मधुमेह विश्वभर तीव्र गतिमा फैलिरहेको छ। विशेष गरी नेपालमा पछिल्लो समय यसका बिरामीहरूको सङ्ख्या तीव्र गतिमा बढ्न थालेको छ। 

यो एक निको नहुने रोग हो, जसको कुनै स्थायी उपचार छैन र यसलाई सामान्यतया खानपान र जीवनशैलीमा केही परिवर्तन गरेर नियन्त्रणमा राखिन्छ।

पहिले यो रोग प्रायः वृद्धहरूलाई लाग्ने गर्थ्यो, तर अब युवाहरूमा यसको जोखिम तीव्र गतिमा बढ्न थालेको छ। भारतमा युवाहरूमा मधुमेहका बिरामी बढ्नु चिन्ताको विषय बनेको छ। यस्तो अवस्थामा यसका कारणहरू र बच्ने उपायहरू बारे सही कदम चाल्नु आवश्यक छ।

डाक्टरका अनुसार, युवाहरूमा मधुमेहको बढ्दो समस्या विश्वभर एक गम्भीर चिन्ताको विषय हो र नेपाल पनि यसबाट प्रभावित देशहरूमध्ये एक हो। युवाहरूमा, विशेष गरी टाइप २ मधुमेह बढ्नुको मुख्य कारण बदलिँदो जीवनशैली र वातावरणीय परिवर्तनहरू हुन्।

• बिरामीहरूको सङ्ख्या किन बढ्दैछ?

मोटोपनाको महामारी: 

यसको सबैभन्दा ठुलो कारण बाल्यकाल र किशोरावस्थामा हुने मोटोपना हो। शरीरमा अतिरिक्त बोसो जम्मा हुँदा इन्सुलिनप्रति शरीरको प्रतिरोध क्षमता बढ्छ।

शारीरिक सक्रियताको कमी: 

आजभोलि युवाहरू घण्टौँसम्म स्क्रिनअगाडि समय बिताउने हुँदा उनीहरूको शारीरिक गतिविधि लगभग शून्य बराबर भएको छ। शारीरिक सक्रियताको कमीले इन्सुलिन प्रतिरोधलाई बढाउँछ।

अस्वस्थ खानपान: 

आजभोलि मानिसहरूको खानपान पनि निकै परिवर्तन भएको छ। चिल्लोयुक्त खाना, अत्यधिक प्रशोधित खानेकुरा, गुलियो पेय पदार्थ र फास्ट फुडको अधिक सेवनले तौल बढ्छ र ग्लुकोजको स्तर बिग्रन्छ, जसले यो रोगको खतरा बढाउँछ।

वंशाणुगत कारण: 

यो रोग वंशाणुगत कारणले पनि व्यक्तिलाई आफ्नो शिकार बनाउन सक्छ।

आमाबाट बच्चामा: 

गर्भावस्थामा मधुमेह भएका वा गर्भावस्थाअघि मोटोपनाबाट पीडित महिलाका बच्चाहरूमा पछि गएर टाइप २ मधुमेह हुने खतरा बढ्छ।

वातावरणीय कारक: 

वायु प्रदूषण र केही हानिकारक रसायनहरूको निरन्तर सम्पर्कमा रहँदा इन्सुलिन संवेदनशीलता कम हुन सक्छ र यो रोगको खतरा बढ्न सक्छ।

तनाव र मानसिक स्वास्थ्य: 

लामो समयसम्म तनावमा रहँदा शरीरमा कोर्टिसोल हर्मोनको स्तर बढ्न सक्छ, जसले रगतमा चिनीको नियन्त्रणलाई असर गर्छ।

यसरी आफूलाई बचाउनुहोस्

• कुनै पनि रोगबाट बच्नका लागि स्वस्थ आहार सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण मानिन्छ। त्यसैले मधुमेहको खतरा कम गर्न फलफूल, सागसब्जी, कम बोसोयुक्त प्रोटिन र स्वस्थ फ्याटयुक्त आहारको पालना गर्नुहोस्।
• हरेक दिन कम्तीमा ६० मिनेट मध्यम गतिको व्यायाम गर्ने लक्ष्य राख्नुहोस्।
• स्वस्थ तौल कायम राख्नुहोस्। स्वस्थ बीएमआई प्राप्त गर्न र त्यसलाई कायम राख्न राम्रो आहार र दैनिक व्यायामको पालना गर्नुहोस्।
• तनाव व्यवस्थापनका लागि ध्यान, योग वा गहिरो सास लिने व्यायाम जस्ता गतिविधिहरू गर्न सक्नुहुन्छ।

मधुमेह व्यवस्थापन गर्ने तरिकाहरू

• मधुमेहलाई व्यवस्थापन गर्न सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा समयमै यसको पहिचान हो। नियमित स्वास्थ्य परीक्षणले यसलाई चाँडै पत्ता लगाउन मद्दत गर्न सक्छ।
• मधुमेहको शिकार भएमा डाक्टरले दिएका निर्धारित औषधिहरू र इन्सुलिनका नियमहरूको पालना गर्नुहोस्।
• यसलाई व्यवस्थापन गर्न जीवनशैलीमा परिवर्तन पनि आवश्यक छ। त्यसैले स्वस्थ आहार, नियमित व्यायाम र तनाव व्यवस्थापनमा ध्यान दिनुहोस्।
• नियमित स्वास्थ्य जाँच गराइरहनुहोस्। रगतमा चिनीको स्तर, HbA1c र अन्य स्वास्थ्य सूचकहरूमा नजर राख्दा यसलाई व्यवस्थापन गर्न मद्दत मिल्छ।

(अस्वीकरण: सल्लाहसहितको यो सामग्री सामान्य जानकारीका लागि तयार पारिएको हो । कुनै पनि हिसाबले यो योग्य चिकित्सा रायको विकल्प होइन । थप जानकारीको लागि सधैँ विशेषज्ञ वा आफ्नो डाक्टरसँग परामर्श गर्नुहोला ।)