिलो सम्बोधन गर्नेछन् र आफ्नो मन्त्रिपरिषद् गठन सुरु गर्नेछन्।

• राजा चार्ल्सले दिनेछन् सरकार गठनको निमन्त्रणा

स्टार्मरको राजीनामा स्वीकृत गरेपछि राजा चार्ल्सले बर्नहमलाई बकिङ्घम दरबार बोलाएर सरकार गठन गर्न आग्रह गर्नेछन्। यस परम्परागत समारोहलाई ‘किसिङ ह्यान्ड्स’ भनिए पनि अहिलेका प्रधानमन्त्रीहरूले राजासँगको निजी भेटमा सामान्य अभिवादन मात्र गर्छन्।

• डाउनिङ स्ट्रिटमा प्रवेश

त्यसपछि बर्नहम प्रधानमन्त्रीको सरकारी निवास १० डाउनिङ स्ट्रिट पुग्नेछन्, जहाँ उनले आफ्नो पहिलो सरकारी वक्तव्य दिने अपेक्षा गरिएको छ। यो सम्पूर्ण प्रक्रिया सामान्यतया प्रत्यक्ष टेलिभिजन प्रसारणमार्फत देखाइन्छ र केही घण्टामै सम्पन्न हुन्छ।

अमेरिकामा राष्ट्रपतिको सत्ता हस्तान्तरण महिनौँसम्म चल्ने भए पनि बेलायतमा नयाँ प्रधानमन्त्री डाउनिङ स्ट्रिटमा सर्ने काम पूरा हुन प्रायः केही घण्टा मात्र लाग्छ। अधिकांश सामान भने पहिल्यै सारिसकिएको हुन्छ।

रोचक कुरा के छ भने, १० डाउनिङ स्ट्रिटको प्रसिद्ध कालो ढोकामा बाहिरपट्टि चाबी हाल्ने प्वाल नै हुँदैन। त्यो ढोका २४सै घण्टा ड्युटीमा रहने सुरक्षाकर्मीले भित्रबाट मात्रै खोल्न सक्छन्।

• नयाँ सरकार गठन

प्रधानमन्त्री बनेलगत्तै बर्नहमले अर्थमन्त्री (चान्सलर), विदेशमन्त्री, गृहमन्त्रीलगायत वरिष्ठ मन्त्रीहरूको नियुक्ति गर्दै मन्त्रिपरिषद् गठन सुरु गर्नेछन्। बेलायतमा प्रधानमन्त्री नियुक्त भएपछि कुनै शपथ ग्रहण समारोह वा संसद्‌को अनुमोदन आवश्यक पर्दैन। सरकारले तत्काल कार्यभार सम्हाल्छ।

• बर्नहमका प्राथमिकता

बेलायती सञ्चारमाध्यमका अनुसार बर्नहमको पहिलो महत्त्वपूर्ण निर्णयमध्ये एक थेम्स वाटर कम्पनीलाई 'स्पेसल एडमिनिस्ट्रेसन रिजिम' अन्तर्गत राख्ने हुन सक्छ। यसले पुनःसंरचना भइरहँदा उक्त कम्पनीलाई अस्थायी रूपमा सार्वजनिक नियन्त्रणमा ल्याउनेछ।

लेबर पार्टीको नेता बनेपछि आफ्नो पहिलो सम्बोधनमा बर्नहमले बेलायतका लागि ‘नयाँ मार्ग’ तय गर्ने प्रतिबद्धता जनाएका थिए। उनले भनेका थिए, ‘आजको परिवर्तन हाम्रो राजनीतिमा पछिल्लो ४० वर्षयताकै सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण क्षण हो। हामी यस्तो देश निर्माण गर्नेछौँ जहाँ जीवनयापन सुलभ हुनेछ र देशका सबै क्षेत्र र समुदायलाई माथि उठाइनेछ।’

उनले बेलायतका सबै भूभागका नागरिकका लागि समान रूपमा नेतृत्व गर्ने वाचा पनि गरे। ‘म उत्तर, दक्षिण, पूर्व र पश्चिमका साथै स्कटल्यान्ड, वेल्स र उत्तरी आयरल्यान्ड सबैका लागि नेता हुनेछु,’ उनले भने।

• आमनिर्वाचन किन भएन?

बेलायतको संसदीय प्रणालीअनुसार सत्तारूढ दलले आफ्नो नेता परिवर्तन गर्दा नयाँ आमनिर्वाचन गर्नुपर्दैन। लेबर पार्टीसँग हाउस अफ कमन्समा स्पष्ट बहुमत भएकाले पार्टीको नयाँ नेता स्वतः प्रधानमन्त्री बन्छन्।

लेबरले सन् २०२४ को निर्वाचन जितेकाले अर्को आमनिर्वाचन सन् २०२९ भित्र गरिसक्नुपर्ने संवैधानिक व्यवस्था छ।

• स्टार्मर किन पदबाट हटे?

कियर स्टार्मरले जुन २२ मा दुई वर्षभन्दा कम कार्यकालमै लेबर पार्टीको नेताबाट राजीनामा दिने घोषणा गरेका थिए। उनको कार्यकालमा विभिन्न राजनीतिक विवादहरू चुलिएका थिए। तीमध्ये स्वर्गीय यौन अपराधी जेफ्री एप्स्टिनसँग निकट सम्बन्ध रहेका पिटर म्यान्डेल्सनलाई अमेरिकाका लागि बेलायती राजदूत नियुक्त गर्ने निर्णय विशेष विवादास्पद बनेको थियो।

मे महिनाको स्थानीय निर्वाचनमा लेबर पार्टीले ठूलो पराजय बेहोरेपछि उनीमाथिको दबाब अझ बढेको थियो। त्यसपछि उपनिर्वाचन जितेर संसद्‌मा फर्किएका बर्नहमलाई धेरै लेबर सांसदहरूले स्टार्मरको उत्तराधिकारीका रूपमा समर्थन गरे।

स्टार्मरको राजीनामापछि भएको नेतृत्व प्रतिस्पर्धामा उम्मेदवार बन्न लेबर सांसदहरूको कम्तीमा पाँचमध्ये एक (२० प्रतिशत) को समर्थन आवश्यक पर्थ्यो। बर्नहमले सहजै त्यो समर्थन जुटाए र अन्य कुनै उम्मेदवार नउठेपछि उनी निर्विरोध रूपमा लेबर पार्टीको नेता चुनिएका हुन्।

(अलजजिराबाट)