बेइजिङ । चीनले बुधबार आयोजित एक विशाल सैन्य परेडमा नयाँ हतियार, ड्रोन र अन्य सैन्य उपकरणहरू सार्वजनिक गरेको छ। धेरैले यसलाई अमेरिका र यसका सहयोगीहरूलाई दिइएको एक स्पष्ट सन्देशका रूपमा लिएका छन्।

यस कार्यक्रममा चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङले २० भन्दा बढी विदेशी राष्ट्रप्रमुखहरूलाई आतिथ्य प्रदान गरेका थिए। यसमा रुसका भ्लादिमिर पुटिन र उत्तर कोरियाका किम जोङ उन पनि थिए, जो दुवै चीनको आर्थिक सहायतामा निर्भर छन्।

यो परेड सीको बढ्दो विश्वशक्ति र चीनको सैन्य क्षमताको प्रदर्शन थियो। यसमा ‘गुआम किलर’ मिसाइल, ‘लोयल विङम्यान’ ड्रोन र रोबोटिक वूल्भ्सहरू पनि समावेश थिए।

यस परेड र नयाँ हतियारहरूको प्रदर्शनबाट के जानियो त ? यहाँ पाँच मुख्य निष्कर्षहरू दिइएका छन्:

• चीनले हतियार कति प्रभावकारी रूपमा प्रयोग गर्न सक्छ?

चीनले विभिन्न प्रकारका हतियारहरू छिटो उत्पादन गर्न सक्षम छ भन्ने कुरा बुधबारको प्रदर्शनबाट स्पष्ट भयो। सिंगापुरको नानयाङ टेक्नोलोजी युनिभर्सिटीका माइकल रास्काका अनुसार, दस वर्षअघि चीनले देखाउने सैन्य प्रविधि अमेरिकाको भन्दा कम विकसित थियो, तर अहिले यसमा धेरै सुधार आएको छ। चीनको रक्षा–औद्योगिक संरचना धेरै उन्नत भएको छ।

प्यासिफिक फोरमका अलेक्जेन्डर नीलका अनुसार, चीनको ‘टप-डाउन’ संरचना र ठुलो स्रोतले अन्य देशहरूभन्दा छिटो र ठुलो मात्रामा हतियार उत्पादन गर्न सम्भव बनाएको छ। तर, यी हतियार प्रणालीहरूलाई चिनियाँ सेनाले कति राम्ररी प्रयोग गर्न सक्छ भन्ने प्रश्न पनि उठेको छ।

डा. रास्काका अनुसार, चिनियाँ सेना ठुलो भए पनि दशकौँदेखि कुनै ठुलो युद्धमा संलग्न नभएकाले यो परीक्षण हुन बाँकी छ।

• अमेरिकाको सामना गर्न चीनको मिसाइल रणनीति

चीनले नयाँ प्रकारका धेरै मिसाइलहरू प्रदर्शन गरेको छ, जसमा डोङफेङ-६१ (धेरै वारहेड बोक्न सक्ने), डोङफेङ-५सी अन्तरमहाद्वीपीय ब्यालिस्टिक मिसाइल (जसले अमेरिकामा प्रहार गर्न सक्छ) र ‘गुआम किलर’ डोङफेङ-२६डी (गुआमका अमेरिकी सैन्य अखडाहरूमा प्रहार गर्न सक्ने) सामेल छन्।

यसका साथै, वाईजे-१७ र वाईजे-१९ जस्ता हाइपरसोनिक एन्टी-सिप मिसाइलहरू पनि प्रदर्शन गरिए, जो अत्यधिक छिटो र अप्रत्याशित रूपमा उडेर एन्टी-मिसाइल प्रणालीलाई छल्न सक्छन्।

नीलका अनुसार, चीनले मिसाइलहरूलाई आफ्नो प्रतिरोध र अमेरिकी नौसेनाको श्रेष्ठताको सामना गर्ने रणनीतिको रूपमा विकास गरिरहेको छ। अमेरिकाको विश्वकै सबैभन्दा ठुलो नौसैनिक फ्लिट छ, तर केही पश्चिमी रक्षा विशेषज्ञहरूले यी फ्लिट मिसाइल आक्रमणको लागि कमजोर हुन सक्ने तर्क गर्छन्।

• एआई र ड्रोनमा चीनको ठुलो लगानी

परेडमा विभिन्न किसिमका ड्रोनहरू देखाइए, जसमा एआई-सञ्चालित ड्रोन पनि थिए। विशेष गरी, एजेएक्स-००२ नामक विशाल पनडुब्बी ड्रोन (२० मिटरसम्म लामो) र ‘लोयल विङम्यान’ भनिने जीजे-११ स्टेल्थ अट्याक ड्रोनले सबैको ध्यान खिचे। ‘लोयल विङम्यान’ मानव पाइलटले चलाउने लडाकु विमानसँगै उडेर सहयोग गर्न सक्छ।

यसबाहेक, रोबोटिक वूल्भ्स पनि प्रदर्शन गरिए जसको प्रयोग जासुसी र दुस्मन सैनिकहरूको खोजीका लागि गर्न सकिन्छ। यो प्रदर्शनले चीनले आफ्नो सैन्य रणनीतिमा परम्परागत संरचनाहरूलाई प्रतिस्थापन गर्न चाहेको स्पष्ट सन्देश दिन्छ।

डा. रास्काका अनुसार, चीनले युक्रेन युद्धबाट पाठ सिकेको देखिन्छ, जहाँ शत्रुको प्रतिरक्षालाई कमजोर पार्न ड्रोनको प्रयोग गरिएको थियो। धेरै देशहरू अझै पनि आफ्नो सैन्य प्रणालीमा एआईको प्रयोगबारे चिन्तित छन्, तर चीन एआईलाई आफ्नो प्रणालीमा पूर्ण रूपमा एकीकृत गर्न तयार छ।

• चीनसँग प्रविधि भए पनि अमेरिका अझै अगाडि

परेडले चीन सैन्य प्रविधिमा अमेरिकालाई द्रुत गतिमा भेटिरहेको देखाउँछ। तर, विशेषज्ञहरूका अनुसार, अमेरिका सञ्चालन क्षमतामा अझै अगाडि छ।

डा. रास्काका अनुसार, अमेरिकी सेनाको ‘बटम-अप’ संस्कृति छ, जहाँ फिल्डमा रहेका एकाइहरूले परिस्थितिको आधारमा निर्णय लिन सक्छन्। यसले उनीहरूलाई युद्धमा बढी फुर्तिलो बनाउँछ। तर, चिनियाँ सेना ‘टप-डाउन’ संरचनामा काम गर्छ। ‘माथिबाट आदेश नआएसम्म सिपाहीले एक औंला पनि चलाउँदैनन्,’ उनले भने।

हालै चिनियाँ युद्धपोतले फिलिपिन्सको कोस्ट गार्डसँगको मुठभेडका क्रममा आफ्नै सानो डुङ्गालाई ठक्कर दिएको घटनाले चीनको सञ्चालन क्षमतामाथि प्रश्न उठेको छ।

• यो हतियार बिक्रीको प्रदर्शन र अमेरिकालाई एकताबद्ध मोर्चाको सन्देश

यो परेड हतियारको बिक्रीका लागि ठुलो ‘पिच’ पनि थियो। नीलका अनुसार, यसमा सहभागी देशहरूलाई चिनियाँ हतियार बिक्री गर्ने उद्देश्य थियो। यसले चीनलाई विश्वव्यापी रूपमा आफ्नो प्रभाव बढाउन मद्दत गर्छ।

सी, पुटिन र किम जोङ उन एकसाथ हिँडेर र स्टेजमा उभिएर अमेरिकालाई एकताबद्ध मोर्चाको सन्देश दिएका थिए। नीलका अनुसार, यो सन्देशले अमेरिकालाई उनीहरूसँग चुनौती लिनुको अर्थ ‘कोरियाली प्रायद्वीप, ताइवान स्ट्रेट र युक्रेन’ गरी धेरै मोर्चामा एकैसाथ लड्नु हुन सक्छ भन्ने थियो।

बीबीसी